Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 06/08/2026 17:42 (GMT+7)

Hoàn thiện thể chế thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số

Sáng ngày 6/8, VUSTA tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Các chuyên gia, nhà khoa học từ các hội thành viên, đơn vị trực thuộc đã tham góp nhiều ý kiến góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động xuất bản trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và những thách thức ngày càng lớn trong bảo vệ bản quyền.

tm-img-alt

Toàn cảnh hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng, sau hơn một thập kỷ thực thi, Luật Xuất bản năm 2012 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động xuất bản, in và phát hành. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, biên tập, lưu trữ, phát hành và tiếp cận xuất bản phẩm.

tm-img-alt

PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA phát biểu khai mạc và định hướng hội thảo

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, việc sửa đổi Luật cần giải quyết đồng thời ba yêu cầu lớn: thích ứng với sự bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế để khơi thông nguồn lực phát triển ngành xuất bản.

PGS.TS Phạm Ngọc Linh đề nghị các đại biểu tập trung góp ý vào bốn nhóm vấn đề: hoàn thiện cơ chế quản lý và phát triển xuất bản số; xây dựng chính sách khuyến khích xuất bản các công trình khoa học và công nghệ; tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ, xử lý vi phạm bản quyền trên không gian mạng; làm rõ mô hình tổ chức, phân cấp quản lý và trách nhiệm pháp lý của cơ quan chủ quản, nhà xuất bản, người đứng đầu, tổng biên tập, biên tập viên, tác giả và đơn vị liên kết. Việc sửa đổi Luật phải bảo đảm sự cân bằng giữa quản lý nhà nước chặt chẽ với việc tạo lập môi trường thông thoáng, an toàn và lành mạnh để những người hoạt động trong lĩnh vực xuất bản phát huy năng lực sáng tạo.

PGS.TS Phạm Ngọc Linh cũng đề nghị các đại biểu nghiên cứu, cho ý kiến về hình thức của dự án Luật. Trong bối cảnh phạm vi sửa đổi tương đối lớn, với 27 trong tổng số 54 điều được đề xuất sửa đổi, cần cân nhắc việc xây dựng một Luật Xuất bản mới thay vì chỉ ban hành luật sửa đổi, bổ sung; hoặc phải có phương án hợp nhất đầy đủ để bảo đảm tính thống nhất, thuận lợi trong tra cứu và thực thi pháp luật.

Luật cần được kịp thời hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của xuất bản số và trí tuệ nhân tạo

Các đại biểu nhận định, xuất bản số không còn chỉ là chuyển sách in thành tệp điện tử, mà đang hình thành một chuỗi hoạt động mới gắn với dữ liệu, nền tảng công nghệ, nội dung đa phương tiện, trí tuệ nhân tạo và các dịch vụ xuyên biên giới.

Bà Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức, đánh giá việc đưa xuất bản lên nền tảng số tạo cơ hội đưa tri thức đến người đọc nhanh và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, mặt trái của công nghệ cũng đặt ra những rủi ro mới, đặc biệt là vấn đề bản quyền.

Theo bà Bùi Thị Thu Hằng, trên môi trường số, nguy cơ xuất hiện bản quyền giả, bản quyền không chính xác hoặc hành vi khai thác trái phép có thể gia tăng khi công nghệ ngày càng phát triển.

Do đó, cùng với việc mở rộng không gian phát triển cho xuất bản số, pháp luật cần đi trước một bước trong phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường mạng.

tm-img-alt

Bà Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức

Nhiều đại biểu đề nghị thay cách tiếp cận “xuất bản điện tử” bằng khái niệm rộng hơn là “xuất bản số”; đồng thời giải thích rõ các thuật ngữ như xuất bản phẩm điện tử, xuất bản xuyên biên giới, dịch vụ trung gian phát hành và nội dung đa phương tiện. Luật cũng cần xác định rõ những sản phẩm do blogger, YouTuber, TikToker hoặc các nhà sáng tạo nội dung cung cấp trong trường hợp có tính chất tương tự xuất bản phẩm.

TS Nguyễn Đăng Quang, Hội Mã số mã vạch Việt Nam cho rằng ngôn ngữ pháp luật phải hướng tới một cách hiểu thống nhất. Các khái niệm “in nối bản trái phép”, “xuất bản phẩm giả”, “sách giả” cần được chuẩn hóa và thống nhất với pháp luật về hàng giả để tạo căn cứ xử lý đúng tính chất, mức độ vi phạm.

tm-img-alt

TS Nguyễn Đăng Quang, Hội Mã số mã vạch Việt Nam đóng góp ý kiến tại hội thảo

Bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số

Tình trạng sách giả, sách lậu, sao chép và phát hành trái phép trên môi trường số được nhiều đại biểu đánh giá là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với sự phát triển của thị trường xuất bản chính thống.

Ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cho rằng mức xử phạt đối với một số hành vi in lậu, in nhái, làm giả và in nối bản trái phép hiện chưa tương xứng với lợi nhuận thu được. Ngoài phạt tiền, cần áp dụng đồng bộ các biện pháp tịch thu phương tiện, buộc nộp lại khoản thu bất hợp pháp, đình chỉ hoạt động và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi có tổ chức, quy mô lớn hoặc tái phạm.

Các tác giả, nhà khoa học cũng phản ánh tình trạng nhiều công trình bị photo, số hóa, phát tán hoặc kinh doanh trái phép, trong khi việc phát hiện và bảo vệ quyền còn chậm. Vì vậy, Luật cần bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, chủ thể quyền, nền tảng số, nhà cung cấp dịch vụ trung gian và tổ chức xã hội - nghề nghiệp; từng bước ứng dụng công nghệ để định danh, lưu vết và phát hiện nội dung vi phạm.

tm-img-alt

Ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đóng góp ý kiến tại hội thảo

Phân định trách nhiệm để tránh sự việc sai sót về xuất bản

Một nội dung xuyên suốt tại hội thảo là yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ quy trình xuất bản, từ tổ chức bản thảo, liên kết, biên tập, thẩm định, duyệt nội dung đến in và phát hành.

Những hạn chế trong tổ chức bản thảo, biên tập, thẩm định và kiểm chứng thông tin xảy ra ở một số xuất bản phẩm gần đây cho thấy hoạt động xuất bản không thể chỉ dựa vào uy tín của tác giả hoặc xem việc cấp quyết định xuất bản là một thủ tục hành chính.

Nhà xuất bản phải thực sự làm chủ quy trình, tổ chức đọc duyệt, biên tập và thẩm định nội dung một cách nghiêm túc; đối tác liên kết phải chịu trách nhiệm tương ứng với công đoạn được giao thực hiện. Đối với các tác phẩm có nội dung liên quan đến lịch sử, lãnh tụ, danh nhân và những vấn đề nhạy cảm, quy trình kiểm chứng cần được thực hiện chặt chẽ hơn, không để yếu tố hư cấu vượt quá giới hạn, dẫn đến xuyên tạc hoặc làm sai lệch nhận thức xã hội.

Các đại biểu đề nghị Luật thể hiện rõ nguyên tắc: chủ thể có thẩm quyền quyết định đến đâu phải chịu trách nhiệm đến đó. Trách nhiệm cần được xác định cụ thể đối với cơ quan chủ quản, người đứng đầu nhà xuất bản, tổng biên tập, biên tập viên, tác giả và đơn vị liên kết; không quy trách nhiệm dàn đều nhưng cũng không để xuất hiện khoảng trống pháp lý giữa các khâu của quy trình xuất bản.

Xuất bản cần trở thành một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng sửa đổi Luật không nên chỉ nhằm bổ sung công cụ quản lý mà phải tạo động lực để xuất bản phát triển thành một ngành công nghiệp văn hóa và công nghiệp nội dung hiện đại.

Một vấn đề được đặt ra là mô hình tập đoàn xuất bản. Theo bà Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức đây là hướng phát triển phù hợp, nhưng cần tính toán kỹ về cơ sở hạ tầng, nguồn lực, nhân lực, phương thức vận hành và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Vì vậy, có thể nghiên cứu thí điểm đối với những nhà xuất bản có đủ điều kiện, sau đó đánh giá và từng bước nhân rộng.

Việc hình thành hệ sinh thái hoặc tập đoàn xuất bản là định hướng cần nghiên cứu, nhưng phải được đặt trên nền tảng một chuỗi giá trị thực chất, bao gồm sáng tạo nội dung, biên tập, xuất bản, công nghệ, truyền thông, phát hành và khai thác bản quyền.

Các đại biểu cũng đề nghị gắn chặt xuất bản với thư viện và phát triển văn hóa đọc. Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng, mua và cung cấp sách có giá trị cho thư viện, trường học; hỗ trợ xuất bản phẩm phục vụ miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, đồng bào dân tộc thiểu số và những nhóm còn hạn chế về điều kiện tiếp cận tri thức. Xuất bản không nên là công đoạn phát sinh mà phải là một phần của quá trình chuyển giao tri thức, giúp kết quả nghiên cứu đến được với giới khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cộng đồng.

Kết luận hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh ghi nhận tinh thần trách nhiệm và những ý kiến cụ thể, sâu sắc của các đại biểu. Các ý kiến tại hội thảo sẽ được VUSTA tổng hợp đầy đủ, xây dựng báo cáo gửi tới các cơ quan có thẩm quyền để xem xét trong quá trình chỉnh lý, hoàn thiện Dự thảo Luật.

Xem Thêm

Góp ý Luật luật An toàn, vệ sinh lao động: Lấy bảo vệ con người và quản trị rủi ro làm trung tâm
Ngày 30/10/2026, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Vệ sinh Lao động Việt Nam (VOSHA) tổ chức Hội thảo "Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động". Hội thảo do PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA và GS.TS Lê Vân Trình, Chủ tịch VOSHA đồng chủ trì.
Tạo động lực tăng trưởng xanh từ khoa học, công nghệ
Chính phủ Việt Nam nhiều lần khẳng định quan điểm "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế". Trong bối cảnh đó, việc giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa yêu cầu tăng trưởng nhanh và bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua các giải pháp khoa học, công nghệ đang trở thành yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Đề xuất giải pháp tăng cường vai trò kết nối của VUSTA với các Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện
Ngày 23/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy tối đa tiềm năng của mạng lưới 92 Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện; khẳng định quyết tâm nâng tầm vai trò cầu nối của VUSTA, biến trí tuệ đội ngũ trí thức KH&CN thành những luận cứ khoa học tin cậy phục vụ các quyết sách của Đảng, Nhà nước và MTTQ.
Phát huy vai trò cầu nối của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội
Tăng cường kết nối giữa các hội thành viên, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với các cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy phát triển đất nước.
VUSTA góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)
Chiều 19/10, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, bảo vệ quyền lợi của người hiến, bảo đảm công bằng trong điều phối tạng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của y học ghép tạng Việt Nam.
Sửa đổi Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập: Giảm thủ tục hành chính, siết tiêu chuẩn chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp
Ngày 15/10, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã tổ chức Hội thảo “Góp ý Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập”. Hội thảo đã thu hút đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện giới hành nghề tham gia đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, thiết thực nhằm góp phần hoàn thiện khung khổ pháp lý về kế toán, kiểm toán.
Thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ trong thời đại số
Tại Hội thảo Góp ý Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ do VUSTA tổ chức, các nhà khoa học, chuyên gia pháp lý đã tập trung thảo luận những điểm mới của dự thảo luật, tham góp nhiều ý kiến góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục hành chính, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ trong thời đại số.
VUSTA góp ý hoàn thiện thể chế bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo
Ngày 14/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã tổ chức Hội thảo góp ý 2 Dự án Luật: Dự án Luật Tài nguyên, Môi trường biển và hải đảo và Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Đây là 2 trong số 45 dự án luật, nghị quyết sẽ được Quốc hội khóa XVI xem xét tại kỳ họp thứ 2 tới đây (dự kiến 17/10-21/11).

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.