Nứt đất - Chỗ nào cũng nứt

GS. TS Nguyễn Trọng Yêm, Viện Điạ chất, Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam, Chủ nhiệm đề tài KC.08.01 - xây dựng bản đồ thiên tai lãnh thổ Việt Nam, cho biết, mạng lưới khe nứt ở nước ta tương đối dày đặc.

Theo bản đồ thiên tai nứt đất lãnh thổ Việt Nam, dọc quốc lộ 18A, rìa Tây đồng bằng Bắc Bộ (thuộc địa phận các tỉnh Hà Tây, Hà Nam, Ninh Bình) khu vực sông Hồng, sông Chảy, sông Mã, sông Lô, dọc theo bờ biển phía Nam, v.v..., đâu đâu cũng thuộc đới đứt gãy ần chứa nguy cơ nứt đất.

"Phần lớn các sông và thung lũng ở nước ta chạy theo các vết nứt", GS Yêm tiết lộ.

Các khe nứt lại thường xuyên kết hợp với nhau, nhiều phương, nhiều kiểu thành hình hài đặc biệt. Có khi các khe nứt chỉ cắt một dạng địa hình với một độ cao nhất định.

Nhưng có khi lại cắt qua nhiều dạng địa hình với hình thái và độ cao khác nhau, cắt qua những dạng địa hình tự nhên và nhân tạo khác nhau. Chúng cắt qua đồi, qua vườn, qua ruộng, qua nền nhà, qua trường học, qua các công trình thuỷ điện, đê điều, v.v...

Nguy cơ lớn

Trong lịch sử Việt Nam, nứt đất từng gây ra nhiều tác hại lớn. Một đới nứt rộng dọc đường 18A từ Phả Lại đi Đông Triều, Uông Bí khiến hầu như nhà nào trong các làng cũng bị nứt vỡ ở những mức độ khác nhau.

Khu vực ở giữa đồng bằng Bắc Bộ, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Bình Định, v.v..., nhà cửa, ruộng vườn, đồi núi, trường học cũng bị nứt vỡ tương tự. Khu vực Đại Nội Huế có hai dải gồm nhiều khe nứt đất lớn phá hoại phiều nhà cửa và công trình văn hoá, lịch sử.

Một số khu vực ở Hà Nội như Cầu Giấy, Giảng Võ, nhiều năm trước đây cũng có nhiều vết nứt. Đập thuỷ điện Thác Bà nằm trên đoạn đới đứt gãy sông Chảy bị nứt phải sửa chữa nhiều lần.

Ngoài ra, đất nứt thường xuyên xuất hiện ở Đak Lây, Đak Nông. Năm 1992, một vết nứt không đo được độ sâu dài mấy trăm mét xuất hiện làm một đoạn đường sụt thấp 0,5 m, gây ách tác giao thông.

Năm 1993, một vết nứt khác kéo dài từ huyện Krong Ana đến huyện Krong Pak. Năm 1999 đến nay, đất nứt xảy ra liên tiếp và mức độ nghiêm trọng hơn, v.v...

Không chỉ ảnh hưởng về vật chất, nứt đất còn ảnh hưởng tới tư tưởng của nhân dân. Năm 1997, bà con ở Chí Linh, Hải Dương, (một trong những nơi xảy ra hiện tượng nứt đất nhiều nhất) đang đêm kéo nhau bỏ chạy vì tưởng trời làm gây tai hoạ giết hại cả làng. Ở Đak Lây, khi gặp hiện tượng nứt đất, dân làng đua nhau cũng lễ.

Đặc biệt, tác hại nghiêm trọng nhất của nứt đất, theo các chuyên gia, chính là việc khó có thể xác định được thời điểm xảy ra nứt đất, không có biện pháp gì xử lý hữu hiệu khi nứt đất xảy ra.

Theo các chuyên gia, hiện nước ta đang phát triển mạnh các đập nước, các công trình xây dựng, các công trình thuỷ điện, nếu không chú ý đến vấn đề nứt đất, các công trình sẽ khó đảm bảo độ an toàn nếu nứt đất xuất hiện.

Nên tham khảo mô hình

Theo GS Yêm, giai đoạn năm 1976 - 1980, khi các vết nứt liên tục được phát hiện ở nước ta, nhà nước và các nhà khoa học từng đầu tư và thực hiện nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến nứt đất. Tuy nhiên thời gian gần đây, việc nghiên cứu ít được quan tâm hơn.

"Đây là hiện tượng tự nhiên có thật, từng và sẽ tiếp tục xảy ra ở nước ta. So với các loại hình thiên tai khác, tác hại của nứt đất không hề nhỏ", một nhà khoa học nghiên cứu trong lĩnh vực này cảnh báo.

Các nhà khoa học cho rằng, việc cần làm ngay lúc này là phải có nhận thức đúng đắn về thiên tai nứt đất và phổ biến rộng cho trong nhân dân.

Ngoài ra, đối với những công trình đặc biệt (nhà cao tầng, thủy điện, v.v...), khi xây dựng tốt nhất tránh các vùng có nguy cơ nứt đất lớn. Với những công trình một đến hai tầng, nên tham khảo các mô hình thiết kế mà Viện Địa chất đề xuất.
Đặc biệt, cần phải đẩy mạnh việc nghiên cứu, xây dựng đội ngũ cán bộ có kiến thức, kinh nghiệm, có kỹ năng và phương tiện nhất định trong điều tra, nghiên cứu vấn đề này ở quy mô lớn và liên tục.