Ứng dụng kỹ thuật sinh thái để giải quyết ngập úng

Ngập úng trong nội thành do mưa, nước mưa và nước sông kết hợp với triều cường gây ngập úng đang là một vấn nạn của Thành phố Hồ Chí Minh. Tiến trình đô thị hóa làm tăng độ ngập lưu vực sông đó là quy luật. TP.HCM là một đô thị nằm trên hệ sinh thái ven biển cửa sông của hệ thống sông lớn, và có biên độ triều rất cao (trên dưới 4 mét) do vậy dự báo tình trạng ngập úng sẽ ngày một trầm trọng hơn.

Không chỉ có tình trạng ngập úng mà TP.HCM còn đang báo động về việc tụt đáng kể của các tầng nước ngầm, dẫn đến sự xâm nhập mặn và lún sụt mặt đất. Nguyên nhân của tình trạng này là do trong thời gian qua nạn đào giếng tràn lan, đào giếng khai thác sử dụng nguồn nước ngầm quá nhiều làm cho nguồn nước này đang dần bị cạn kiệt (nhưng thiếu sự bổ cập cho mạch nước ngầm).

Kỹ thuật sinh thái (KTST) là một giải pháp theo quan điểm rất mới về thoát nước đô thị và đã được thực hiện khá hoàn chỉnh ở các nước phát triển. Đó là thay vì xây dựng các hệ thống thoát nước sâu, thẳng, hoặc bằng các hệ thống cống ngầm nhằm thoát nhanh nước mưa, thì KTST lại tìm cách trì hoãn việc thoát nước mưa và đưa tài nguyên nước mưa trở lại với cộng đồng. Các giải pháp KTST rất đa dạng (sẽ được lựa chọn phù hợp với từng mức độ đô thị hóa) như mương thấm lọc thực vật, kênh phủ thực vật, đất ngập nước, trũng lưu giữ nước, bể chứa nước mưa, lớp thấm bề mặt, vỉa hè thấm (giảm bớt diện tích bêtông hóa khoảng sân trước nhà, thiết kế hợp lý đường đi bộ với chất liệu có khả năng thấm nước cao)… sẽ có tác dụng làm trì hoãn thời gian tập trung nước mưa, giảm đỉnh lũ, nhờ vậy mà giảm tải cho hệ thống thoát nước.

Có thể nói nước mưa là một nguồn tài nguyên to lớn vô giá nhưng không vô hạn. TP.HCM có diện tích khoảng 650 km2, có nghĩa hàng năm nhận được lượng nước mưa tại chỗ khoảng 1,3 tỉ m3, ngoài ra còn có hàng chục tỉ mét khối nước mưa từ thượng nguồn chảy về. Riêng khu vực nội thành của TP.HCM ước tính lượng nước mưa nhận được hàng năm xấp xỉ số lượng nước sạch được cung cấp từ các nhà máy cấp nước với lưu lượng khoảng 700.000 - 800.000 m3/ngày. Lượng nước mưa mà nội thành nhận được là lượng nước sạch, nhưng vẫn còn để lãng phí chưa được tận dụng hiệu quả, lượng nước mưa này chỉ nhiễm bẩn khi đã chảy tràn trên bề mặt của TP.HCM. Nếu chúng ta có giải pháp tận dụng nguồn nước mưa này và nếu các giải pháp KTST được triển khai đa dạng thì một mặt vừa giảm tải đáng kể cho hệ thống thoát nước, mặt khác một lượng không nhỏ nước mưa sẽ thẩm thấu trở lại trong lòng đất (bổ cập đáng kể cho nguồn nước ngầm). Hiện nay lượng nước mưa phần lớn là chảy tràn trên bề mặt Thành phố, rất nhiều nơi trong Thành phố đã lát nhựa, bêtông hóa, nên lượng nước mưa này không có chỗ tiêu thoát, đành phải chảy thẳng ra sông, mang theo một tỉ lệ không nhỏ nguồn ô nhiễm chưa được xử lý. Có một nghiên cứu đã cho rằng có khoảng 20% nguyên nhân làm cho chất lượng nước sông bị ô nhiễm là do nguồn nước vừa nêu trên.

Có thể nói chúng ta hoàn toàn có thể khắc phục được tình trạng ngập úng, và thiếu hụt nguồn nước ngầm, nếu chúng ta triển khai hợp lý các công trình tiêu thoát nước song song với các giải pháp KTST. Những khu vực nội thành chúng ta sẽ cải tạo dần trong khả năng cho phép. Riêng những đô thị sẽ phát triển mới như quận 7, 2, 9, 12, Củ Chi, Bình Chánh… cần phải hết sức chú ý việc quy hoạch hài hòa với quan điểm “hệ thống tiêu thoát nước song song với các giải pháp KTST”. Những khu đô thị mới dứt khoát không thể để lặp lại sai lầm của quá khứ. Những khu đô thị mới cần phải biết và thực hiện mục tiêu “thay đổi kiến trúc đô thị để mọi người có thể sống hài hòa với mưa”.

Hiện nay Viện sinh học nhiệt đới đang phối hợp với Hội nước và môi trường TP.HCM (Liên hiệp các hội KH&KT - TP.HCM), Phân viện địa lý TP.HCM, Viện môi trường & tài nguyên (ĐH Quốc gia TP.HCM)… thực hiện đề tài nghiên cứu “ứng dụng KTST để giải quyết tình trạng ngập úng cho TP.HCM”. Theo kế hoạch dự kiến đến 4/2007 sẽ hoàn tất đề tài. Hiện tại chúng tôi cũng đang tiến hành nghiên cứu thử nghiệm việc sử dụng hồ chứa nước (hồ sinh thái) tại công viên Hoàng Văn Thụ, để giải quyết tình trạng tiêu thoát nước cho khu vực này...

Nguồn: Khoa học phổ thông 22/12/2006