Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 16/02/2024 15:25 (GMT+7)

Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế: Người làm sống dậy dòng tranh Đông Hồ

Làng Đông Hồ (tỉnh Bắc Ninh) nổi tiếng với nghề làm tranh dân gian, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống. Giờ đây, còn 3 gia đình bám trụ với nghề. Một trong số đó là Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Chế (88 tuổi).

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm tranh lâu đời, nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế đã gắn bó và yêu thích tranh Đông Hồ từ khi 11 tuổi. Tuy nhiên, lâu nay, nghề làm tranh tại làng Hồ gần như bị rơi vào quên lãng khi hầu hết hộ gia đình chuyển sang làm nghề đồ gỗ, nhuộm giấy, đặc biệt là làm hàng mã.
Nghe nhan Nguyen Dang Che: Nguoi lam song day dong tranh Dong Ho
 Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Chế chia sẻ về những bức tranh Đông Hồ.
Đau đáu với nỗi lo mai một nghề làm tranh truyền thống, ông Nguyễn Đăng Chế và các con cháu đã về làng sau hơn 30 năm xa quê với quyết tâm vực dậy dòng tranh cổ.
Đến nay, Trung tâm lưu giữ, bảo tồn dòng tranh dân gian Đông Hồ của gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế 15 năm. Đây là điểm đến phục vụ du khách đến tham quan, tìm hiểu, mua tranh Đông Hồ.
Miệt mài gìn giữ tinh tuý của nghề
Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế cho biết, dòng họ Nguyễn Đăng đến đời ông là 20 thế hệ, hơn 500 năm làm nghề này. Ông được làm tranh từ lúc 11, 12 tuổi, đến nay hơn 70 năm làm nghề.
Nghe nhan Nguyen Dang Che: Nguoi lam song day dong tranh Dong Ho-Hinh-2
 Người thợ rất tỉ mỉ, cẩn thận trong công đoạn khắc gỗ
Năm 1957, học hết trung cấp, ông được bố mẹ cho học ở trường Quốc gia Mỹ nghệ (nay là Đại học Mỹ thuật Công nghiệp). Khi nhà trường biết gia đình có nghề làm tranh, ông được các thầy truyền tải về giá trị văn hóa của tranh Đông Hồ. Ông đã say sưa với nó từ năm 1960 đến bây giờ.
Tuy nhiên, ở làng khi đó đã không còn ai theo nghề làm tranh, kể cả gia đình ông. Năm 1992, sau 32 năm xa quê, ông Chế quyết định nghỉ hưu, về làng khôi phục nghề làm tranh. Ông tập hợp tất cả con cháu (con trai, gái, dâu, rể, các cháu nội, ngoại) cùng làm tranh Đông Hồ. Đến nay, không ngày nào gia đình ông không có khách, kể cả trong nước lẫn quốc tế. Ông cũng tự hào vì dòng tranh Đông Hồ “sống dậy” được như bây giờ.
Nghệ nhân 88 tuổi này cho hay, khác với các dòng tranh dân gian khác, tranh Đông Hồ có những điểm đặc biệt rất riêng. Đó là sử dụng toàn bộ chất liệu thiên nhiên làm tranh.
Chẳng hạn, giấy làm từ cây dó. Màu trắng làm từ con điệp, nghiền nhỏ trộn với hồ nếp quét lên. Màu đỏ từ sỏi đỏ nhặt từ trên núi hay hoa hoè, nghiền nát. Màu đen làm bằng than của lá tre, xanh từ lá tràm...
Những nguyên liệu này được trộn lẫn với nhau, sau đó hoà với lượng bột nếp tạo một lớp hồ, làm cho giấy tranh cứng hơn sau khi phơi khô.
Khó khăn nhất là tìm kiếm các con điệp để làm màu trắng. Không phải ở đâu cũng tìm được nguyên liệu này. Ông phải lên tận nơi dân tộc Nùng ở Bắc Giang tìm mua lá tràm về làm màu xanh. Đặc biệt, việc đốt lá tre lấy than để làm màu đen đòi hỏi kỹ thuật cao.
Nghe nhan Nguyen Dang Che: Nguoi lam song day dong tranh Dong Ho-Hinh-3
 Các thành viên trong gia đình ông Nguyễn Đăng Chế đều theo nghiệp làm tranh.
Đưa dòng tranh dân gian ra thế giới
Để dòng tranh dân gian Đông Hồ có thể bắt kịp xu thế mà vẫn giữ nguyên giá trị truyền thống, gia đình Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế duy trì các công đoạn truyền thống làm tranh, từ chất liệu, cách làm, đến màu sắc. Nguyên tắc về kỹ thuật khắc ván, in tranh hầu như vẫn được gìn giữ và bảo tồn. Bởi nếu thay đổi, đó sẽ không còn là tranh Đông Hồ nữa.
Nghe nhan Nguyen Dang Che: Nguoi lam song day dong tranh Dong Ho-Hinh-4
 Tranh Đông Hồ được ứng dụng vào sản phẩm đương đại, mang đến sự kết hợp tuyệt vời giữa truyền thống và hiện đại.
Nếu có chăng, sự thay đổi chỉ ở đề tài của tác phẩm. Những người đã đến với làng Hồ, được ngắm tranh Đông Hồ, đều không thể quên đường nét, sắc màu chân quê, đích thực Việt Nam.
Nhiều người lo nghề làm tranh Đông Hồ đã “chết”, nhưng Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế khẳng định, nó sẽ “sống lại”. Ông rất vui mừng khi chính quyền quan tâm đến tranh Đồng Hồ. Tỉnh Bắc Ninh đã nỗ lực hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO để dòng tranh này sớm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.
Nghe nhan Nguyen Dang Che: Nguoi lam song day dong tranh Dong Ho-Hinh-5
 Tranh Đông Hồ sử dụng toàn bộ chất liệu thiên nhiên
Điều khiến ông mừng nhất là yêu nghề, lăn lộn giữ lấy nghề của cha ông và sống được với nghề. Không chỉ khôi phục tranh Đông Hồ, ông và cả gia đình 3 thế hệ đều sống nhờ nghề làm tranh. Bên cạnh thị trường trong nước, ông cũng xuất khẩu ra thị trường nước ngoài như Hàn Quốc, Pháp, Trung Quốc…
Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế cũng thành lập Trung tâm Giao lưu Văn hoá Dân gian tranh Đông Hồ trên diện tích 6.000 m2 của gia đình. Tại đây, hơn 100 bản khắc gỗ cổ và gần 1.000 bản khắc mới được ông thu thập, lưu giữ từ năm 1992 đến nay.
Đây là nơi chuyên khôi phục bản khắc cổ, sản xuất, dạy nghề cho con em địa phương và giới thiệu sản phẩm tới du khách trong, ngoài nước. Du khách tới tham quan được tận mắt tìm hiểu công đoạn sản xuất tranh, cũng như chiêm ngưỡng những tác phẩm tranh Đông Hồ.
Du khách cũng có thể trải nghiệm quy trình hoàn thiện một bức tranh với kỹ thuật đã được lưu truyền hàng trăm năm nay.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.