Chứng thận tinh bất túc trong Đông y
1. Nguyên nhân sinh bệnh
Chứng thận tinh bất túc nguyên nhân là do tiên thiên bất túc, hậu thiên nuôi dưỡng không đủ hoặc do lao thương quá độ dẫn đến thận tinh suy tổn, tuỷ hải rỗng không, đối với trẻ em thì phát dục chậm, đối với người lớn thì chưa già đã yếu, chân tay mềm yếu mà sinh ra bệnh.
Chứng thận tinh bất túc thường gặp trong các bệnh như: Giải lư, Ngũ trì, Ngũ nhuyễn, Nuy chứng, Huyễn vựng, Hư lao, Dương nuy, Bất dựng,…
2. Triệu chứng lâm sàng
Bệnh nhân thường chóng mặt ù tai, lưng gối yếu mỏi, dương nuy, không thụ thai, đối với trẻ em thì phát dục chậm, chậm lớn, trí khôn kém, khớp xương mềm yếu, thóp mụ lâu không kín, đối với người lớn thì chóng già yếu, hai chân yếu mỏi, đi lại khó khăn, tinh thần đần độn, đi đứng chậm chạp, mạch tế vô lực…
3. Biện chứng
Chứng thận tinh bất túc thường ở mỗi người, mỗi lứa tuổi có khác nhau, đối với trẻ em thì phát dục kém, thể lực và trí lực chậm phát triển, thể trạng bao giờ cũng kém hơn lứa tuổi nhi đồng. Đối với người lớn thì già trước tuổi, tinh lực không dẻo dai, trí nhớ giảm sút, răng tóc rụng sớm, chức năng sinh lý bạc nhược. Thận tinh là vật chất cơ bản để duy trì sự sinh trưởng phát dục, giữ gìn giống nòi và mọi hoạt động sinh lý bình thường của tạng phủ, nuôi dưỡng toàn thân. Thận tinh còn hoá ra khí, sinh ra huyết, vì vậy khi gặp chứng thận tinh bất túc là do thận tinh hư suy dẫn đến khí huyết đều hư. Trên lâm sàng sắc mặt không tươi, trắng nhợt, mệt mỏi, đoản hơi, tay chân yếu, tự ra mồ hôi, mạch tế nhược…
4. Phân biệt chẩn đoán
Cần phân biệt chẩn đoán chứng thận âm hư với chứng thận tinh bất túc, cả hai chứng đều thuộc hư chứng, tinh thuộc âm, chứng thận tinh bất túc thường phụ thuộc vào chứng thận âm hư. Về nguyên nhân và cơ chế bệnh của hai chứng gần giống nhau nhưng cũng có chỗ khác nhau, chứng thận âm hư hàm nghĩa rộng hơn chứng thận tinh bất túc. - Chứng thận tinh bất túc chỉ là một lý do của chứng thận âm hư. Chứng thận tinh bất túc là chỉ biểu hiện khí bất túc, còn chứng thận hư thì ngoài biểu hiện của thận tinh hư suy mà còn xuất hiện chứng hoả vượng.
Còn chứng thận tinh bất túc là do tiên thiên phú bẩm không đủ, hậu thiên nuôi dưỡng không được chu đáo. Hoặc do mất huyết tổn thương tân dịch, làm cho âm tinh suy tổn. Hoặc do tình dục quá độ mà thận tinh cạn kiệt. Sách Linh khu nói: “Nhập phòng quá độ thì hại thận, thận tinh suy nhược hoặc rỗng không thì người bệnh thường đau đầu, ù tai, tai điếc, chóng mặt. Do thận chủ sinh tuỷ, khi thận tinh hư suy thì liệt dương, tình dục giảm sút, không thụ thai.
Đối với trẻ em tinh giúp cho trẻ phát dục, tinh suy thì sự phát dục của trẻ chậm, có khi sinh ra chứng ngũ trì, ngũ nhuyễn. Chứng thận âm hư ngoài những nguyên nhân nói ở trên còn có nguyên nhân là do ôn bệnh nhập vào hạ tiêu làm cho tân dịch của thận và can bị tổn thương, hoặc do phế âm bất túc, cả hai chứng đều thuộc hư chứng, nhưng chứng thận tinh bất túc là do tinh khí suy tổn, còn chứng thận âm hư là bắt nguồn từ âm hư hoả vượng đó là những lý do để phân biệt giữa hai chứng.
5. Phương pháp điều trị
5.1. Do thận tinh bất túc xuất hiện chứng thóp mụ không kín (giải lô)
Nguyên nhân bệnh:Sách Ấu ấu tập thành viết: “Thận chủ não tuỷ, thận suy thì não tuỷ bất túc dẫn đến thóp mụ không kín”. Do tiên thiên bất túc, hoặc hậu thiên bị ốm đau thể lực yếu, thận tinh bất túc, tuỷ hải không đầy đủ mà sinh ra bệnh.
Triệu chứng lâm sàng:Thóp mụ lõm xuống rộng không kín, đầu và trán nổi nhiều gân xanh, trẻ tin thần đần độn mắt nhìn không sáng, sắc mặt trắng nhợt.
Phương pháp điều trị:Bổ thận ích thuỷ, ích khí dưỡng huyết.
Bài thuốc thường dùng:Bổ thận địa hoàng hoàn.
Thục địa 16g
Ngưu tất 8g
Đan bì 8g
Trạch tả 8g
Sơn thù 10g
Phục linh 8g
Hoài sơn 12g
Lộc nhung 16g
Ngày một thang sắc uống, hoặc tán bột làm viên hoàn mật, mỗi viên 4g.
Ngày uống 2 lần mỗi lần uống 1 viên.
5.2. Do thận tinh bất túc mà trẻ em sinh ra chứng ngũ trì ngũ nhuyễn.
Nguyên nhân bệnh:Sách Y tôn kim giám viết: “Chứng ngũ trì ở trẻ em, phần nhiều do khí huyết của cha mẹ hư yếu, làm cho tiên thiên của đứa trẻ không đầy đủ, trẻ em sinh ra gân xương mềm yếu, đi lại khó khăn, răng mọc chậm, ngồi không vững, đều do thận bất túc”. Do tiên thiên bất túc, khi sinh ra nuôi dưỡng không được chu đáo, thận tinh không đầy đủ, khí huyết hư yếu mà sinh ra bệnh.
Triệu chứng lâm sàng:Tuy tháng tuổi đã đủ nhưng răng không mọc, không đi được, thóp mụ không kín, trí tuệ không phát triển, gầy còm…
Phương pháp điều trị:Bổ thận tinh, ích khí dưỡng huyết.
Bài thuốc thường dùng:Lục vị địa hoàng hoàn gia vị.
Thục địa 16g
Đan bì 12g
Sơn thù 10g
Trạch tả 12g
Hoài sơn 12g
Phục linh 12g
Tuỳ theo chứng trạng mà gia các vị cho phù hợp, ngày một thang sắc uống.
5.3. Do thận tinh bất túc sinh ra chứng nuy
Nguyên nhân bệnh:Trương Cảnh Nhạc nói: “Nguyên khí tổn thương thì tinh hư không tới khắp được, huyết hư không doanh dưỡng được”. Do phòng lao quá độ, hoặc do bệnh tật lâu ngày tinh khí suy hao, can thận hư tổn mà sinh ra bệnh.
Triệu chứng lâm sàng:Khi chân yếu, dần dần liệt, lưng và cột sống mềm yếu, hay chóng mặt, di tinh, có trường hợp bệnh nhân sinh ra chứng đái dầm.
Phương pháp điều trị:Bổ ích can thận.
Bài thuốc thường dùng:Hổ tiềm hoàn.
Quy bản 16g
Thục địa 12g
Hoàng bá 12g
Bạch thược 8g
Tri mẫu 12g
Toả dương 12g
Hổ cốt 16g
Trần bì 12g
Tán bột mịn, làm viên mật, mỗi viên 4g, ngày uống 3 lần mỗi lần 2 viên với nước đun sôi để ấm, tuỳ theo chứng có thể gia vị để đạt hiệu quả cao hơn.
5.4. Do thận tinh bất túc xuất hiện chứng huyễn vựng
Nguyên nhân bệnh:Sách Linh khu viết: “Tuỷ hải bất túc đầu óc quay cuồng, tai ù, chân yếu, mắt kém, người mệt mỏi”. Bệnh có thể do tiên thiên bất túc, do người tuổi cao già yếu khí suy, hoặc do tình dục phóng túng dẫn đến lao thương thận tinh bất túc, tuỷ hải rỗng không cả trên và dưới đều hư.
Triệu chứng lâm sàng:bệnh nhân thường chóng mặt, tinh thần mệt mỏi, uỷ mị, hay quên, lưng gối mềm yếu, tai ù, điếc, mạch huyền tế.
Phương pháp điều trị:Bổ thận ích tinh.
Bài thuốc thường dùng:Tả quy hoàn.
Thục địa 16g
Ngưu tất 8g
Hoài sơn 12g
Thỏ ty tử 12g
Câu kỷ tử 12g
Lộc giác giao 12g
Sơn thù 8g
Quy bản giao 12g
Ngày 1 thang sắc uống, hoặc làm viên mật, mỗi viên 4g, ngày uống 3 lần mỗi lần uống 2 viên với nước đun sôi để ấm. Tuỳ chứng và sức khoẻ bệnh nhân có thể gia vị để đạt hiệu quả cao hơn.
