VUSTA góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Hội thảo do PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và GS.TS. Nguyễn Viết Nhung, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam đồng chủ trì, với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học thuộc Tổng hội Y học Việt Nam, Hội Huyết học - Truyền máu Việt Nam, Hội Nam y Việt Nam, Hội Đông y Việt Nam,...

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh cho biết Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác năm 2006 ra đời đã tạo nên khung khổ pháp lý lịch sử, mở đường cho ngành y học ghép tạng Việt Nam có bước phát triển vượt bậc.

Sau 20 năm thực hiện, tính đến đầu năm 2026, nước ta đã thực hiện thành công trên 11.000 ca ghép tạng, làm chủ nhiều kỹ thuật phức tạp, hồi sinh hàng nghìn cuộc đời và khẳng định vị thế của y học Việt Nam trên bản đồ y khoa thế giới. Tuy nhiên, trước sự phát triển của y học hiện đại và yêu cầu thực tiễn, một số quy định cần được rà soát, bổ sung.

Đáng chú ý, nguồn tạng hiến từ người sống vẫn chiếm tỷ lệ lớn, trong khi nguồn hiến từ người chết não còn hạn chế. Bên cạnh đó, các quy định về độ tuổi hiến, bảo vệ người hiến, quản lý tế bào gốc, chuyển đổi số, bảo mật thông tin và cơ chế tài chính cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện.

Từ thực tế này, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh đề nghị các đại biểu tập trung phân tích những bất cập, đánh giá tính khả thi của các quy định dự kiến sửa đổi, bảo đảm sự đồng bộ giữa yêu cầu chuyên môn y tế, nguyên tắc pháp lý và quyền lợi của người hiến, người nhận.

TS. Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế phát biểu

Nhiều kiến nghị từ góc độ chuyên môn và pháp lý

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, TS. Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho rằng cần xác định rõ các khái niệm liên quan, phân biệt tế bào gốc tự thân, sản phẩm tế bào gốc và các loại sản phẩm có mục đích sử dụng khác nhau. Đặc biệt, cần phân định giữa sản phẩm phục vụ điều trị, nghiên cứu khoa học với sản phẩm phục vụ mục đích làm đẹp; đồng thời quy định cụ thể điều kiện kinh doanh, hoạt động của ngân hàng tế bào gốc và cơ chế quản lý phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ.

Về xác định tử vong, các đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải làm rõ tiêu chí chết não và chết tuần hoàn, bảo đảm căn cứ chuyên môn và pháp lý cho hoạt động hiến, lấy mô, tạng. GS.TS. Nguyễn Viết Nhung đề xuất cân nhắc sử dụng thuật ngữ “chết tim” thay cho “chết tuần hoàn” để người dân dễ hiểu, đồng thời bảo đảm tính thống nhất về thuật ngữ y học.

Đối với hiến tạng khi còn sống, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu kỹ quy định về độ tuổi, điều kiện hiến và cơ chế tư vấn độc lập nhằm bảo vệ sức khỏe, quyền lợi của người hiến, phòng ngừa nguy cơ thương mại hóa. GS.TS. Nguyễn Viết Nhung cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin và đưa ra quyết định trên cơ sở tự nguyện.

Các đại biểu đồng thời đề nghị hoàn thiện quy định về phòng, chống mua bán, môi giới mua bán mô, bộ phận cơ thể người; xem xét thận trọng các trường hợp hiến tạng đặc thù, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện và quyền con người.

PGS.TS. Nguyễn Vân Đình, nguyên Phó Chủ tịch Hội Dược học Việt Nam

Bảo đảm công bằng trong điều phối tạng, bảo vệ quyền riêng tư

Từ góc độ truyền thông, ông Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Tổng hội Y học Việt Nam, cho rằng cần quy định rõ giới hạn thông tin được công bố, bảo vệ bí mật cá nhân và thông tin y tế của người hiến, người nhận. Truyền thông có vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức cộng đồng, nhưng cần được thực hiện có trách nhiệm, tránh ảnh hưởng đến quyền riêng tư của các bên liên quan.

Về điều phối tạng, các ý kiến đề nghị xây dựng tiêu chí minh bạch, bảo đảm công bằng giữa mức độ cấp thiết về y khoa, triển vọng sống sau ghép và các yếu tố liên quan đến nguồn hiến. GS.TS. Nguyễn Viết Nhung đề xuất Trung tâm Điều phối Quốc gia cần vận hành trên cơ sở bộ tiêu chí đánh giá phù hợp, đồng thời xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả toàn bộ chuỗi hoạt động hiến, lấy, ghép tạng.

Việc kết nối dữ liệu giữa các cơ sở y tế và hệ thống dữ liệu quốc gia được đánh giá có tiềm năng nâng cao hiệu quả quản lý, điều phối. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số cần tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo mật thông tin y tế.

Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế tài chính minh bạch, thống nhất định mức kinh tế - kỹ thuật cho hoạt động ghép tạng, đồng thời có chính sách hỗ trợ chi phí vận chuyển, bảo quản tạng, nhất là đối với các cơ sở y tế tham gia phát hiện và duy trì nguồn hiến. Việc nghiên cứu thành lập Quỹ hỗ trợ hiến, ghép tạng cũng được đặt ra nhằm huy động thêm nguồn lực cho hoạt động nhân đạo này.

GS.TS. Lê Gia Vinh, Chủ tịch Hội Hình thái học Việt Nam phát biểu

Quan tâm hơn đến hiến xác phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học

GS.TS. Lê Gia Vinh, Chủ tịch Hội Hình thái học Việt Nam, cho rằng hiến xác có vai trò đặc biệt quan trọng trong đào tạo sinh viên y khoa, thực hành phẫu thuật và nghiên cứu giải phẫu. Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy nguồn xác hiến chưa đáp ứng đồng đều nhu cầu đào tạo giữa các vùng, miền và cơ sở đào tạo.

Từ kinh nghiệm chuyên môn, GS.TS. Lê Gia Vinh đề nghị dự thảo Luật cần dành sự quan tâm tương xứng hơn cho hoạt động hiến xác, bổ sung các quy định cụ thể về tiếp nhận, bảo quản, sử dụng xác hiến và trách nhiệm của cơ sở tiếp nhận. Theo ông, đây không chỉ là vấn đề bảo đảm nguồn lực phục vụ đào tạo mà còn liên quan trực tiếp đến việc gìn giữ sự tôn nghiêm, lòng biết ơn và những giá trị nhân văn đối với người đã hiến xác cho y học.

GS.TS Lê Gia Vinh cũng đề xuất nghiên cứu quy định về mổ tử thi phục vụ chẩn đoán bệnh, đối chiếu kết quả lâm sàng với giải phẫu bệnh và nâng cao chất lượng nghiên cứu y khoa. Việc phân định rõ hoạt động này với mổ tử thi phục vụ điều tra pháp y hình sự sẽ giúp xác định rõ mục đích, phạm vi, điều kiện thực hiện và trách nhiệm chuyên môn, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho nghiên cứu khoa học.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam nhấn mạnh cần quy định rõ trách nhiệm của cơ sở tiếp nhận trong việc sử dụng xác đúng mục đích, bảo đảm sự tôn nghiêm và tổ chức hỏa táng hoặc mai táng trang trọng sau khi hoàn thành quá trình phục vụ đào tạo, nghiên cứu. Đây là yếu tố quan trọng để thể hiện sự tri ân đối với người hiến và củng cố niềm tin của gia đình, cộng đồng.

PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịchHội Đông y Việt Nam phát biểu

Hoàn thiện cơ chế tài chính, nâng cao trách nhiệm của các cơ sở y tế

Nhiều ý kiến đề nghị xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật thống nhất đối với từng ca ghép tạng, làm cơ sở xác định chi phí và nâng cao tính minh bạch trong cung ứng dịch vụ. Bên cạnh đó, cần có cơ chế tài chính rõ ràng để thanh toán hoặc hoàn trả chi phí vận chuyển, bảo quản mô, tạng cho các cơ sở y tế, nhất là những đơn vị tuyến dưới phát hiện và phối hợp hồi sức người hiến. Cơ chế này có ý nghĩa thiết thực trong việc khuyến khích các cơ sở y tế chủ động tham gia phát hiện, duy trì nguồn hiến và phối hợp hiệu quả với hệ thống điều phối.

Các đại biểu cũng lưu ý việc hoàn thiện chính sách đối với người hiến cần được xem xét trên cả phương diện chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm y tế và hỗ trợ lâu dài khi phát sinh vấn đề liên quan đến sức khỏe. Những cơ chế phù hợp sẽ góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người hiến, thể hiện sự trân trọng của xã hội đối với nghĩa cử nhân đạo và tạo nền tảng cho hoạt động hiến, ghép tạng phát triển bền vững.

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu kết luận hội thảo, GS.TS. Nguyễn Viết Nhung, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam khẳng định các ý kiến đóng góp của chuyên gia, nhà khoa học đã làm rõ nhiều vấn đề quan trọng cả về cơ sở pháp lý, chuyên môn y tế và yêu cầu thực tiễn trong quá trình sửa đổi Luật. Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến, kiến nghị của đại biểu để phục vụ công tác tư vấn, phản biện xã hội, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, hướng tới xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ, minh bạch, nhân văn, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền y học Việt Nam trong giai đoạn mới.