Đừng chết vì Biogas

Chết vì ngộ độc khí mêtan

Sự việc sảy ra vào khoảng 14 giờ ngày 8 – 2 – 2006 khi ông Lê Đình Thạch rửa hố biogas đã nhiễm khí độc và bị ngã xuống hố. Thấy vậy, anh Lê Đình Thẩm (con trai ông Thạch) và hai người hàng xóm là anh Lê Văn Dũng và Trương Thành Long nhảy xuống hầm cứu nhưng vì khí độc trong hầm quá nhiều nên đều bị chết.

Mô hình biogas của gia đình ông Lê Đình Thạch là một trong 30 mô hình do các đội thợ xây tự xây. Nguyên nhân dẫn đến vụ tai nạn trên theo các cơ quan chức năng là do: màng sinh học trong hầm ủ khí biogas nhà ông Thạch dày lên, làm lượng khí lên ít. Thấy vậy, ông Thạch đã tháo nắp và dùng máy bơm bơm nước ra. Sau đó, ông đã dùng thang dây xuống hầm. Khi xuống gần hầm ủ khí biogas (hay còn gọi là bể to), ông Thạch ngất và chết ngay do ngạt khí độc mêtan.

Trước đó, tại gia đình ông Nguyễn Văn Sơn, 47 tuổi ở xóm Trại, thôn Trung Mỹ, xã Trung Hà, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng cũng đã xảy ra một vụ ngạt khí mêtan trong hầm khí biogas khiến một người chết và 2 người bị thương phải cấp cứu trong bệnh viện.

Những lưu ý khi vận hành và sử dụng hầm biogas

Theo ông Phạm Văn Thành, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, phát triển cộng đồng nông thôn (Hội Làm vườn Việt Nam) nguyên nhân làm khí trong hầm nhà ông Thạch không thoát lên được là do hiện tượng đóng váng (hay còn gọi là hiện tượng màng sinh học dày lên) dẫn đến khí lên ít. Trong trường hợp này lẽ ra các hộ sử dụng hầm biogas phải báo cho các cơ quan chuyên môn về xử lý. Nếu gia đình tự xử lý thì phải mở nắp hầm ủ khí một thời gian dài để khí mêtan bay hết. Sau đó dùng gậy chọc phá màng sinh học, bơm nước vào để đẩy lớp váng ra. Sau khi chọc thủng lớp váng bà con phải chờ vài tiếng sau mới mở nắp hầm. Tuyệt đối không được tự xuống hầm ủ khí trong bất kỳ trường hợp nào, nếu không có sự kiểm tra và hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.

Hầm biogas sau khi được xây xong theo đúng quy trình kỹ thuật, kiểm tra độ kín và được phép đưa vào sử dụng cần đảm bảo các yêu cầu sau: nguồn phân, nước phân sử dụng không pha trộn các hoá chất. Phân thải cần phải được nạp đều đặn hàng ngày. Định kỳ 6 tháng vét bã trên áp lực một hầm, 5 năm vét bã trong tầng chứa gas và 10 năm vét hầm một lần.

Có hai cách vét bã tầng áp lực:

Cách một:Múc hết bã nổi trên tầng áp lực, xả gas cho nước tụt về hầm để trơ vòm hầm. Tiếp theo, nút đầu ống lấy gas lại. Sau 6 đến 12 giờ, hầm sẽ phát sinh lượng gas tốt.

Cách hai:Bơm khí vào hầm (qua ống nạp phân) cho đến khi khí thoát qua chân cống trào, xả cho nước tụt về hầm, vét bã trên vòm. Sau khi hoàn thành các công đoạn nói trên, bà con tiến hành bơm nước vào ngập vòm để đẩy không khí trong hầm ra ngoài, nút đầu cống lấy gas lại. Sau 6 – 12 giờ, lượng gas sẽ phát sinh đủ.

Cách vét bã trong hầm chứa gas

Mặc dù hầm tự động thải bã, nhưng không hoàn toàn hết được. Do đó, sử dụng lâu năm, bã trong hầm sẽ chiếm dần chiều cao thể tích tầng chứa gas. Khi vét, bà con cần bơm nước vào hầm cho đến khi khí dư thoát ra qua chân cống trào. Xả khí cho nước tụt về hầm, kéo cống trào lên, dùng cào răng móc hết lớp bã nổi trên bề mặt sinh khối, rồi đóng cống trào lại. Bơm nước ngập vòm, đóng đầu ống lấy gas lại. Sau 6 – 12 giờ, hầm phân huỷ sản sinh lượng gas đủ dùng.

Hầm sử dụng lâu dài sẽ có các loại chất cặn lắng tụ làm cạn đáy hầm, làm lượng gas giảm, cần phải vét. Khi vét nên múc hết nước và bã trên tầng áp lực, dùng đòn bẩy nâng cống trào lên, dùng cào răng móc bã, vét sạch hầm, xong nạp phân vào. Nếu muốn có gas dùng ngay, thì cho 20% lượng phân cũ trở lại hầm. Chú ý: không lẫn bã, đất, cát…

Khi nguồn phân đã nạp vào, thấy gas cháy có ngọn lửa xanh, phân và nước trên tầng áp lực ngả màu đen, sủi bọt ít thì hầm sản xuất gas tốt. Nếu lượng gas ít thì phải thêm phân vào hầm. Nếu gas cháy ngọn lửa vàng, khó tắt lửa, nhiết toả thấp tức là phân trên tầng còn tươi, bốc mùi thối hoặc sủ bọt nhiều do phân huỷ chậm, cần đưa phân vào hầm cho đến khi lượng gas tiếp tục tăng lên, tăng thêm nước gas sẽ cháy tốt.

Khí biogas là một loại khí được sinh ra khi phân động vật và các chất hữu cơ lên men trong điều kiện hiếm khí (không có không khí). Khí biogas gồm khoảng 60% metan (CH4), khoảng 40% khí cacbonic (CO2) và <1 khí="" khác="" trong="" có="" hydrosunfua="" mêtan="" là="" không="" và="" nó="" làm="" cho="" biogas="" thể="" cháy="" còn="" h2s="" chiếm="" số="" lượng="" nhưng="" mùi="" hăng="" khó="" chịu.="" sử="" dụng="" an="" gây="" nguy="" hại="" sức="" khoẻ="" con="" người.="" chỉ="" ngạt="" hôi="" chịu="" khi="" bị="" xì="" ra="" ngoài.="" vì="" quá="" trình="" qua="" các="" chỗ="" khe="" hở.="" biệt="" chú="" nếu="" ngoài="" phòng="" hẹp="" thì="" tạo="" hỗn="" hợp="" nổ="" với="" vậy="" cũng="" cần="" phải="" mở="" cửa="" nhà="" bếp="" thông="" thoáng="" trước="" dùng.="">< />>

Nguồn: Khoa học và Đời sống, số 14 (1836), 17 – 2 – 2006