AI - Đạo đức và an toàn trong kỷ nguyên mới

Các nhà khoa học tham dự  Diễn đàn

Trong bối cảnh AI phát triển với tốc độ chưa từng thấy, đặt ra những câu hỏi đạo đức ngày càng phức tạp, các nhà khoa học về AI hàng đầu thế giới như: Giáo sư Yoshua Bengio của Đại học Montréal (Giải thưởng Chính VinFuture 2024), Giáo sư Geoffrey Hinton của Đại học Toronto (Giải thưởng Chính VinFuture 2024), Tiến sĩ Vinton Cerf của Google (Giải thưởng Chính VinFuture 2022), Giáo sư Toby Walsh của Đại học New South Wales, Giáo sư Edson Prestes của Đại học Liên bang Rio Grande do Sul, Brazil… đã cùng nhìn nhận những cơ hội lớn và cảnh báo những rủi ro rất thật. Đây không chỉ là cuộc trao đổi chuyên môn, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung của nhân loại trước một công nghệ đang định hình lại thế giới.

GS. Toby Walsh chia sẻ tại Diễn đàn

AI phát triển chưa từng có và những thách thức đạo đức mới

Các nhà khoa học quốc tế đều thống nhất rằng AI đang bứt phá vượt ngoài mọi dự báo. Giáo sư Yoshua Bengio, một trong những cha đẻ của học sâu, nhấn mạnh rằng, vấn đề lớn nhất của thời đại không nằm ở khả năng AI có thể làm được gì, mà nằm ở chỗ xã hội chưa có khả năng dự đoán những hành vi phức tạp phát sinh từ các mô hình quy mô lớn. Theo ông, nếu không được kiểm soát đúng mức, các mô hình này có thể tự tối ưu theo những cách vượt ngoài tầm hiểu biết của con người và đẩy nhân loại vào rủi ro đánh mất quyền kiểm soát vào chính công nghệ mà mình tạo ra.

GS. Yoshua Bengio gửi video thông điệp tới Tọa đàm

Cùng quan điểm, Giáo sư Geoffrey Hinton, chỉ ra rằng trí tuệ nhân tạo hiện đã bước sang giai đoạn mới, nơi các mô hình tạo ra những phản ứng phức tạp nhưng không thể giải thích. Điều này khiến rủi ro đạo đức và an toàn trở thành vấn đề hiện hữu, chứ không còn là kịch bản giả định. Ông cảnh báo rằng AI ngày nay không chỉ là một công cụ mà có thể hành xử như một “tác nhân”, do đó yêu cầu giám sát của con người phải được duy trì như một nguyên tắc tuyệt đối.

Tiến sĩ Vinton Cerf mang đến góc nhìn lịch sử: Internet đã từng được kỳ vọng mang lại tiến bộ chưa từng có, nhưng do thiếu chuẩn đạo đức từ đầu, thế giới đã đối mặt với thông tin sai lệch, tội phạm mạng và vô số hệ lụy khác. Ông cảnh báo rằng nếu AI tiếp tục phát triển theo mô hình “chạy trước - quản lý sau”, rủi ro sẽ lớn hơn nhiều lần so với bất kỳ công nghệ nào trong quá khứ.

Các đại biểu thảo luận bàn tròn: Từ nguyên tắc đến thực tiễn: Xây dựng AI có trách nhiệm vì nhân loại dưới sự dẫn dắt của GS. Richard Friend, Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture.

Những phân tích này cho thấy sự đồng thuận cao: AI đang phát triển nhanh hơn đáng kể khả năng xây dựng khung pháp lý của thế giới. Chính vì vậy, theo Giáo sư Toby Walsh, đạo đức và an toàn không phải là rào cản của đổi mới, mà chính là nền tảng để AI phát triển bền vững. Ông khẳng định: “Chúng ta cần tránh để thế giới trở thành nơi mà sự an toàn chỉ là đặc quyền của một số ít người.”

Góc nhìn quốc tế về hành trình AI Việt Nam

Trong tọa đàm, nhiều nhà khoa học quốc tế dành sự quan tâm đặc biệt đến tiềm năng và cơ hội của Việt Nam. Giáo sư Toby Walsh cho rằng, tác động của AI đối với Việt Nam không kém Hoa Kỳ, Trung Quốc hay Úc. Với tốc độ số hóa nhanh, lực lượng dân số trẻ và năng động, Việt Nam đang mở ra những cơ hội phát triển mới trong lĩnh vực này.

Giáo sư Edson Prestes nhấn mạnh rằng bất kỳ hệ thống AI nào được phát triển tại một quốc gia đều có khả năng lan rộng toàn cầu, do đó rủi ro cũng mang tính toàn cầu. Ông cho rằng Việt Nam, cũng như các quốc gia đang phát triển, cần chủ động xây dựng cơ chế bảo vệ, khung đạo đức và quy định mang tính phối hợp, thay vì chỉ tiếp nhận mô hình của các quốc gia lớn. Theo ông, “nếu chỉ sử dụng, bạn sẽ luôn phụ thuộc; còn nếu phát triển công nghệ, bạn sẽ độc lập hơn”.

Phó Giáo sư Lưu Anh Tuấn chia sẻ tại Diễn đàn

Từ góc độ triển khai thực tế, Phó Giáo sư Lưu Anh Tuấn (Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore; Trường Đại học VinUni, Việt Nam) chỉ ra rào cản lớn nhất của Việt Nam hiện nay là mô hình ngôn ngữ tiếng Việt còn phụ thuộc nặng nề vào công nghệ nước ngoài. Tuy nhiên, chính điều này lại mở ra lợi thế của “người đi sau” – không bị ràng buộc bởi các bộ dữ liệu cũ, Việt Nam có thể xây dựng dữ liệu sạch, đa dạng ngữ cảnh và phương ngữ ngay từ đầu. Ông nhấn mạnh rằng chủ quyền AI cần được bảo đảm bằng mã nguồn mở, cơ chế giám sát độc lập và khung đạo đức quốc gia rõ ràng.

Các ý kiến quốc tế đều gặp nhau ở một điểm: Việt Nam có đủ điều kiện để hình thành hướng đi riêng, thay vì bị dẫn dắt bởi những hệ chuẩn đến từ nước ngoài. Với những lợi thế về dân số, tốc độ số hóa và khát vọng đổi mới, Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có để định hình hệ giá trị của mình trong bản đồ AI toàn cầu.

Việt Nam cam kết phát triển AI nhanh, an toàn và nhân văn

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy phát biểu tại phiên tọa đàm

Tại cuộc tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy chia sẻ những định hướng chiến lược của Việt Nam trong phát triển AI có trách nhiệm. Ông cho biết Việt Nam ban hành Chiến lược AI lần đầu năm 2021, nhưng do tốc độ phát triển quá nhanh của công nghệ này, Việt Nam sẽ công bố Chiến lược AI cập nhật và Luật AI ngay trong năm nay. Đây không chỉ là khuôn khổ pháp lý mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn phát triển quốc gia, trong đó AI được xác định là hạ tầng thiết yếu như điện, viễn thông hay Internet.

Theo Thứ trưởng Bùi Thế Duy, Việt Nam kiên định phát triển AI theo triết lý “mở”: chuẩn mở, dữ liệu mở và mã nguồn mở. Đây là con đường để tiếp nhận tri thức toàn cầu, làm chủ công nghệ và bảo đảm minh bạch, an toàn, đồng thời tạo điều kiện để hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước trưởng thành. Nhà nước sẽ đẩy mạnh ứng dụng AI trong các lĩnh vực, đồng thời dành từ 30-40% nguồn lực của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia cho doanh nghiệp, trong đó có hình thức hỗ trợ bằng voucher AI để thị trường Việt Nam thực sự trở thành cái nôi của các doanh nghiệp AI mạnh.

Về định hướng, Thứ trưởng Bùi Thế Duy nhấn mạnh mục tiêu xây dựng Trung tâm siêu tính toán AI quốc gia, phát triển hệ sinh thái dữ liệu mở, thúc đẩy chuyển đổi AI toàn diện, đưa công nghệ này trở thành “trợ lý trí tuệ” phổ cập cho người dân. Ông khẳng định Việt Nam phát triển AI theo hướng nhanh - an toàn - nhân văn, trong đó con người luôn giữ vai trò chủ thể. Tuyên ngôn AI của Việt Nam là: Nhân văn - Mở - An toàn - Tự chủ - Hợp tác - Bao trùm - Bền vững. Trong đó đạo đức là trụ cột trung tâm, và trí tuệ nhân tạo phải được thiết kế để phục vụ xã hội, chứ không thay thế con người.

Với những góc nhìn đa chiều và sâu sắc từ các chuyên gia hàng đầu thế giới, tọa đàm “AI vì nhân loại” khẳng định rằng, tương lai của AI phải được xây dựng trên nền tảng đạo đức, an toàn và nhân văn. Đó không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu để công nghệ phụng sự con người và mang lại một thế giới tốt đẹp hơn.