An Giang: Nâng cao chất lượng thu hái, sơ chế, chế biến dược liệu tại phòng chẩn trị Đông y

Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tại hai điểm cầu Long Xuyên và Rạch Giá, với sự tham dự của khoảng 150 đại biểu là lãnh đạo Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Liên hiệp Hội, Hội Đông y, Hội Dược học, Hội Chữ Thập đỏ tỉnh cùng các chuyên gia, cán bộ chuyên môn, lương y, thầy thuốc và đại diện các cơ sở Đông y trên địa bàn tỉnh.

Quang cảnh Hội thảo khoa học tại điểm cầu chính phường Long Xuyên, An Giang

An Giang có nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú, gắn với điều kiện tự nhiên đa dạng. Theo các tham luận, địa bàn An Giang (theo địa giới trước sắp xếp) ghi nhận 1.083 loài cây thuốc, trong đó có 38 loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam hoặc danh mục bảo tồn nghiêm ngặt. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị đối với y học cổ truyền và tiềm năng phát triển kinh tế dược liệu. Tuy nhiên, chất lượng dược liệu còn phụ thuộc lớn vào các khâu thu hái, sơ chế, phơi sấy và bảo quản. Thực tế, nhiều Phòng Chẩn trị Đông y, nhất là các cơ sở từ thiện có nhu cầu sử dụng dược liệu lớn, vẫn còn hạn chế về cơ sở vật chất và trang thiết bị, đặt ra yêu cầu từng bước chuẩn hóa quy trình sau thu hoạch, kiểm soát ẩm mốc và bảo đảm an toàn cho người sử dụng, vì vậy chất lượng dược liệu sẽ là mắt xích quan trọng trong phát triển y học cổ truyền tại địa phương.

ThS.BS. Trần Quang Thảo, Chủ tịch Hội Đông y tỉnh An Giang, trình bày tham luận tại hội thảo

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe 05 báo cáo tham luận, tập trung vào những nội dung từ thực trạng, định hướng khảo sát đến các mô hình ứng dụng và kinh nghiệm triển khai tại cơ sở.

Đáng chú ý, tham luận của ThS.BS. Trần Quang Thảo, Chủ tịch Hội Đông y tỉnh An Giang, phân tích những hạn chế trong sơ chế, chế biến dược liệu thông qua các hình thức phơi thủ công, điều kiện bảo quản và mô hình nhà phơi dược liệu bằng năng lượng mặt trời tại xã Châu Phong. Báo cáo đồng thời đề cập yêu cầu phát triển vùng trồng, chủ động nguồn dược liệu tại chỗ và nâng cao giá trị dược liệu bản địa gắn với định hướng phát triển y học cổ truyền bền vững.

Ở góc độ quản lý chất lượng, báo cáo của DS.CKII. Từ Hoàng Tước, Chủ tịch Hội Dược học tỉnh, tập trung xây dựng nội dung khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp đối với các cơ sở khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền và cơ sở từ thiện trên địa bàn thành phố Long Xuyên (cũ). Báo cáo gợi mở việc kiểm soát chất lượng dược liệu theo toàn bộ quá trình, từ xác định nguồn cung, nhận diện dược liệu, sơ chế, làm khô đến bảo quản và truy xuất nguồn gốc; đồng thời đề xuất chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, ghi chép, tập huấn chuyên môn và kiểm nghiệm có trọng điểm.

Một nội dung thu hút sự quan tâm là mô hình nhà phơi dược liệu bằng năng lượng mặt trời do Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo An Giang giới thiệu. Mô hình được triển khai tại Phòng Chẩn trị Y học cổ truyền từ thiện xã Châu Phong từ năm 2025, với nhà sấy có diện tích khoảng 48 m², hệ thống quạt đảo khí, hút ẩm, thiết bị hỗ trợ nhiệt và các kệ phơi nhiều tầng. Quy trình vận hành kết hợp theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, sơ chế, phơi sấy và đóng gói bảo quản bằng thùng chứa, vật liệu hút ẩm và máy hút chân không.

Theo kết quả thử nghiệm được trình bày trong kỷ yếu, đối với ba loại dược liệu gồm chùm gởi, huỳnh bá và tía tô, thời gian phơi sấy bằng nhà sấy năng lượng mặt trời giảm khoảng 30% so với phương pháp phơi nắng truyền thống. Các mẫu dược liệu được theo dõi sau 3 và 4 tháng bảo quản cũng có kết quả về độ ẩm và tổng số nấm men, nấm mốc nằm trong giới hạn đối chiếu được nêu tại báo cáo. Những kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng giải pháp công nghệ nhằm cải thiện điều kiện phơi sấy, hạn chế tác động của môi trường và hỗ trợ nâng cao chất lượng dược liệu tại cơ sở.

Mô hình nhà phơi dược liệu bằng năng lượng mặt trời tại Phòng Chẩn trị Đông y xã Châu Phong.

Từ góc nhìn của cơ sở trực tiếp sử dụng, tham luận của Lương y Vương Văn Kim, Chủ tịch Hội Đông y xã Châu Phong, chia sẻ kinh nghiệm vận hành mô hình, trong đó nhấn mạnh việc phân công người phụ trách, theo dõi nhiệt độ và độ ẩm, vệ sinh thiết bị, phân loại nguyên liệu và bố trí dược liệu phù hợp trên các khay phơi. Báo cáo cũng chỉ ra một số hạn chế cần tiếp tục quan tâm như hiệu suất thu nhiệt khi mưa kéo dài, diện tích phơi vào thời điểm cao điểm và nhu cầu hỗ trợ kỹ thuật bảo trì thiết bị.

Bên cạnh ứng dụng công nghệ trong phơi sấy, tham luận của Thầy thuốc Nguyễn Thiện Chủng, Chủ tịch Hội Đông y xã Phú Tân, giới thiệu kinh nghiệm phát triển nguồn dược liệu tại chỗ của Phòng Chẩn trị Đông y Chi hội Đông y ấp Hưng Thới 2. Cơ sở duy trì 06 vườn thuốc mẫu với diện tích khoảng 7.500 m² và mở rộng diện tích trồng đại trà 25.000 m² tại xã Bình Chánh, với nhiều loại cây thuốc phục vụ nhu cầu khám, chữa bệnh. Theo báo cáo, hoạt động trồng dược liệu kết hợp sưu tầm và bào chế đã góp phần chủ động hơn nguồn thuốc, giảm một phần khó khăn về chi phí vận chuyển và phục vụ hoạt động khám, chữa bệnh từ thiện tại địa phương.

PGS.TS. Hồ Thanh Bình,Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường phát biểu	Dược sĩ CKII. Đường Đại Sơn,Trưởng phòng Nghiệp vụ Dược, Sở Y tế phát biểu

Tại phần thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về những vấn đề đặt ra trong công tác thu hái, sơ chế, phơi sấy và bảo quản dược liệu. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chất lượng nguồn nguyên liệu, phòng ngừa tình trạng ẩm mốc, bảo đảm an toàn cho người sử dụng; đồng thời chú trọng tập huấn, hướng dẫn quy trình chuyên môn, bảo vệ nguồn dược liệu tự nhiên gắn với phòng, chống cháy rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Đáng chú ý, Hội Đông y tỉnh kiến nghị Nhà nước xem xét hỗ trợ từ 30–50% kinh phí xây dựng nhà sấy dược liệu bằng năng lượng mặt trời, phần còn lại huy động xã hội hóa, nhằm từng bước nhân rộng mô hình tại các cơ sở Đông y. Đại diện ngành y tế và ngành nông nghiệp cũng đề xuất tăng cường phối hợp, hỗ trợ chuyên môn, kiểm soát nguồn dược liệu và phát triển vùng nguyên liệu theo hướng bền vững.

Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh An Giang Trương Minh Thuần kết luận Hội thảo

Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh An Giang, ghi nhận vai trò của Hội Đông y trong công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân, nhất là hoạt động khám, chữa bệnh từ thiện; đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải cải thiện chất lượng dược liệu từ khâu thu hái đến sơ chế, phơi sấy và bảo quản. Ông đề nghị Hội Đông y, ngành y tế, ngành nông nghiệp, chữ thập đỏ và các đơn vị liên quan tăng cường phối hợp, hỗ trợ các cơ sở Đông y nâng cao điều kiện hoạt động, từng bước nhân rộng mô hình nhà sấy dược liệu bằng năng lượng mặt trời. Liên hiệp Hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia và các cơ quan, đơn vị, thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ vào thực tiễn.