Góp ý kiến cho Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)

Hội thảo do ThS. Nguyễn Quyết Chiến - Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) và TS. Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lí - Giáo dục VN chủ trì. Tham dự hội thảo có các chuyên gia, nhà khoa học đến từ các hội ngành toàn quốc, các đơn vị trực thuộc của LHHVN. 

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, ThS. Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký LHHVN cho biết, sau 14 năm triển khai thi hành, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (năm 2012) đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp và các cơ quan, đơn vị triển khai đồng bộ nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật; từng bước nâng cao hiểu biết pháp luật của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, một số quy định của Luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế, bất cập cần được nghiên cứu sửa đổi, bố sung cho phù hợp với thực tiễn. Do đó, việc xây dựng Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần đổi mới phương thức truyền thông chính sách, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật, phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, chuyên gia vào quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

Thạc sĩ Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Phố biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) sẽ được Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (từ 03-24/8/2026), Tổng Thư ký LHHVN Nguyễn Quyết Chiến đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học góp ý khách quan, khoa học vào một số nội dung như: Góp ý về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các nguyên tắc của Dự án Luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành; làm rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, các Hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, các hội xã hội - nghề nghiệp, các cơ quan báo chí, xuất bản trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Góp ý các điều về triết lý, chính sách, nguyên tắc xây dựng Luật, Tiến sĩ khoa học Nghiêm Vũ Khải, Đại biểu Quốc hội khóa XI, XII, XIV, nguyên Phó Chủ tịch LHHVN cho rằng, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều nội dung mới như: Truyền thông chính sách, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và mở rộng xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Đây là những bước tiến phù hợp với yêu cầu đổi mới của đất nước. Tuy nhiên, để các chính sách mới phát huy hiệu quả lâu dài, theo Tiến sĩ khoa học Nghiêm Vũ Khải cần tiếp tục xem xét, hoàn thiện các quy định tại Điều 3, Điều 4, Điều 5 và Điều 6 không chỉ là sửa đổi kỹ thuật lập pháp mà còn là cơ hội để xác lập rõ hơn triết lý của Luật trong giai đoạn phát triển mới của đất nước: Đưa pháp luật đến với Nhân dân và bằng sự tham gia tích cực của Nhân dân, qua đó góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

Tiến sĩ khoa học Nghiêm Vũ Khải, Đại biểu Quốc hội khóa XI, XII, XIV phát biểu

TSKH Nghiêm Vũ Khải cho rằng, Luật cần vượt ra khỏi phạm vi điều chỉnh hoạt động quản lý nhà nước, hướng tới xây dựng văn hóa pháp lý, củng cố niềm tin của Nhân dân vào pháp luật và bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật của mọi công dân. Theo ông, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần chuyển từ tư duy “phổ biến pháp luật” sang xây dựng năng lực pháp lý cho người dân. Dự thảo luật nên bổ sung chính sách đầu tư hạ tầng số, xây dựng hệ thống trợ lý pháp lý quốc gia ứng dụng AI để hỗ trợ tra cứu, hỏi đáp, cảnh báo rủi ro pháp lý và cung cấp thông tin pháp luật chính thống nhanh chóng, chính xác, miễn phí.

TSKH Nghiêm Vũ Khải cũng đề xuất bổ sung quyền của công dân được tiếp cận miễn phí cơ sở dữ liệu pháp luật và sử dụng các nền tảng số do Nhà nước cung cấp; đồng thời quy định trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc thường xuyên công bố cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao, rủi ro trong giao dịch điện tử và tài chính số. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu xây dựng hệ thống hỗ trợ pháp lý số quốc gia hoạt động liên tục trên Internet và xem xét khả năng kết nối Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật với Luật Trợ giúp pháp lý nhằm hình thành chuỗi bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người dân.

Tiến sĩ Đặng Đình Luyến, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội phát biểu

Đánh giá về Điều 16 của dự thảo luật quy định các đối tượng đặc thù để phổ biến, giáo dục pháp luật, Tiến sĩ Đặng Đình Luyến, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội cho rằng, việc quy định đối tượng đặc thù trong phổ biến, giáo dục pháp luật phải thể hiện đúng bản chất đặc thù mà cần phải có những phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với từng nhóm đối tượng đặc thù. Vì vậy, Tiến sĩ Đặng Đình Luyến đề nghị Cơ quan soạn thảo cân nhắc bổ sung thêm một số người vào diện đối tượng đặc thù và không đưa một số người khác vào diện đối tượng đặc thù như: Đề nghị bổ sung những người ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, ven biển, hải đảo vào đối tượng đặc thù tại khoản 1 Điều 16 của dự thảo Luật. Đề nghị đưa những người sau đây ra khỏi nhóm đối tượng đặc thù là người lao động có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng theo quy định của pháp luật; người thuộc hộ cận nghèo; người cao tuổi. 

Thạc sĩ Nguyễn Đức Thắng, Trưởng ban Tư vấn phản biện và giáo dục xã hội, Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục phát biểu

Góp ý quy định cụ thể về ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào phổ biến, giáo dục pháp luật trong giai đoạn mới, Thạc sĩ Nguyễn Đức Thắng, Trưởng ban Tư vấn phản biện và giáo dục xã hội, Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục cho rằng, Dự thảo Luật và dự thảo Nghị định (Điều 13) đã bổ sung nội dung ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Đây điểm mới quan trọng của dự thảo Luật, phù hợp với chủ trương của Đảng về chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu đổi mới phương thức phổ biến pháp luật theo hướng hiện đại, tăng khả năng tiếp cận thông tin pháp luật của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, các quy định về nội dung trên vẫn mang tính định hướng, chủ yếu xác định công nghệ số và trí tuệ nhân tạo là phương thức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, chưa quy định đầy đủ các nguyên tắc quản lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế vận hành cũng như trách nhiệm của các cơ quan trong việc xây dựng, quản lý, cập nhật và khai thác các nền tảng số.

Để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng tiếp cận thông tin pháp luật chính thống, đầy đủ, kịp thời, Thạc sĩ Nguyễn Đức Thắng đề nghị cần xây dựng các nền tảng số dùng chung trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm thống nhất về cơ sở dữ liệu, nội dung phổ biến và tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời hạn chế việc các bộ, ngành, địa phương đầu tư phát triển các phần mềm riêng lẻ, trùng lặp chức năng, gây lãng phí nguồn lực. Quy định rõ việc số hóa, công khai các tài liệu pháp luật dưới dạng truyền thông hiện đại; tích hợp kho dữ liệu các phiên tòa giả định, các bản án, quyết định kiểm sát có tính giáo dục cao và các án lệ đã ban hành để phục vụ công tác tuyên truyền trực tuyến trên cổng thông tin điện tử, các nền tảng số và mạng xã hội chính thống.

ThS. Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam phát biểu

Ông Giới đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng bảo đảm tính logic, phù hợp thực tiễn; bổ sung quy định về đối tượng áp dụng, sắp xếp lại các hành vi bị cấm và nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời, cần quy định rõ Cổng Pháp luật quốc gia do Bộ Tư pháp quản lý, rà soát chính sách đối với các đối tượng đặc thù, điều chỉnh nội dung giáo dục pháp luật phù hợp từng cấp học và sắp xếp lại một số điều về trách nhiệm của các cơ quan để bảo đảm tính thống nhất, khoa học trong dự thảo luật.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học cơ bản đồng tình với các nội dung quy định được đề xuất trong Dự thảo Luật; từ đó đề xuất đổi mới nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và mạng xã hội để nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật; cơ chế huy động đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học, luật gia và các Hội ngành tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật; phát huy vai trò tư vấn, phản biện xã hội, truyền thông chính sách và lan tỏa tri thức pháp luật tới cộng đồng./.