Làm thế nào để chẩn đoán bệnh ung thư?
Có khi vài triệu chứng chức năng cũng đủ giúp xác định rõ: ho dai dẳng, khạc đàm, phân lẫn máu, xuất huyết âm đạo. Các triệu chứng này hướng bác sĩ chú tâm vào một bộ phận nào đó của cơ thể. Tuy nhiên, các xáo trộn này cũng không phải là đặc hiệu của ung thư mà có thể là các bệnh khác. Thăm hỏi kỹ hơn, đôi khi thầy thuốc có thể tìm ra một khối bướu hiển nhiên, có cục u ở vú, hạch cổ lớn ra, một khối đặc trung bụng, chỗ sưng ở tay chân, vết loét ngoài da…
Bước thứ hai là khám bệnh bằng cách nghe, gõ, sờ, nắn (từ y học là khám thực thể) thật tỉ mỉ để tìm bất cứ điều gì bất thường. Lúc này, việc chẩn đoán vẫn còn là giả định và vẫn còn phỉa nhờ đến các phương pháp thử khác (từ y học gọi là các xét nghiệm cận lâm sàng) như chụp X – quang, rà đồng vị phóng xạ. Thí dụ các xét nghiệm này dẫn đến việc nghi ngờ nhiều tới một ung thư của dạ dày, ruột, vú, phổi hoặc xương. Các xét nghiệm sẽ giúp định rõ cơ quan bị bướu và trong phần lớn tình huống sẽ cung cấp đủ chứng cớ để chẩn đoán là ung thư. Ngày nay có các phương tiện giúp định rõ khối bướu chính xác hơn nữa, đó là các chẩn đoán hình ảnh như: siêu âm, máy cắt lớp, điện toán và nhũ ảnh. Trong vài trường hợp, các xét nghiệm sinh học có thể giúp ích: thử máu để biết bệnh bạch cầu (ung thư máu), tìm các loại nội tiết tố để chẩn đoán ung thư nhau, đo lượng AFP để xác định ung thư gan.
Cuối cùng, trong tất cả mọi trường hợp, thầy thuốc phải có được triệu chứng chính xác nhất nhờ làm sinh thiết. Lấy một miếng mô của khối bướu chỗ rờ được, thấy được thì tương đối dễ dàng (hạch cổ, vết loét ngoài da, một cục u ở vú). Có khi phải nhờ nội soi bằng ống mềm để sinh thiết một khối u trong cuống phổi, dạ dày. Lắm khi phải mổ (gọi là thăm dò) để chẩn đoán và tiến hành điều trị luôn.
Việc chuẩn đoán bằng sinh thiết cho kết quả giải phẫu bệnh là giai đoạn tối quan trọng. Không bao giờ thầy thuốc được dừng lại ở chỗ có khả năng là ung thư, rồi thôi. Phải xác định cho được giai đoạn ung thư (từ chuyên môn gọi là dạng vi thể hay dạng mô học), vì việc điều trị hoàn toàn tuỳ thuộc vào kết quả này.
Chụp hình có thấy ung thư không?
Tâm lý chung là: Bác sĩ chụp hình hay rọi kiếng thử coi, sợ có gì quá! Kệ, tốn bao nhiêu cũng được, cho nó chắc.
Nhiều người tưởng chụp hình (chụp X - quang) hay rọi kiếng (soi X - quang) thì biết hết. Thật ra, tia X giúp cho thầy thuốc rất nhiều trong việc chẩn đoán và trị bệnh, nhưng mọi việc không đơn giản như vậy. Chụp phim có thể thấy được các loại ung thư phổi hoặc xương, còn các loại ung thư khác thì cần nhiều kỹ thuật chụp phim hiện đại, rất phức tạp và nhất là tốn kém.
Tia X có thể cho hình ảnh để xác định ung thư. Trên phim, vì khối bướu tăng trưởng bất thường và tích luỹ nhiều mô nên thấy đậm hơn cơ quan bình thường. Đôi khi người ta tiêm vào máu người bệnh một chất có tính cản quan để làm hình ảnh nổi rõ trên phim hơn.
Ngày nay đã có sự phân biệt X - quang thường với X - quang cắt lớp hay là chụp CT.
