Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 30/08/2007 23:21 (GMT+7)

Chuyện về H. Moissan và nguyên tố hoá học khó thuần phục nhất

Nguyên do chỉ có một, đó là do Flo là nguyên tố hoạt động nhất mà tính độc lại rất lớn, các nhà hoá học rất khó thuần phục nó. Trong còn xấp xỉ nửa thế kỷ, trước sau đã có mười mấy nhà hoá học muốn chế ra Flo đơn chất mà đều chẳng thành công. Có người bị trúng độc, có người thậm chí đã bị thiệt mạng vì làm việc đó. Tuy vậy, những thất bại của họ cũng đã cho H. Moissan những kinh nghiệm để ông đi tới thành công.

H. Moissan và Viện Trưởng Viện Bác Cổ tự nhiên - E. Fermy, qua phân tích tỷ mỉ, nhận thấy Flo là nguyên tố phi kim loại hoạt động nhất, nên không một chất nào có thể oxy hoá hợp chất Flo thành Flo đơn chất. Trong lịch sử, người ta đã sớm thử dùng phương pháp khử bằng cacbon để khử kim loại kiềm, nhưng không thành công; về sau, dùng phương pháp điện giải mới chế được kim loại Kali. Xem ra, phương pháp điện giải cũng là phương pháp có hiệu quả để chế Flo đơn chất.

Nhưng điện giải loại hợp chất Flo nào đây mới đem lại kết quả tốt? Moissan thấy Flo phản ứng mãnh liệt với nước, cho nên quyết định dùng bình chưng cất chế bằng Platin để chế ra Hydro Florua không ngậm nước làm nguyên liệu cho điện giải.

Tới bước thứ hai là thiết kế thùng điện giải. Do Flo gần như có thể tác dụng với hầu hết các chất, nên không thể dùng các dụng cụ bình đựng bằng thuỷ dinh, sứ, sắt thường có ở trong phòng thí nghiệm hoá học, cuối cùng chỉ còn cách là phải dùng tới Platin - thứ kim loại quý để chế thùng điện giải.

Bước thứ ba chọn điện cực: Điện cực than, điện cực graphit, điện cực sắt đều có thể tác dụng với Flo, cho nên cũng chỉ có thể dùng hợp kim Platin - Iridi làm điện cực.

Sau khi bắt đầu điện giải, ở cực âm có xuất hiện rất nhiều Hyđro sinh ra nhưng ở trên điện cực dương lại chẳng tìm thấy Flo (!). Qua kiểm tra, H. Moissan thấy nút đậy điện cực bị ăn mòn. Ông suy đoán, nhất định đã sản sinh Flo ở trên cực dương, song do nó tác dụng với nút đậy mà đã bị mất đi. Thế là H. Moissan đi tìm thứ vật liệu không thể phản ứng với Flo để làm nút đậy. Trải qua rất nhiều công phu, ông cũng đã tìm ra thứ vật liệu cần thiết ấy: Canxi Florua rất cứng chắc.

Thí nghiệm cuối cùng đã thành công. Vào ngày 26 tháng 6 năm 1886, H. Moissan chế được Flo đơn chất! Ông lập tức trình lên Viện Khoa học Pháp xin xác nhận phát hiện này. Viện Khoa học Pháp chỉ định một ban thẩm định có 3 giáo sư tham gia. H. Moissan chuẩn bị cẩn thận để tiếp đón , biểu diễn thí nghiệm trước mặt ban thẩm định thì trang bị điện giải lại bất ngờ xảy ra sự cố không lường được trước: Chẳng hạn tạo ra Flo cũng chẳng có điện chạy qua trang bị thí nghiệm (!). H. Moissan choáng váng trước thất bại này. Tuy vậy, ông không nản chí, lại kiên trì tìm ra nguyên nhân gây nên sự cố. Ông thấy trang bị thí nghiệm không có gì là không bình thường, nên suy đoán duy nhất chỉ tại ở nguyên liệu dùng cho điện giải: Hyđro Florua không ngậm nước. Kiểm tra đi, kiểm tra lại bằng phân tích, ông phát hiện ra là Hydro Florua không ngậm nước sử dụng cho lần biểu diễn trước ban thẩm định có độ thuần rất cao, gần như không chứa tạp chất, khác hẳn với Hydro Florua ông vẫn dùng thí nghiệm là còn có chứa một lượng nhỏ tạp chất. Ông bỗng hiểu ra: Hydo Florua không ngậm nước vốn không dẫn điện; tác dụng dẫn điện chỉ là do tạp chất có trong nó.

Nguyên nhân sự cố đã tìm ra. Lần thứ hai biểu diễn trước ban thẩm định thành công. Ban thẩm định xác nhận H. Moissan chế ra được Flo đơn chất, và về sau đã được toàn thế giới công nhận. Do phát hiện lớn lao này, H. Moissan vinh dự được tặng giải Nobel về hoá học năm 1906.

Xin nói thêm đôi dòng về H. Moissan, người làm nên kỳ công thuần phục nguyên tố Flo. H. Moissan sinh ngày 28 tháng 9 năm 1852, trong một gia đình công nhân đường sắt Pháp. Do gia đình nghèo túng, học chưa xong ở bậc tiểu học, ông đã phải bỏ học, tới làm ở một hiệu thuốc để tự nuôi thân và tự học. Ông đã tự học xong chương trình trung học, đại học và dự các kỳ thi để nhận được các chứng chỉ tốt nghiệp. Ông đã thi thành công để trở thành thực tập sinh của nhà hoá học Pháp nổi tiếng E. Fermy, và sau đó còn đạt được học vị Tiến sĩ vật lý tại Trường Đại học Paris.

H. Moissan suốt đời hiến thân cho khoa học, ngoài chế ra được Flo đơn chất, ông còn có nhiều cống hiến quan trọng khác: Ông đã nghiên cứu hiện tượng đồng hình của các sắt Oxyt; hoàn thiện các phương pháp tổng hợp Crôm Oxyt và nghiên cứu tính chất của chúng; tổng hợp tất cả những Phôtpho Florua có thể có. Và các dẫn xuất chứa Flo của Mêtan; nghiên cứu các kim loại chịu nhiệt, và các hợp chất vô cơ ở nhiệt độ cao, và trở thành người sáng lập môn hoá học các chất rắn. Ông còn là người thiết kế, chế tạo và đưa vào sử dụng hồ quang điện mang tên ông. Để nghiên cứu tính chất của các chất rắn trong vùng nhiệt độ cao - bằng phương pháp nhiệt điện, ông đã điều chế Môlipđen, Vonfram và nhiều kim loại khác ở dạng sạch. Ông là người đầu tiên chế tạo thành công kim cương nhân tạo (hạt kim cương nhân tạo do ông chế tạo dài 0,7 mm, trong suốt, không màu).

H. Moissan thường xuyên tiếp xúc với các khí độc như Flo, Clo… bởi vậy sức khoẻ của ông rất nhanh bị suy sụp. Vào ngày 20 tháng 2 năm 1907, ông qua đời khi mới 55 tuổi. Người con duy nhất của ông đã mang di sản 20 vạn Francecủa cha mẹ để lại tặng cho trường Đại học Paris để làm giải thưởng khoa học mang tên cha là Moissan (về hóa học), và giải thưởng khoa học mang tên mẹ là Lucan (về dược học).

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.