Luật Đất đai phải đáp ứng được sự phát triển bền vững của đất nước

Đây là một trong những nội dung được đề cập tại hội thảo “Đóng góp ý kiến cho Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)” do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Khoa học Đất Việt Nam tổ chức vào chiều ngày 4/8 tại Hà Nội.

TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và PGS.TS. Vũ Năng Dũng, Chủ tịch Hội Khoa học Đất Việt Nam chủ trì hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng, việc sửa đổi Luật Đất đai có ý nghĩa rất quan trọng, tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ để khơi thông nguồn lực đất đai, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, phát triển bên vững và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Dự thảo Luật cũng là bước thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 18-NQ/TW năm 2022 về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách đất đai và các kết luận của Bộ Chính trị về hoàn thiện hệ thống pháp luật trong giai đoạn phát triển mới.

TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu

Theo đó, việc sửa đổi Luật lần này tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn: Hoàn thiện mô hình phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng làm rõ hơn thẩm quyền của từng cấp chính quyền; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai theo hướng hiện đại; luật hóa các cơ chế đã được thực hiện thí điểm hoặc quy định trong các nghị quyết, nghị định để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn...

“Đây là những sửa đổi có phạm vi tác động rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước, môi trường đầu tư kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất cũng như việc huy động nguồn lực đất đai cho phát triển đất nước”, TSKH. Phan Xuân Dũng nhấn mạnh.

PGS.TS. Vũ Năng Dũng, Chủ tịch Hội Khoa học Đất Việt Nam phát biểu

Báo cáo đề dẫn hội thảo, PGS.TS. Vũ Năng Dũng, Chủ tịch Hội Khoa học Đất Việt Nam cho biết, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là rất cần thiết, đáp ứng nhu cầu về quản lý, sử dụng đất - nguồn tài nguyên quý giá của toàn xã hội và nguyện vọng của Nhân dân. Đặc biệt, mới đây Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các Luật có liên quan, chỉ rõ quan điểm, mục tiêu, các giải pháp trong sửa đổi Luật, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

Vì vậy, PGS.TS. Vũ Năng Dũng đề xuất những nội dung cần nghiên cứu bổ sung, sửa đổi hoàn thiện như: Chương IV về địa giới hành chính, điều tra cơ bản về đất đai; Chương V về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Chương XI về tài chính về đất đai; Chương XII về hệ thống thông tin quốc gia về đất đai; Chương XV về theo dõi giám sát và đánh giá việc quản lý, sử dụng đất đai, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm Luật Đất đai (Luật Đất đai 2024).

PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu

Góp ý về Chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng cần phải chuyển đổi căn bản tư duy từ việc bồi thường về đất, bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất (bồi thường thiệt hại trực tiếp do việc thu hồi đất gây ra và hoàn thành dứt điểm khi thu hồi đất) kết hợp với hỗ trợ, tái định cư với kiến tạo hệ sinh thái sinh kế bền vững cho người bị thu hồi đất từ chính việc Nhà nước thu hồi đất.

Dự thảo Luật cần sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo hướng cụ thể như sau: Đối với trường hợp Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp của người trực tiếp sản xuất nông nghiệp để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng thì bên cạnh việc sử dụng ngân sách nhà nước để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; Nhà nước cần có chính sách ưu đãi, khuyến khích các doanh nghiệp khi thực hiện công việc này và quy định các điều kiện cần thiết đảm bảo thi hành hiệu quả trên thực tế ...

Đối với trường hợp Nhà nước thu hồi đất để đầu tư xây dựng hệ thống đường giao thông; chỉnh trang, nâng cấp mở rộng đường xá trong các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, khu vực đô thị...thì thay vì chỉ thu hồi diện tích đất để xây dựng, nâng cấp các công trình này, Nhà nước cần thực hiện chính sách thu hồi thêm diện tích đất liền kề với hệ thống đường để tạo quỹ đất sạch.

Đến từ Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường, TS. Phạm Anh Tuấn, Trưởng khoa Quản lý đất đai cho biết, cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai năm 2026 nhằm hoàn thiện thể chế, tăng cường phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.

Tuy nhiên, TS. Phạm Anh Tuấn đề nghị tiếp tục hoàn thiện nhiều quy định để bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi khi triển khai. Cụ thể, cần làm rõ khái niệm cộng đồng dân cư; rà soát việc phân loại đất và giữ nhóm đất chưa sử dụng; phân định hợp lý trách nhiệm quản lý giá đất và tài chính đất đai; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế giám sát hiệu quả.

Đối với thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cần quy định cụ thể, công khai, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, hạn chế phát sinh khiếu kiện. TS. Phạm Anh Tuấn cũng kiến nghị hoàn thiện các quy định về bảng giá đất, cơ sở dữ liệu đất đai, đăng ký đất đai điện tử và chuyển đổi số, tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các ngành để nâng cao hiệu quả quản lý. Bên cạnh đó, cần quy định rõ nguyên tắc không phát sinh thêm thủ tục hành chính hoặc điều kiện ngoài luật, bảo đảm cải cách hành chính thực chất, tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

TS. Phạm Anh Tuấn, Trưởng khoa Quản lý đất đai, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường phát biểu

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đất đai tập trung phân tích các vấn đề lớn, những nội dung còn có nhiều ý kiến khác nhau, trong đó đề xuất một số chương cần tiếp tục làm rõ hơn về: thu hồi đất, giải quyết tranh chấp, bồi thường giá đất, chuyển mục đích sử dụng đất…có tác động trực tiếp nhất tới doanh nghiệp và người dân…