Vai trò của vitamin K với bệnh tim mạch

Vitamin K bảo vệ người cao tuổi khỏi xơ hóa động mạch

Xơ hóa động mạch, một bệnh lý nguy hiểm dẫn đến cơn đau tim và đột quỵ. Động mạch bình thường mềm mại, gấp lại dễ dàng như ống nhựa mềm. Trong thành động mạch có lớp cơ trơn, khi co lại có tác dụng co bóp làm máu lưu thông. Một động mạch bị xơ cứng thì không thể co bóp được. Tuổi cao là một nguyên nhân chính của xơ cứng động mạch. Khi sinh thiết tử thi ở một bệnh viện công lập vào đầu những năm 1900, nhà giải phẫu bệnh học người Đức Monckeberg nhận thấy lớp giữa thành động mạch bị vôi hóa, chính là cơ sở của xơ hóa động mạch,  không nhìn thấy được. Xơ hóa động mạch xảy ra do tuổi cao, chứ không liên quan gì đến cholesterol cả. Trong khi đó xơ vữa động mạch lại xảy ra bên trong thành mạch, có thể nhìn thấy đuợc. Vitamin K2 đặc biệt giữ không cho canxi và phospho lắng đọng vào động mạch chủ và làm đảo nghịch hiệu quả của thức ăn không tốt cho tim. Vitamin K dường như dừng quá trình vôi hóa và cứng thành mạch máu.

Vitamin K bảo vệ tim mạch ở những người trẻ tuổi

Đột tử do cơn đau tim kết hợp với canxi hóa động mạch xảy ra chủ yếu ở người trẻ. Trong nghiên cứu tim mạch mang tên Fragmingham, một nam giới 35 tuổi bị vôi hóa động mạch chủ có nguy cơ tử vong do cơn đau tim cấp tăng gấp 7 lần bình thường. Những người dưới 65 tuổi có nguy cơ tử vong do cơn đau tim gấp 2 lần nếu bị vôi hóa thành động mạch chủ. Trong một thí nghiệm trên động vật, các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã sử dụng chế độ đặc biệt trong 3 tuần để gây nên xơ vữa động mạch, rồi tính lượng canxi lắng đọng trong thành động mạch. Một số động vật được cho ăn thêm 100mg/kg cân nặng vitamin K. Những con vật không dùng vitamin K thì nồng độ canxi khoảng 17,5mcg/mg, còn vitamin K giảm trung bình 1mcg/kg. Các tổn thương van tim bị thoái lui nhanh chóng bởi dùng vitamin K.

Vitamin K ngăn ngừa các cục máu đông

Khả năng này của vitamin K là do dự phòng lắng đọng tiểu cầu, một quá trình khác với đông máu. Lắng đọng tiểu cầu là do stress ôxy hoá và gốc tự do. Vitamin K có tác dụng chống ôxy hóa mạnh. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng vitamin K mạnh hơn vitamin E trong việc lọc sạch các gốc tự do. Một nghiên cứu trên động vật bị stress ôxy hóa, vitamin K có tác dụng bảo vệ gan khỏi các gốc tự do. Trong nghiên cứu khác, vitamin K hiệu quả tới 80% so với vitamin E trong dự phòng ôxy hóa linoleic acid (một acid béo không no). Do vậy vitamin K phòng ngừa tổn thương tế bào do bị ôxy hóa bởi các gốc tự do. Một cơ chế thú vị khác là vitamin K cũng đóng vai trò hoạt hóa hai yếu tố đảo ngược sự đông máu là protein S và C. Các nghiên cứu chứng tỏ rằng thiếu hụt protein S và C cũng có thể làm máu đông.

Các thuốc kháng vitamin K dùng trong tim mạch

Bình thường khi bị đứt hay vỡ mạch máu thì xảy ra hiện tượng chảy máu. Khi đó cơ thể huy động hệ thống đông máu để cầm máu. Đó là phản ứng bảo vệ của cơ thể, có sự tham gia của nhiều yếu tố đông máu. Tuy nhiên, phần lớn các yếu tố đông máu chỉ có thể hoạt động khi có mặt vitamin K. Vitamin K hoạt hóa các yếu tố đông máu bằng chuyển đổi gốc glutaminic (Glu) thành gốc gamma carboxy glutaminic. Do vậy, vitamin K có vai trò quan trọng trong quá trình đông máu, vì thiếu nó thì máu không đông được. Tuy nhiên, một số bệnh lý tim mạch lại thường hay kèm theo tình trạng tăng đông máu, dễ dẫn đến tạo thành các cục máu đông trong lòng mạch, làm tắc mạch  máu và gây ra những hậu quả nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tắc mạch phổi, có thể dẫn đến tử vong. Từ đó các nhà nghiên cứu đã cho ra đời các thuốc kháng lại vitamin K như warfarin (coumadine), sintrom,  previscan,  để làm loãng máu, không cho máu đông và vón cục. Nếu bạn uống thuốc warfarin, một thuốc kháng vitamin K có tác dụng làm loãng máu, bạn cần biết rằng vitamin K có thể làm giảm tác dụng của thuốc. Do vậy, sử dụng vitamin K chống chỉ định ở những người điều trị bằng thuốc chống đông. Trong quá trình điều trị bằng thuốc kháng vitamin K, bạn không nên ăn các loại thực phẩm chứa nhiều vitamin K. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân dùng các loại thuốc kháng vitamin K  quá liều lại có thể gây thiếu vitamin K, làm máu loãng quá mức. Thiếu vitamin K thì thời gian đông máu kéo dài, gây ra các vết bầm tím và xuất huyết như rong kinh, chảy máu lợi, vết thương khó cầm máu. Khi đó lại cần dùng thêm vitamin K để tái phục hồi quá trình đông máu. Những người dùng thuốc chống đông lâu dài bị thiếu hụt vitamin K. Liệu những người này có bị ảnh hưởng lên mạch máu. Câu trả lời là có. Một nghiên cứu chứng tỏ dùng thuốc chống đông kéo dài làm tăng gấp đôi nguy cơ đột quỵ. Do vậy, việc những bệnh nhân sử dụng thuốc chống đông cũng cần phải được theo dõi thường xuyên.

Nguồn: Sức khỏe & Đời sống, 8/1/2008