Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ bảy, 20/12/2008 22:17 (GMT+7)

Tuabin khí chạy bằng than

Ở Mỹ và Đức đang nghiên cứu triển khai thiết bị tuabin khí bao gồm máy nén, buồng đốt nhiên liệu rắn và tuabin hướng trục. Để giảm sự mài mòn kim loại phần lưu khí của tuabin khí, đồng thời giảm phát thải các chất độc hại vào khí quyển, cần phải đưa vào buồng đốt các chất cản và các chất hấp thu: oxit manhê, sunfat manhê, nhôm – silicat, đá vôi, đôlômít và các chất khác. Tuy nhiên vẫn còn vấn đề làm sạch tro (xỉ) trong khí công tác chưa giải quyết xong. Để ngăn ngừa sự bào mòn các cánh tuabin trong các sơ đồ tuabin khí chạy bằng than, cần đặt máy tách xỉ. Những kỹ sư thiết kế của hãng General Electric (GE - Mỹ) cho rằng các bộ lọc bằng gốm và kiểu cyclon không thể vận hành tin cậy trong môi trường xâm thực của các sản phẩm cháy từ than chứa các hạt tro dính và có nhiệt độ cao (1100 – 1300 0C). Các bộ lọc quán tình và các lưới lọc đổ đầy các hạt lọc được coi là có triển vọng. Nhưng trong trường hợp sử dụng lưới lọc sẽ phát sinh vấn đề hoàn nguyên các hạt lọc do lượng tro lớn trong các sản phẩm cháy. Các bộ lọc (tách) xỉ quán tính có lực cản thủy động tương đối cao, điều đó gây tổn thất thêm áp suất trong chu trình tuabin khí và tương ứng giảm hiệu suất của tuabin khí. Trong trường hợp đó, mức độ khử tro càng cao thì tổn thất áp suất càng lớn.

Các công nghệ về khí hóa than sơ bộ và lọc khí thu được khỏi các hợp chất hóa học độc hại và đốt khí trước tuabin đang được nghiên cứu triển khai ở một số nước. Nhiệm vụ làm sạch các hạt cơ khí ra khỏi khí trong trường hợp này vẫn là thiết yếu vì sự hiện hữu của tro trong khí làm phức tạp thêm hệ thống lọc khí. Sự khí hóa trong dòng đồng hành khi than bột mịn được khí hòa với việc cung cấp cùng chiều với tác nhân khí hóa ở thể khí (thông thường là hỗn hợp hơi nước với không khí hoặc oxy) có những ưu việt sau:

- Giá nhiên liệu hạt mịn được sử dụng không cao;

- Nhờ nhiệt độ khí hóa cao không có các sản phẩm phụ (hắc in, dầu mỡ, phenol, các axit béo) do đó không cần phải làm sạch chúng;

- Có khả năng áp dụng bất kỳ mức khí hóa nào, trước bất kỳ sự nung kết nào;

- Chi phí năng lượng thấp cho việc thổi gió;

- Tổn thất nhiên liệu chưa phản ứng bay theo khói không đáng kể;

- Có khả năng thay thế than bằng các nhiên liệu hydro cacbon khác.

Những thí nghiệm về khí hóa than bột trên các thiết bị của Mỹ vận hành với áp suất cao và khử tro ở trạng thái lỏng đã khẳng định những ưu việt của quá trình này. Tuy nhiên trong trường hợp đó đã phát hiện cả những vấn đề chưa giải quyết xong liên quan đến việc đưa than bột liên tục vào buồng đốt, việc đốt cháy kiệt nhiên liệu, tổn thất nhiệt với xỉ cao, việc đưa xỉ ra ngòai.

Ngoài ra từ những thí nghiệm đã đưa ra một số khuyến nghị: thí dụ, do tần suất diễn ra các phản ứng hóa học tỷ lệ với căn bậc 2 của áp suất trong thiết bị khí hóa nên áp suất này nên duy trì ở mức không thấp hơn 3 Mpa.

Do các phản ứng khí hóa và giảm nhiệt độ diễn ra trên bề mặt nhiên liệu nên khả năng phản ứng của nhiên liệu giảm đi, cần phải duy trì nhiệt độ cháy trong thiết bị khí hóa càng cao càng tốt để làm sao trong vài giây đạt được mức độ cháy kiệt nhiên liệu.

Vì vậy việc khí hóa than có triển vọng hơn cả là quá trình khí hóa đồng thời với việc tách xỉ trong một dòng khí quay.

Trên hình vẽ 1 trình bày sơ đồ nguyên lý của tuabin khí với buồng đốt quay. Rotor với các cánh công tác của máy nén 1 được làm thành như một khối thống nhất với tuabin phản lực, bao gồm phần lồi lên trung tâm 2 và vòi phun 3. Trong thể tích của tuabin bố trí buồng đốt 4, còn trong thân của nó - tuyến xỉ ra 5. Ống dẫn nhiên liệu 6, trên đó gắn các cánh hướng của máy nén 1, đi qua họng của tuabin vào buồng đốt 4. Có cả buồng gom xỉ 7 bao quanh đầu ra của tuyến dẫn xỉ ra 5. Tuabin tựa trên các ổ trục 8, các ổ trục này có thể loại từ tính, làm mát bằng hơi hoặc khí (không khí).

Thiết bị hoạt động như sau: không khí được nén bằng một máy nén 1 và được cấp vào buồng đốt 4. Nhiên liệu theo ống dẫn nhiên liệu cũng được đưa vào đó, những hạt nhiên liệu khi tương tác với các dòng sản phẩm cháy nung nóng quay vòng quanh sẽ bốc cháy và cháy kiệt. trong quá trình đó các giọt xỉ bị văng lên các thành của tuabin khỏi các va đập của những hạt. Tuyến dẫn xỉ 5 có đoạn khuỷu, nhờ đó xỉ lỏng tạo ra ngăn cản các sản phẩm cháy từ buồng đốt đi xuyên sang hệ thống thải xỉ. Xỉ đi qua bề mặt ngoài của tuabin đang quay, do các lực ly tâm bị văng ra và ở dạng các giọt gom lại trên các thành buồng 7. Phần lồi lên 2 gạt các sản phẩm cháy ra phía biên của buồng đốt vào vùng tác động lớn nhất của các lực ly tâm. Khí công tác được làm sạch xỉ, ra khỏi các vòi phun 3 làm quay tuabin và máy nén 1.

Có thể ước định những giai đoạn cháy sau đây của nhiên liệu trong tuabin khí buồng đốt quay:

1. Nhiên liệu cấp vào được các sản phẩm cháy sấy nóng nhanh (các sản phẩm cháy này chứa hơi nước) trong vùng trung tâm nhiệt độ cao của buồng đốt với sự diễn biến của các quá trình nhiệt phân và khí hóa.

2. Các hạt xỉ chứa cacbon chưa cháy hết, dưới tác dụng của các lực ly tâm đi vào dòng không khí, ở đó cacbon cháy nốt, trong đó nhiệt lượng được chuyển vào trung tâm của buồng bằng bức xạ (kể cả từ lớp xỉ trên các thành của buồng) và bằng việc tải đi nhờ đối lưu của các phần từ nhẹ nhất và “nóng” nhất.

3. Thành phần khí nén đến gần mức cân bằng về hóa học nhờ tăng cường trộn theo mức độ chuyển động đến các vòi phun tuabin, và kể cả trong thời gian và sau khi ra khỏi các vòi phun.

Đúng ra trong trường hợp này cần sử dụng một buồng đốt kéo ra ngoài (buồng khí hóa nhiên liệu rắn) với các tính chất đặc thù sau đây:

1. Nhiệt độ cao, cấu trúc của tuabin khí buồng đốt quay cho phép nó vận hành với nhiệt độ khí tăng cao cần thiết cho xỉ lỏng trong mức độ sự làm mát thân máy và các vòi phun phản lực của tuabin không gây những sự phức tạp như làm mát các profin mỏng được sử dụng trong các tuabin hướng trục truyền thống. Hơi và không khí từ hệ thống làm mát có thể trút vào bên trong tuabin khí buồng đốt quay. Bề mặt bên trong của buồng đốt và các vòi phun có thể được phủ lớp gốm.

2. Hệ thống lồng ghép để làm sạch xỉ cho khí công tác. Sự hiện hữu của lực ly tâm đáng kể tác động lên khí và các hạt lơ lửng trong khí sẽ đảm bảo mức độ cao cho sự tách xỉ.

3. Ngăn ngừa sự bào mòn các thành buồng đốt, trên đó dưới tác dụng của các lực ly tâm tạo ra lớp xỉ ổn định, bảo vệ một cách tin cậy bề mặt của các thành đó khỏi những va đập của các hạt.

4. Lực cản thủy động lực bằng không, điều đó có nghĩa là không có chi phí cho việc quạt (thổi gió). Những tính toán trên các mô hình toán học đã cho thấy rằng để đạt điều đó thì hiệu suất của tuabin ít nhất phải là 30 – 40% (với hiệu suất của máy nén 85%), điều đó hoàn toàn đạt được: sự biến đổi độ giảm nhiệt thành tốc độ dòng đối với thiết bị vòi phun hiện đại khá cao - hệ số tốc độ vòi phun là 0,95 – 0,98%. Nhược điểm của tuabin với các vòi phun phản lực là tổn thất năng lượng đáng kể với tốc độ đầu ra trong trường hợp này có thể tránh được bằng cách lựa chọn độ sụt áp ở các vòi phun và tốc độc quay của nó tương ứng với hiệu suất tối đa khả dĩ theo các điều kiện độ bền của các vật liệu và độ làm sạch xỉ cho khí. Với tần số quay thấp hơn, tương đối tối ưu với vận tốc khí cho trước của khí thoát ra từ các vòi phun của tuabin thì khí rời khỏi các vòi phun của tuabin sẽ có vận tốc đủ cao để có thể sử dụng cho việc tách thêm xỉ, nâng cao áp suất khí ở đầu ra của tuabin khí buồng đốt quay trong ống khuếch tán và kể cả để giảm tải trên ổ trục 8 khi thiết bị hoạt động bằng cách bố trí các vòi phun dưới một góc nào đó so với đường nằm ngang nhằm bù một phần trọng lượng của roto bằng các lực phản lực (bổ sung vào ứng lực dọc trục do máy nén 1 tạo ra) tương tự như các động cơ phản lực.

5. Cường độ cháy tăng cao và nhiên liệu cháy kiệt.

Buồng đốt bố trí trong thể tích của tuabin khí buồng đốt quay cho phép tăng cường quá trình trao đổi nhiệt và trao đổi khối lượng ra trong đó nhờ các cuộn xoáy rối loạn được hình thành trong sự tương tác của các dòng sản phẩm cháy, nhiên liệu và không khí có những vận tốc khác nhau (trước hết là những vận tốc quay). Điều đó đảm bảo sự bốc cháy tin cậy và độ cháy kiệt nhiên liệu cao hơn, và kể cả tải nhiệt của thể tích buồng đốt cao, và cao hơn đáng kể so với trong chính các buồng đốt với ứng lực nhiệt cao nhất kiểu cyclon, bởi vì vận tốc của các hạt nhiên liệu được gió thổi vào ở đây cao hơn đáng kể (các hạt ban đầu có vận tốc biên bằng không và dần dần lấy đà tăng tốc dưới ảnh hưởng của dòng khí) và với chi phí năng lượng nhỏ hơn bởi vì năng lượng cơ khí chi phí cho sự nới lỏng không khí và nhiên liệu do tuabin tái sinh. Vì vậy than có thể được cấp vào bằng các bơm ở dạng huyền phù than - nước và việc khí hóa nó có thể thực hiện với hệ số không khí thừa tối thiểu. Ngoài ra sự tăng cường trộn nhiên liệu vào không khí đảm bỏa sự thoát ra nhanh của chất bốc trong các hợp chất từ than và tạo điều kiện thuần nhất của khí hóa (sự cháy). Bởi vì tỷ trọng của xỉ cao hơn tỷ trọng của cacbon và nhiên liệu, các hạt nhiên liệu chưa cháy kiệt sẽ “bơi” trên bề mặt xỉ tới khi cháy triệt để cacbon: việc đưa nhiệt vào được thực hiện từ dưới lên bằng chất làm đầy, còn từ trên xuống các hạt được thổi mạnh bằng không khí tươi do máy nén cấp. Xỉ trên các thành tuabin thực hiện vai trò bộ phân tích và chuyển nhiệt lượng cần thiết cho sự diễn ra các phản ứng khí hóa các hạt cốc chưa cháy kiệt đang “bơi” trên bề mặt của nó. Do đó tuabin khí buồng đốt quay ở mức độ nào đó kết hợp các tính chất của các buồng đốt kiểu ngọn đuốc, kiểu cyclon, bọc cách nhiệt và các buồng đốt với xỉ nóng chảy.

6. Tính nén chặt: xét thấy rằng các buồng đốt kiểu cyclon trong số các buồng đốt than hiện đại có ứng suất nhiệt cực đại đạt tới 2 - 7 MW/m3 với vận tốc không khí đưa vào 60 - 120 m/s có thể ước định rằng thể tích buồng đốt của tuabin khí buồng đốt quay sẽ là đối thiểu.

7. Độc tố trong khói thấp hơn nhờ sự thuần nhất của hỗn hợp nhiên liệu - không khí và sử dụng phương pháp đốt nhiên liệu phân tầng bằng cách lấy khí nhiên liệu thu được trong tuabin khí buồng đốt quay để đốt trong các buồng đốt của tuabin khí hoặc các buồng đốt của lò hơi.

8. Trường nhiệt độ đồng đều hơn ở đầu ra nhờ tăng cường trộn khí thoát ra từ các vòi phun của tuabin.

Khi tối ưu hóa cấu trúc của tuabin khí buồng đốt quay (chọn hình dạng và phương thức đưa nhiên liệu vào, tổ chức quá trình cháy, dẫn khí tới các vòi phun của tuabin….) có thể áp dụng các kinh nghiệm nghiên cứu triển khai và vận hành các buồng đốt kiểu cyclon (cuộn xoáy) với việc thải xỉ lỏng, các máy ly tâm và các tuabin với các vòi phun phản lực như những vật tương tự sắp tới của tuabin khí buồng đốt quay. Để điều chỉnh sự họat động của tuabin khí buồng đốt quay có thể ứng dụng hiện tượng vận tốc khí thoát ra từ các vòi phun không tăng khi các tỷ số áp suất khí ở đầu vào/ đầu ra của các vòi phun cao hơn tới hạn. Việc điều chỉnh công suất của các thiết bị phát điện có thể thực hiện bằng cách thay đổi số lượng của tuabin khí buồng đốt quay nhỏ vận hành song song, khởi động thiết bị - đưa không khí nén vào đầu vào, sấy nóng - bằng cách đốt nhiên liệu lỏng. Khi làm nguội các sản phẩm cháy trong các lò hơi có thể thu được các tinh quặng tiêu chuẩn của các hợp chất kim loại: khi đốt nhiên liệu – V 2O 5(oxit vanadi) và sunfat natri, khi khí hóa – sunfat natri.

Trong bảng 1 trình bày một số thông số của tuabin khí phản lực.

Những đặc điểm của tuabin khí buồng đốt quay cho phép đưa ra kết luận về triển vọng đốt và khí hóa than trên các thiết bị năng lượng với tuabin khí; đốt (khí hóa) các dạng nhiên liệu nhiệt trị thấp và không truyền thống với hàm lượng ẩm cao (gỗ, các phế liệu sinh họat và tro, và kể cả khí bụi lò cao).

Xem Thêm

Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...
Hội thảo quốc tế về máy móc, năng lượng và số hóa lần đầu tiên được tổ chức tại Vĩnh Long
Ngày 20/9, tại Vĩnh Long đã diễn ra Hội thảo quốc tế về Máy móc, năng lượng và số hóa hướng đến phát triển bền vững (IMEDS 2025). Sự kiện do Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) - hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long (VLUTE) tổ chức.
Ứng dụng công nghệ số toàn diện là nhiệm vụ trọng tâm của VUSTA giai đoạn tới
Ứng dụng công nghệ số toàn diện, xây dựng hệ sinh thái số là bước đi cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA). Qua đó cho thấy, VUSTA không chỉ bắt kịp xu thế công nghệ mà còn chủ động kiến tạo những giá trị mới, khẳng định vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức trong thời đại số.

Tin mới

1.136 đại biểu tham dự Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031
Chiều ngày 11/5, tại Trung tâm hội nghị Quốc gia, Thủ đô Hà Nội, Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031 đã bắt đầu làm việc phiên thứ nhất. 1.136 đại biểu đại diện cho các giai cấp, các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, các tôn giáo, lực lượng vũ trang, người Việt Nam ở nước ngoài và cán bộ Mặt trận các cấp đã tham dự đại hội.
Hội thảo “Phục hồi rừng bản địa - kết quả bước đầu và triển vọng phát triển”
Ngày 08/5/2026, tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt phối hợp cùng Trường Đại học Nông Lâm, Hội Chủ rừng Phát triển bền vững thành phố Huế, Chi cục Kiểm lâm thành phố Huế và Ban Quản lý Khu Dự trữ Thiên nhiên Phong Điền tổ chức Hội thảo “Phục hồi rừng bản địa - kết quả bước đầu và triển vọng phát triển”.
Vĩnh Long: Phát động Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật Trần Đại Nghĩa
Chiều 8/5, Ban Tổ chức Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật Trần Đại Nghĩa phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh tổ chức hội nghị phát động và tập huấn triển khai Hội thi lần thứ I, năm 2026-2027. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến 131 điểm cầu trường học trên địa bàn tỉnh.
Bắc Ninh: Ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong đào tạo nghề
Ngày 8/5 Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghiệp tổ chức thành công Hội thảo khoa học chủ đề: “Ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong việc xây dựng, nâng cao chất lượng bài giảng E-learning trong đào tạo nghề”.
Lâm Đồng: Điều chỉnh Quy hoạch thời kỳ 2021-2030
Sáng ngày 06/5, tại trụ sở Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội), Hội đồng tư vấn, phản biện đã tổ chức họp thông qua dự thảo Báo cáo phản biện Dự thảo “Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lâm Đồng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050”.
Liên hiệp Hội Việt Nam chủ trì tổ chức họp các đoàn dự Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI
Căn cứ Thông tri số 10/TT-MTTQ-UB của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam về việc triệu tập đại biểu dự Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, với vai trò là Trưởng các Đoàn của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức Liên hiệp, Liên hiệp Hội Việt Nam đã chủ trì tổ chức họp các đoàn để triển khai thực hiện thông tri của MTTQ Việt Nam.
Thủ tướng Lê Minh Hưng lên đường tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Philippines
Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN năm 2026, ngày 7/5, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lê Minh Hưng dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam lên đường tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines từ ngày 7 đến 8/5/2026.
Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam: Điểm tựa khoa học công nghệ gắn với chuyển đổi số quốc gia
Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam với gần 40 năm phát triển đang thể hiện rõ vai trò tổ tổ chức xã hội - nghề nghiệp uy tín trong lĩnh vực vô tuyến, điện tử, viễn thông, công nghệ thông tin đồng thời đóng góp thực chất vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.