Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ tư, 03/10/2007 22:54 (GMT+7)

Từ điển tiếng Việt (mới): Biên soạn theo hướng tích hợp

Người có trình độ chuyên môn về sách công cụ tra cứu biết rõ một điều, chất lượng của một cuốn từ điển phụ thuộc vào trình độ và năng lực biên soạn của các tác giả.. Nói một cách cụ thể, các soạn giả phải được trang bị những kiến thức cơ bản nhất về lí thuyết từ điển học hiện đại. Từ điển là loại sách không thể biên soạn theo kiểu “ăn sống nuốt tươi” được. Đa số các cuốn từ điển có tiếng trên thế giới ( Larousse(Pháp), Weste’rs(Mỹ), Oxford(Anh), Ozhegov(Nga), Từ Hải(Trung Quốc),...) đều được chuẩn bị trong một khoảng thời gian rất dài dưới sự chỉ đạo của một (hoặc một tập thể) các nhà từ điển tài năng.

Vì vậy, tôi rất bất ngờ khi được đọc cuốn Từ điển tiếng Việt(mới) do Trung tâm Từ điển học (Vietlex) biên soạn, NXB Đà Nẵng xuất bản 2007. VIETLEX thực chất là một trung tâm chuyên từ điển thành lập trên cơ sở ý tưởng được cố GS Hoàng Phê ấp ủ và chính thức thực hiện từ năm 1995. Độc giả chắc đã từng biết đến cuốn Từ điển tiếng Việt do ông chủ biên, vốn là công trình của Viện Ngôn ngữ học (39.924 mục từ, dày công biên soạn trong hơn 20 năm) đã được xuất bản liên tục từ năm 1988 đến nay. Cuốn từ điển mới là sự tiếp nối của nhóm cộng sự ở Trung tâm từ điển học với rất nhiều sự điều chỉnh, cập nhật, đáp ứng tình hình hiện tại. Khi nghỉ hưu, với tư cách là Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, GS Hoàng Phê đã quyết định mở một trung tâm biên soạn từ điển độc lập với Phòng từ điển của Viện Ngôn ngữ học.

Từ điển tiếng Việt mới lần này là một hướng biên soạn từ điển tích hợp “nhiều trong một”. Tức là mở ra cho người đọc khai thác nhiều tiện ích, nhiều khả năng, đa dạng hóa theo chiều sâu.

Trước hết, với dung lượng từ được mở rộng đáng kể (45.757 mục từ, 53.758 nét nghĩa, 73.208 ví dụ minh họa), từ điển đã thu thập thêm khá nhiều từ mới. Một ngân hàng dữ liệu lên tới 60 triệu âm tiết (chừng 3 triệu câu ngữ cảnh điển hình) tập hợp từ hàng ngàn tác phẩm với hàng trăm tác gia đã được liệt hạng, nguồn ngữ liệu này đã được chạy trên phần mềm xử lí ngôn ngữ tự nhiên do chính các nhà Việt ngữ học thiết kế. Hầu hết các từ mới xuất hiện trong giao tiếp tiếng Việt gần đây đã được xem xét và bổ sung vào bảng từ chung.

Một đóng góp quan trọng đáng ghi nhận, là từ điển đã mở rộng nội dung mục từ theo hướng đa dạng hóa cấu trúc vi mô. Cụ thể, hầu như tất cả các từ đều được diễn giải theo tuần tự: đầu mục từ; chữ Hán nguyên dạng(nếu có liên quan); từ loại; chú thích phong cách(phạm vi sử dụng, sắc thái tu từ); lời định nghĩa; thí dụ; từ đồng nghĩa, trái nghĩa; chú thích khác. Như vậy, đã có tới 8 nội dung cho một mục từ. So với các từ điển khác, ta dễ dàng nhận ra nhiều cái mới được ứng dụng ở đây: có chữ Hán đối chiếu, có các nghĩa phái sinh mở rộng, chú thêm từ đồng nghĩa - trái nghĩa, các biến thể chính tả và ví dụ được rút tỉa từ các tác phẩm văn học rất quen thuộc từ trước đến nay. Như vậy, là từ một hệ thống, ta có thể tiếp tục khai thác thêm nhiều “tiểu hệ thống” được đan cài (trình bày theo ma-ket kĩ thuật thích hợp, thống nhất). Từ một cuốn từ điển tiếng Việt phổ thông, ta có thêm các cuốn “từ điển” khác đi kèm: từ điển Hán - Việt, từ điển đồng nghĩa, trái nghĩa, từ điển chính tả, từ điển từ tắt, các kết hợp từ pháp...Đây là hướng mở rộng công năng của các sách công cụ mà xu hướng biên soạn từ điển trên thế giới đang tận dụng rất phổ biến.

Có thể nói, Từ điển tiếng Việt của VIETLEX vừa ra đời là một thành tựu, một bước tiến mới của ngôn ngữ học Việt Nam trong lĩnh vực từ điển học. Các tác giả đã biết tận dụng triệt để công nghệ thông tin trong quá trình biên soạn và đã đem lại hiệu quả khá cao. Độ chuẩn xác kĩ thuật trong chế bản và in ấn của cuốn sách cũng đạt tới mức gần như tuyệt đối. Nếu quyển từ điển này được bán kèm đĩa CD, thì chắc chắn việc sử dụng sẽ tiện lợi và mở rộng hơn. Mà tiện ích này, thực ra cũng không phải trở ngại lớn, xét cả ở sự đầu tư công sức và chi phí giá thành.

Xem Thêm

Kỷ niệm 5 năm thành lập báo điện tử Tầm nhìn
Tại Lễ kỷ niệm thay mặt Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, ông Phan Tùng Mậu đã chúc mừng tập thể cán bộ, phóng viên báo điện tử Tầm Nhìn nhân dịp 5 năm thành lập, ghi nhận những thành quả mà...
Chiến thắng vĩ đại mùa Xuân 1975
Chiến dịch lịch sử  Lúc này, tập đoàn phòng ngự lớn của địch ở Sài Gòn - Gia Định tuy số lượng còn đông nhưng đã bị chia cắt, cô lập cao độ và sức chiến đấu đã giảm sút hẳn. 
Vẻ đẹp đặc hiệu của nhà trí thức
Vàng là đẹp, là quý giá. Nhưng không phải vàng nào cũng giá trị như nhau? Có vàng thật, có vàng giả, có cả mạ vàng như thật. Học thức và bằng cấp cũng vậy. Có học thật, có học giả, có bằng thật, có bằng giả như thật. Đại...
Mùa Xuân là Tết trồng cây
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đề xướng, tổ chức, xây dựng Tết trồng cây trở thành một phong trào quần chúng rộng rãi, sôi nổi và bền vững. Tháng 11-1959, nhân đợt thi đua lấy thành tích mừng Đảng ta 30 tuổi, Chủ tịch Hồ Chí Minh...
Bác Hồ vui Tết đón Xuân trong lòng Tổ quốc
Tết Mậu Tý (1948) Tết mừng chiến thắng Thu Đông năm Đinh Hợi phá tan cuộc tấn công của giặc Pháp lên Việt Bắc và phấn khởi mừng thọ Bác Hồ 58 tuổi: Chính phủ họp nghe Bộ Quốc phòng báo cáo chiến thắng giặc Pháp tại An toàn khu.
Đại tướng Lê Trọng Tấn - Những ngày đầu cách mạng
Giữa năm 1942, tôi đến một cơ sở cách mạng ở làng Lương Yên. Đang nói chuyện thì một quân nhân trong bộ đồ nhà binh Pháp ở phía cổng đi vào. Tôi lánh sang buồng bên cạnh nói chuyện với các em đang học. Khi người ấy về, chủ...

Tin mới

Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.