Thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ trong thời đại số

Toàn cảnh hội thảo

Hội thảo do ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) và bà Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng Ban Pháp chế, Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam đồng chủ trì.

Trong phát biểu đề dẫn hội thảo, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng Ban Pháp chế, Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ ban hành lần đầu năm 2005 đã trải qua bốn lần sửa đổi và đợt chỉnh lý. Năm 2026 đánh dấu lần thứ năm dự thảo luật được hoàn thiện để đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế tri thức. Mặc dù phạm vi sửa đổi lần này tập trung vào một số nhóm quy định cụ thể, các nội dung được điều chỉnh lại mang tính thực tiễn cao, tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo Luật tập trung vào 2 nhóm nội dung chính: Luật hóa các chính sách đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh đang được áp dụng; Kiện toàn đầu mối quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.

Các nội dung sửa đổi dự kiến bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh. Trong đó, 16 thủ tục liên quan đến hoạt động giám định sở hữu trí tuệ và 2 thủ tục liên quan đến đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền; chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đánh giá về tầm quan trọng của dự thảo, Luật sư Lê Quang Vinh (Thành viên Ban Pháp chế, Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam, đồng sáng lập Bross&Partners) khẳng định những điều chỉnh mới sẽ tạo ra “đường băng” pháp lý quan trọng. Việc tinh gọn các rào cản hành chính giúp quyền sở hữu trí tuệ không chỉ dừng lại ở danh nghĩa bảo hộ mà thực sự trở thành loại tài sản vô hình có giá trị kinh tế cao, sẵn sàng tham gia vào các giao dịch góp vốn, định giá và đầu tư thương mại trên thị trường.

Một trong những điểm đổi mới nhận được nhiều sự quan tâm nhất là việc phân tách thời điểm hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp có hiệu lực giữa các bên với thời điểm ghi nhận chuyển quyền tại cơ quan quản lý nhà nước. Phân tích dưới góc độ thực thi, Luật sư Nguyễn Trần Tuyên (Công ty Luật Elite) và Luật sư Nguyễn Quỳnh Chi (Văn phòng Luật sư QAG Việt Nam) đều thống nhất rằng sự linh hoạt này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu một tài sản bị bán cho nhiều bên trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục. Do đó, các đại biểu kiến nghị cơ quan quản lý cần phải công khai tình trạng tiếp nhận và giải quyết hồ sơ chuyển nhượng trên hệ thống trực tuyến.

Luật sư Nguyễn Trần Tuyên (Công ty Luật Elite) phát biểu tại hội thảo

Bên cạnh cơ chế chuyển nhượng, thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ cũng được các đại biểu quan tâm thảo luận. Dự thảo không tiếp tục quy định điều kiện đối với tổ chức, cá nhân giám định sở hữu trí tuệ, mà chuyển sang nghĩa vụ thông báo khi họ bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ. Luật sư Nguyễn Thị Thu Hà lưu ý việc cởi mở bãi bỏ thẻ giám định viên phải đi kèm hàng rào kỹ thuật kiểm soát hậu kiểm chặt chẽ nhằm tránh nguy cơ lạm dụng, làm phức tạp thêm các tranh chấp sở hữu trí tuệ. Đồng thời, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hà kiến nghị tiếp tục rà soát đồng bộ quy định về giống cây trồng với luật chuyên ngành.

GS.TS. Đinh Văn Chiến, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nghiên cứu Biên tập công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) đánh giá cao tính kịp thời của đợt sửa đổi này, coi đây là chìa khóa để khơi thông việc ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ, sáng chế và giải pháp hữu ích.

Từ thực tế đăng ký sáng chế và giải pháp hữu ích, Giáo sư Đinh Văn Chiến chia sẻ bất cập lớn nhất hiện nay là thời gian thẩm định và cấp bằng bảo hộ. Giáo sư Đinh Văn Chiến cho rằng quy định bổ sung tại Điều 97 cho phép phân tách, chuyển nhượng từng phần danh mục hàng hóa, dịch vụ và quyền sở hữu công nghiệp. Cơ chế linh hoạt này vừa giúp tác giả thu hồi một phần kinh phí tái đầu tư nghiên cứu, vừa giúp doanh nghiệp nhanh chóng tiếp cận đúng phân đoạn công nghệ cần thiết.

Ông kiến nghị cần có cơ chế quản lý chặt chẽ mã nguồn gốc giống nông sản xuất khẩu để bảo vệ thương hiệu quốc gia và tránh thiệt hại cho nền kinh tế; Đề xuất xây dựng hành lang pháp lý bảo hộ để phục dựng và bảo tồn các nguồn gen cây dược liệu quý của Việt Nam.

GS.TS. Đinh Văn Chiến, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nghiên cứu Biên tập công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) phát biểu tại hội thảo

PGS.TS. Hoàng Thái Đại, Phó Tổng biên tập phụ trách, Tạp chí Tài nguyên nước, Hội Thuỷ lợi Việt Nam chỉa sẻ,  dữ liệu thủy văn, nguồn nước, địa chất... không thuộc đối tượng bảo hộ sáng chế hay kiểu dáng công nghiệp, nhưng là Big Data (Dữ liệu lớn) có giá trị cao. Việc bảo hộ và khai thác dữ liệu này phải dựa vào pháp luật hợp đồng. PGS.TS. Hoàng Thái Đại cho rằng, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các nghiên cứu dùng ngân sách nhà nước cần phân định rõ quyền hạn giữa tổ chức chủ trì, tác giả và nhà đầu tư để tạo điều kiện thương mại hóa mà không cản trở nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu.

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ nhằm thể chế hóa sâu sắc Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; là bước đi cấp thiết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn thương mại hóa tài sản trí tuệ và hội nhập quốc tế.

Ông Nguyễn Quyết Chiến đánh giá cao kết quả của hội thảo. Hội thảo được tổ chức nhằm thực hiện chức năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội của VUSTA đối với các dự án luật quan trọng trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2. Tổng Thư ký VUSTA cảm ơn sự phối hợp của các hội thành viên, cảm ơn sự tham dự tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học và bày tỏ mong muốn các hội thành viên, các chuyên gia, nhà khoa học sẽ tiếp tục đồng hành trong các hoạt động tư vấn, phản biện chính sách tiếp theo của VUSTA.