Xã luận Báo Nhân dân: Phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ

Sau hơn 5 năm thực hiện Chỉ thị số 45-CT/TƯ của Bộ Chính trị (ngày 11/11/1998), vai trò, vị trí của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp hội) ngày càng được nâng cao. Hiện nay, Liên hiệp hội đã có 92 hội thành viên (tăng 44% so với 5 năm trước), với hơn 40 vạn trí thức khoa học và công nghệ (KH và CN). Phạm vi hoạt động của các hội thành viên đã bao quát các lĩnh vực KH và CN. Thành tích nổi bật của Liên hiệp hội là thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ tư vấn, phản biện đối với hàng chục đề án phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, KH và CN. Trong đó có dự án xây dựng thủy điện Sơn La trên sông Đà; dự án xây dựng Đường Hồ Chí Minh đoạn qua vườn quốc gia Cúc Phương; dự án làm sạch nước Hồ Tây. Nhiều nhà khoa học thuộc các hội thành viên đã trở thành các chuyên gia tư vấn có uy tín, là đại biểu Quốc hội, được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh. Trong 5 năm qua, gần 30 đơn vị KH và CN, trực thuộc Liên hiệp hội đã triển khai hàng trăm đề tài, dự án nghiên cứu khoa học - xã hội, trên các lĩnh vực: xây dựng cơ sở hạ tầng; làng sinh thái; chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; giáo dục giới và bình đẳng giới; y tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng; phòng, chống tệ nạn xã hội, HIV/AIDS; xây dựng các mô hình phát triển bền vững và xóa đói, giảm nghèo.

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ IV (1999-2004), Liên hiệp hội còn một số hạn chế. Đó là chưa tập hợp được đông đảo đội ngũ trí thức KH và CN; chưa làm tốt vai trò nòng cốt trong việc tổ chức các phong trào quần chúng tiến quân vào khoa học - kỹ thuật. Hoạt động của các hội thành viên còn nhiều lúng túng, cơ chế, chính sách bất cập, cơ sở vật chất kỹ thuật thiếu và lạc hậu. Nguyên nhân của những hạn chế nói trên là do nhiều cấp ủy đảng chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của đội ngũ trí thức KH và CN; chưa quan tâm chỉ đạo hoạt động của hội các cấp. Một số hội thành viên còn nặng tư tưởng chờ đợi sự bao cấp của Nhà nước.

Thực hiện Kết luận của Ban Bí thư, số 145-TB/TƯ, ngày 9/7/2004, trong nhiệm kỳ V (2004-2009), Liên hiệp hội cần tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện Chỉ thị 45-CT/TƯ của Bộ Chính trị (khóa VIII) bằng những nhiệm vụ cụ thể: Tiếp tục tập hợp, đoàn kết rộng rãi đội ngũ trí thức KH và CN thuộc các thành phần kinh tế và trí thức KH và CN ở nước ngoài. Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị - tư tưởng, nâng cao lòng yêu nước và tự hào dân tộc tinh thần cộng tác và cộng đồng, tính trung thực trong khoa học và đạo đức nghề nghiệp của trí thức. Chủ động đề xuất tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề quan trọng về đường lối, chính sách, chủ trương xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trước hết là những vấn đề liên quan KH và CN, giáo dục và đào tạo, chính sách đối với trí thức. Đẩy mạnh các hoạt động phổ biến kiến thức KH và CN cho nhân dân, nhất là ở nông thôn và miền núi, vùng sâu, vùng xa. Cùng với các cơ quan có liên quan nghiên cứu xây dựng các hình thức thích hợp thu hút trí thức KH và CN người Việt Nam ở nước ngoài và trí thức nước ngoài. Các cấp ủy đảng cần tăng cường sự chỉ đạo thường xuyên đối với hoạt động của Liên hiệp hội. Các cấp có thẩm quyền quy định rõ những loại dự án phát triển bắt buộc phải có tư vấn, phản biện xã hội hoặc giám sát độc lập của các tổ chức KH và CN, trong đó có Liên hiệp hội. Tiếp tục hỗ trợ, tạo điều kiện về cán bộ, điều kiện làm việc để Liên hiệp hội ở trung ương và địa phương hoạt động đạt hiệu quả. Ban hành cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho Liên hiệp hội tham gia có hiệu quả vào các nhiệm vụ đào tạo, phổ biến kiến thức, nghiên cứu KH và CN, bảo vệ môi trường, xã hội hoá giáo dục, xóa đói, giảm nghèo, thực hiện một số dịch vụ công để tạo thêm kinh phí, tiến tới tự chủ về tài chính.

Thực hiện tốt Chỉ thị 45-CT/TƯ của Bộ Chính trị là việc làm thiết thực để nâng cao vị trí, vai trò của Liên hiệp hội, phát huy trí tuệ, tài năng và sự tâm huyết của đội ngũ trí thức đối với sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.

Nguồn: Nhân dân ngày 27/12/2004