Uống thuốc với nước là tốt nhất
Đa số các thuốc có trên thị trường là thuốc dạng uống. Đây là dạng thuốc người bệnh có thể tự đưa vào cơ thể mà không cần bất cứ một dụng cụ y tế nào hoặc không cần phải có sự trợ giúp của nhân viên y tế. Tuy nhiên, người sử dụng thuốc uống cần phải thực hiện đúng hướng dẫn của thầy thuốc, dùng thuốc đúng liều lượng và thời gian quy định. Đối với các bệnh nhân điều trị tại nhà theo đơn của bác sĩ, việc này rất quan trọng vì nó góp phần đắc lực vào kết quả điều trị. Khi sử dụng thuốc đường uống, vấn đề đặt ra là nên uống thuốc với chất lỏng gì và uống như thế nào để an toàn cho người sử dụng thuốc và đạt hiệu quả cao nhất?
Trong mọi trường hợp, dung nước (nước đun sôi để nguội, nước tinh khiết) để uống thuốc là tốt nhất vì nước là đồ uống thích hợp với tất cả mọi người, đồng thời nó cũng là dung môi thích hợp với đa số các loại thuốc uống mà không xảy ra tương kỵ hoá học nào đáng kể. Ưu điểm của việc dùng nước để uống thuốc là nước dễ dàng đưa thuốc trôi từ thực quản xuống dạ dày, tránh sự đọng lại viên thuốc ở thành thực quản. Điều này rất có ý nghĩa đối với người cao tuổi hay phải dùng thuốc vì đối tượng này lượng dịch tiết ít, thực quản khô khó dẫn thuốc.
Nước có tác dụng là tăng độ hoà tan của thuốc, giúp cho hoạt chất trong viên thuốc nhanh chóng được khuếch tán đến khắp bề mặt của ống tiêu hoá, do đó làm cho thuốc được hấp thu tốt hơn vào hệ tuần hoàn của cơ thể để đưa đến đích tác dụng. Nên uống các loại thuốc viên nói chung với nhiều nước, ít nhất là một cốc to 200 ml để tạo cho thuốc có một môi trường hoà toan và thuốc sẽ được bài xuất nhanh qua thận để giảm được những độc tính nếu có của thuốc. Đối với các thuốc dễ lắng đọng tạo sỏi trong hệ bài tiết, điều này rất quan trọng để tránh tạo thành sỏi thận, như là các thuốc sulffamid (Biseptol, Co-trimoxazol). Trong một số trường hợp đặc biệt, viên bao tan ở ruột hay viên thuốc tác dụng kéo dài (ví dụ Adalat 30 mg) thì không cần uống với nhiều nước. Trong trường hợp này chỉ cần khoảng 50 ml đủ để đưa viên thuốc xuống ruột. Nếu khi sử dụng các loại thuốc này mà uống quá nhiều nước thì thuốc sẽ tự chuyển hoá nhanh trong uống ruột và ra ngoài trước khi hấp thu hoàn toàn tại vị trí đã định, gây lãng phí thuốc. Vì vậy cần xem kỹ tờ hướng dẫn sử dụng thuốc.
Riêng đối với các dạng thuốc viên hoặc gói bột để điều trị viêm loét dạ dày theo cơ thế giảm axit thì lại cần uống thuốc với một lượng nước vừa phải, đủ để thuốc hoà tan tạo thành một lượng bột sánh giữ lâu trong dạ dày, tăng tác dụng trung hoà axit. Đối với một số thuốc cần tác dụng tại chỗ trong lòng tiêu hoá như thuốc điều trị viêm loét dạ dày tá tràng, thuốc tẩy giun sán thì nói chung chỉ cần một lượng nước nhỏ để tạo nồng độ thuốc đậm đặc tại chỗ mà không cần đưa hoạt chất thuốc vào máu. Vì vậy chỉ cần uống với ít nước.
Người dùng thuốc uống nên nhớ là thuốc uống có rất nhiều loại bào chế, tuỳ từng trường hợp cụ thể mà có cách đưa thuốc vào đường tiêu hoá sao cho có hiệu quả nhất và tránh được các tương tác bất lợi giữa đồ uống đến thuốc. không nên sử dụng nước uống thuốc là các loại nước hoa quả đóng lon, nước khoáng kiềm đóng chai hoặc các loại nước ngọt đóng chai có gaz vì nói chung các loại nước này tuy dễ uống nhưng có thể ảnh hưởng đến hoạt chất thuốc, gây ra những tương tác bất lợi hoặc làm thuốc mất hoạt tính, hoặc làm thuốc hấp thu quá nhanh.
Không nên có thói quen uống thuốc với nước chè (trà), nước vối, cà phê hoặc nước uống chiết từ một dược liệu nào đó (ví dụ chè artiso). Điều này cần phải cảnh báo cho người bệnh khi sử dụng thuốc đường uống vì bản chất của các loại nước chè, nước lá cây này đã là các dung dịch có hoạt chất và có tác dụng dược lý. Các hoạt chất như tanin, cafeincó trong chè và cà phê rất có thể làm cho hoạt chất thuốc bị mất tác dụng hoặc tương kỵ gây ra những bất lợi cho người dùng thuốc. Cũng không nên cho trẻ uống thuốc với sữa bột pha hoặc sữa hộp. Các nhũ dịch, ion canxi hoặc các chất protit, lipit trong sữa sẽ gây cản trở hấp thu. Với một số thuốc có mùi vị khó chịu hoặc các loại kháng sinh, đã có các dạng bào chế giành riêng cho trẻ em như các dạng cốm bột hoặc xi – rô đóng chai đã được hướng dẫn cách sử dụng. Trong một số trường hợp, khi không có các dạng thuốc này, có thể nghiền nát viên thuốc với nước và cho thêm một ít đường cho trẻ em dễ uống. Tuy nhiên, đó không phải là cách tốt nhất để đưa thuốc có cùng hoạt chất vào đường tiêu hoá của trẻ em. Nên tìm mua các loại thuốc đã được bào chế sẵn dành riêng cho đối tượng này.
Nên nhớ rằng trong mọi trường hợp nước vẫn là chất lỏng tốt nhất để đưa thuốc vào đường tiêu hoá. Không nên nuốt khan viên thuốc hoặc chỉ uống thuốc với một lượng nước rất nhỏ. Nên uống thuốc với nhiều nước ở tư thế đứng.
Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 339, 1 - 9 - 2007, tr 7
