Các chỉ số căn bản về nghiên cứu vật lý qua năm 2005
Cơ sở dữ liệu “Các chỉ số khoa học căn bản” của Viện Thông tin Khoa học cung cấp 3 chỉ số quan trọng trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ của các quốc gia trên thế giới có các công trình nghiên cứu khoa học được công bố trên các tạp chí đạt chuẩn quốc tế và được lưu trữ trong các cơ sở dữ liệu của ISI. Đó là chỉ số về tổng số các công trình khoa học được trích dẫn và chỉ số về số lần trích dẫn trung bình cho một công trình khoa học. Các chỉ số được khai thác từ cơ sở dữ liệu được cập nhật vào ngày 1 - 3 - 2006 và cho suốt chu kỳ 10 năm 1995 - 2005.
 Mười quốc gia dẫn đầu về tổng số các công trình nghiên cứu vật lý vẫn giống như năm ngoái (xem Vật lý ngày nay, 4/2005) như trình bày ở Bảng 1. Duy chỉ có Hàn Quốc từ vị trí thứ 10 đã vươn lên chiếm vị trí thứ 9 của Ấn Độ. Mỹ vẫn là quốc gia đứng đầu thế giới về nghiên cứu vật lý và có khoảng cách khá xa với các quốc gia còn lại. Trung Quốc tuy có số lượng bài báo công bố nhiều nhưng số lần trích dẫn trung bình cho một bài còn khiêm tốn và thấp nhất trong 10 quốc gia dẫn đầu này. Đáng kể là Hàn Quốc và Ấn Độ đã thu hẹp khoảng cách về chỉ số lần trích dẫn trung bình so với các quốc gia trong cùng tốp dẫn đầu. Trung Quốc và Hàn Quốc là hai quốc gia có tốc độ tăng trưởng số lượng bài báo cao nhất trong tốp dẫn đầu. Trung bình tốc độ tăng trưởng số lượng bài báo tính theo chu kỳ 5 năm trong 10 năm qua của Trung Quốc là 14,4% và của hàn Quốc là 11,9%, trong khi của Mỹ chỉ có 1,8%. Hiện nay số lượng bài báo tính theo chu kỳ 5 năm của Trung Quốc đã vượt qua Pháp, tuy tổng số tính theo chu kỳ 10 năm vẫn còn vẫn còn thấp hơn Pháp. Với tốc độ tăng trưởng như hiện nay, Hàn Quốc sẽ vượt qua Italytrong vòng 5 năm tới. Sự trỗi dậy của vật lý Trung quốc và Hàn Quốc là điều có thể tiên đoán được và cũng không có quá bất ngờ vì các quốc gia này đang không ngừng nỗ lực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển khoa học, đặc biệt Hàn Quốc vừa đưa ra chương trình Brain Korea 21 thúc đẩy phát triển khoa học quốc gia.
Tình hình nghiên cứu vật lý ở các nước ASEAN không có biến chuyển đột phá trong năm vừa qua. Bảng 2 cho thấy các chỉ số về các công trình vật lý của các nước ASEAN được côngbố trong 10 năm 1995 - 2005 và thứ tự xếpp hạng trên tổng số 86 quốc gia có các công trình vật lý được công bố trên các tạp chí đạt chuẩn quốc tế. Năm nay Philippines đã có mặt trong cơ sở dữ liệu của ISI. Trong năm vừa qua vị trí của Singapore đã tăng lên một bậc, vượt qua Rumania, từ vị trí thứ 33 lên vị trí thứ 32 về tổng số công trình vật lý công bố. Thái Lan cũng tăng 2 bậc, vượt qua bangladeshvà Cyprus , từ vị trí thứ 73 lên vị trí thứ 71. Các nước khác vẫn giữ nguyên vị trí của mình. Việt Namvẫn đứng thứ hai sau Singapore . Số lần trích dẫn trung bình các công trình vật lý của Việt Namvẫn tương đối tàm tạm, ở trên Trung Quốc và Singapore . Tuy nhiên tốc độ tăng trưởng số lượng công trình vật lý của Việt Nam không mấy khả quan và hiện nay là thấp nhất trong khu vực. Singapore có tốc độ tăng trưởng trung bình tính theo chu kỳ 5 năm trong 10 năm qua lớn nhất trong khu vực, đạt 19,5%, sau đó là Thái Lan với 16,4%, Malaysia với 14,3%, Indonesia với 11,5%, trong khi của Việt Nam chỉ có 10,8%. Nghiên cứu số liệu các công trình vật lý năm ngoái, chúng tôi đã tiên đoán với tốc độ tăng trưởng như hiện nay Malaysiasẽ vượt qua Việt Nam trong một tương lai gần (xem Vật lý ngày nay, 4/2005). Số liệu các công trình vật lý năm nay đã khẳng định điều tiên đoán trên. Hiện nay số lượng các công trình vật lý tính theo chu kỳ 5 năm của Malaysiađã vượt qua Việt Nam, tuy tính theo chu kỳ 10 năm thì vẫn còn ở dưới Việt Nam một bậc. Tuy nhiên khoảng cách này là không lớn, và nếu tốc độ tăng trưởng của Việt Nam và Malaysia vẫn giữ nguyên như hiện nay thì Malaysia sẽ chiếm lấy vị trí hiện nay của Việt Nam trong vài năm tới. Đây là nguy cơ tụt hậu của ngành vật lý Việt Nam ngay giữa các nước trong khu vực và có thể thấy trước. Biểu đồ 1 cho thấy nguy cơ này. Biểu đồ 1 trình bày số lượng các công trình vật lý của các nước ASEAN tính theo chu kỳ 5 năm một. Do số lượng các công trình của Singaporevượt trội nên biểu đồ này không trình bày kết quả nghiên cứu vật lý của Singapore . Vậy chúng ta đã có những chính gì đẻ ổn định vị thế vốn có của ngành vật lý Việt Nam ? Có thể thấy sự phát triển ngành vật lý Việt Nam vẫn còn mang nhiều tính tự phát, và bên cạnh đấy vẫn còn tồn tại những ý kiến cho rằng không cần phát triển vật lý như một lĩnh vực quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ. để tìm hiểu vị trí của ngành vật lý trong mối tương quan với các ngành khoa học khác chúng tôi khảo sát 5 ngành có số lượng công bố dẫn đầu các quốc gia phát triển, đang phát triển và trong khu vực. Số lượng các công trình công bố là chỉ số phản ánh mức độ đầu tư và tiềm lực của ngành khoa học. Sau đây là danh sách các ngành trong tốp 5 theo thứ tự về số lượng công trình tính trong 10 năm 1995-2005 của một số quốc gia: * Mỹ: Y, hóa, lý, sinh, cơ khí * Đức: Y, lý, hóa, sinh, cơ khí * Nhật: Y, hóa, lý, cơ khí, sinh * Pháp: Y, Lý, hóa, sinh, cơ khí * Anh: Y, hóa, lý, cơ khí, sinh * Trung Quốc: Hóa, lý, vật liêu, cơ khí, y * Hàn Quốc: Lý, hóa, cơ khí, sinh, vật liệu * Singapore : Cơ khí, y, lý, hóa, vật liệu * Maylaysia: Hóa, y, động thực vật, cơ khí, lý * Thái Lan: Y, động thực vật, hóa, cơ khí, sinh * Việt Nam: Lý, y, động thực vật, toán, hóa 
Nguồn: Tạp chí Vật lý ngày nay, tháng 10/2006. |
