Xây dựng một nền văn hóa mới

5 ngày sau khi đọc Tuyên ngôn độc lập, vào lúc 19 giờ, tiếp đoàn đại biểu ủy ban văn hóa lâm thời Bắc Bộ, Bác nói:

- Tôi mong rằng giới văn hóa nhận thấy rõ nhiệm vụ trong lúc này là củng cố nền độc lập Việt Nam , sửa soạn gây dựng cho đất nước một nền văn hóa mới... Bổn phận của những người làm văn hóa là lãnh đạo tư tưởng của quốc dân, đấu tranh cho nền độc lập và kiến thiết một nền văn hóa mới. Cái văn hóa mới này cần phải có tính cách khoa học, tính cách đại chúng thì mới thuận với trào lưu tiến hóa của tư tưởng hiện đại.

16 giờ ngày 13-9, tiếp đại diện tạp chí Trí Tân, cơ quan ngôn luận của một số nhà trí thức Việt Nam thuở ấy, Bác nhấn mạnh:

- Văn hóa với chính trị có quan hệ chặt chẽ với nhau. Có chính trị mới có văn hóa, xưa kia chính trị bị đàn áp, nền văn hóa của ta vì thế không nảy sinh được. Nay nước ta đã độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hóa hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của dân.

Ngày 7-10-1945, tới dự lễ khai mạc phòng triển lãm văn hóa tại trụ sở cũ của hội Khai trí Tiến Đức, xem tranh của các họa sĩ có tên tuổi như Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đỗ Cung... Bác nhận xét:

- Những bức tranh này tỏ rõ các nghệ sĩ của ta lâu nay đều đã cố gắng tìm một con đường đi. Nhưng tiếc một điều là chất mơ mộng nhiều quá, cái thật của sự sinh hoạt rất ít...

Trong thư gửi anh em văn hóa và trí thức Nam Bộ ngày 25-5-1947, Bác khẳng định:

- Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà mà anh em văn hóa trí thức phải làm cũng như những chiến sĩ anh dũng trong cuộc kháng chiến để tranh quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc.

Đã 61 năm kể từ ngày Việt Nam được độc lập, tự do, hạnh phúc và cũng đã hơn một phần ba thế kỷ Bác đã “đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác”, nhắc lại đôi điều về Bác với báo chí, văn hóa, văn nghệ, chúng ta vẫn thấy tính thời sự nóng bỏng trong từng lời, từng ý của Bác. Tư tưởng của Bác là định hướng quan trọng cho chúng ta trong sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hôm nay.