Phổ biến những điểm mới các Luật, Nghị định

Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Quang Thao và Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Lê Công Lương đồng chủ trì hội thảo.

5 đạo luật mới mang tính nền tảng

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Quang Thao nhấn mạnh, năm 2025 đánh dấu giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) của đất nước. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi hợp nhất Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ đã trình Quốc hội thông qua 5 đạo luật mới mang tính nền tảng. Các luật này gồm: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025; Luật Công nghiệp Công nghệ số; Luật sửa đổi Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật sửa đổi Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật; và Luật sửa đổi Luật Năng lượng nguyên tử. Đây là hệ thống pháp lý hiện đại, thống nhất, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy KHCN, ĐMST và CĐS trở thành động lực tăng trưởng mới.

Hội thảo lần này tập trung giới thiệu những điểm mới của các đạo luật, nghị định hướng dẫn thi hành; phổ biến Nghị định 262/2025/NĐ-CP về thông tin, thống kê, đánh giá, chuyển đổi số trong lĩnh vực KHCN&ĐMST; cập nhật định hướng các văn bản liên quan đến quản lý viện trợ nước ngoài; hướng dẫn công tác thi đua khen thưởng; trình bày dự thảo tiêu chí xếp loại hội ngành và tổ chức KH&CN; đồng thời  hội thảo cũng dành thời gian để các đại biểu tham dự trao đổi, thảo luận…

Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Quang Thao phát biểu khai mạc

Pháp lý rõ ràng cho khởi nghiệp sáng tạo

Theo Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Lê Công Lương, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST) năm 2025 chính thức được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025, đánh dấu bước ngoặt lớn trong đổi mới tư duy quản lý và phát triển hệ sinh thái khoa học & công nghệ của Việt Nam. Với 7 chương, 73 điều, Luật 2025 không chỉ rút gọn so với Luật 2013 mà còn thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo, trao quyền và thúc đẩy sáng tạo.

Lần đầu tiên, “đổi mới sáng tạo” được đưa vào Luật và đặt ngang hàng với khoa học công nghệ, phản ánh vai trò ngày càng lớn của sáng tạo trong tăng trưởng kinh tế. Luật thiết kế lại cấu trúc nội dung theo hướng tích hợp công nghệ số, phát triển doanh nghiệp KH&CN, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo vệ sở hữu trí tuệ và tăng cường hợp tác quốc tế.

Một trong những thay đổi quan trọng là chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; đồng thời xác lập định hướng làm chủ các công nghệ chiến lược thay vì chỉ mua, sử dụng như trước đây. Nhà nước tập trung đầu tư cho các nhiệm vụ trọng điểm, ưu tiên hạ tầng nghiên cứu, nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ chế tài chính linh hoạt.

Doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Luật cho phép doanh nghiệp tự chủ sở hữu kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, được miễn thuế thu nhập từ hoạt động ĐMST, khấu trừ chi R&D và cơ chế thử nghiệm công nghệ mới nổi như AI, fintech, công nghệ sinh học. Luật cũng thiết lập hành lang pháp lý rõ ràng cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và mở rộng quyền tiếp cận nguồn lực cho tổ chức KH&CN ngoài công lập.

Đặc biệt, Luật 2025 lần đầu tiên quy định mức tác giả được hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu; đưa liêm chính khoa học vào điều khoản riêng; và luật hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Với những thay đổi này, Luật KH, CN&ĐMST 2025 được đánh giá là “bệ phóng thể chế” cho giai đoạn phát triển mới của kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam…

Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Lê Công Lương

10 tiêu chí đánh giá tổ chức Khoa học và Công nghệ 

Tại hội thảo, Phó Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Trần Xuân Việt đã trình bày tóm tắt dự thảo quy định về tiêu chí, đánh giá và xếp loại tổ chức Khoa học và Công nghệ (KH&CN) trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam.

Theo ông Trần Xuân Việt, Dự thảo Quy định về tiêu chí, đánh giá và xếp loại tổ chức KH&CN trực thuộc, nhằm xây dựng tiêu chí và phương pháp đánh giá khách quan, minh bạch để thúc đẩy và nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức KH&CN. 

Quy định áp dụng cho các đơn vị nghiên cứu, triển khai, ứng dụng trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam như viện, trung tâm, văn phòng, liên hiệp.... Việc đánh giá phải đảm bảo tính khả thi, công bằng, kết hợp giữa đánh giá định lượng và định tính. Kết quả được sử dụng làm căn cứ để xếp loại, thi đua - khen thưởng, hỗ trợ, điều chỉnh chính sách và nhân sự. 

Hệ thống tiêu chí đánh giá có tổng trọng số 100 điểm. Các nhóm tiêu chí và trọng số dự kiến bao gồm:  Chấp hành các quy định của Liên hiệp Hội Việt Nam pháp luật, đoàn kết nội bộ (18%); Kết quả nghiên cứu khoa học (15%); Kết quả ứng dụng kỹ thuật mới, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tư vấn dịch vụ KH&CN (15%); Tài chính, nguồn lực, cơ sở vật chất (12%); Nhân lực (8%); Hệ thống thông tin & truyền thông, phổ biến kiến thức (7%); Hợp tác quốc tế (7%); Lan tỏa giá trị tích cực, góp ý chính sách (7%); Tham gia các hoạt động chung của Liên hiệp Hội Việt Nam (5%); Đào tạo & tập huấn nội bộ (5%). 

Quá trình đánh giá bao gồm: Tự đánh giá của tổ chức (kèm theo hồ sơ minh chứng); Đánh giá của Cơ quan chủ quản (Liên hiệp Hội Việt Nam) hàng năm hoặc theo nhiệm kỳ/giai đoạn 3-5 năm; Đánh giá ngoài/Chuyên gia độc lập trong nhiệm kỳ/giai đoạn (3-5 năm). 

Kết quả đánh giá sẽ được xếp loại từ không hoàn thành (Yếu) đến xuất sắc. Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ công bố kết quả và tiếp nhận phản hồi từ đơn vị được đánh giá trước khi công bố công khai - ông Trần Xuân Việt cho biết.

Phó Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Trần Xuân Việt

Thuận lợi cho các hoạt động hợp tác quốc tế

Phó Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Nguyễn Thị Thanh Huyền đã giới thiệu những điểm mới trong dự thảo văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến viện trợ nước ngoài và tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế. Các dự thảo này nhằm thay thế Nghị định 80/2020/NĐ-CP và Quyết định 60/2020/QĐ-TTg, hướng đến cải cách thủ tục, phân cấp rõ ràng và nâng cao hiệu quả quản lý.

Về viện trợ nước ngoài, dự thảo Nghị định mới làm rõ các khoản hỗ trợ không thuộc phạm vi điều chỉnh, bao gồm các hợp đồng hợp tác nghiên cổ cứu không phải là viện trợ. Hồ sơ dự án được đơn giản hóa, không yêu cầu dịch công chứng, đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan chủ quản và chủ dự án. Các dự án có giá trị viện trợ từ 300.000 USD trở lên hoặc có vốn đối ứng từ ngân sách phải xin ý kiến Bộ Công an và Bộ Tài chính.

Về hội nghị, hội thảo quốc tế, dự thảo Quyết định mới bổ sung nhiều trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh, như hội nghị do Chính phủ chủ trì, sự kiện có yếu tố nội bộ, hay các hoạt động giáo dục đã được phê duyệt. Thủ tục xin phép được rút gọn với thời gian thẩm định tối đa 21 ngày làm việc đối với các hội nghị cần báo cáo Thủ tướng, và chỉ 9 ngày đối với trường hợp khác.

Các thay đổi này thể hiện nỗ lực đẩy mạnh phân cấp, tăng cường trách nhiệm của chủ dự án và đơn vị tổ chức, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các hoạt động hợp tác quốc tế tại Việt Nam… bà Nguyễn Thị Thanh Huyền nói.

Phó Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Nguyễn Thị Thanh Huyền

Thảo luận sôi nổi, làm rõ nhiều quy định mới

Phần thảo luận thu hút nhiều ý kiến của đại biểu các Hội thành viên và tổ chức KH&CN trực thuộc. Các câu hỏi tập trung vào: điều kiện để được công nhận là tổ chức KH&CN theo Nghị định 262; quy định về nhân sự chủ chốt; mức độ tự chủ của các đơn vị sau khi được cấp giấy đăng ký; lộ trình triển khai đánh giá hằng năm; và thủ tục tiếp nhận viện trợ quốc tế trong bối cảnh các quy định mới có hiệu lực.

Nhiều đại biểu đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của Ban Tổ chức, đồng thời cho rằng các nội dung phổ biến lần này có ý nghĩa thực tiễn lớn, giúp đơn vị kịp thời điều chỉnh mô hình hoạt động trong năm 2025 và giai đoạn tiếp theo…

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp Hội Việt Nam Lê Công Lương trân trọng cảm ơn  các đại biểu, đại diện bộ, ngành Trung ương, các cơ quan của Mặt trận Tổ quốc, các nhà khoa học và chuyên gia đã tham dự hội thảo quan trọng này. Liên hiệp Hội Việt Nam hiện quy tụ một lực lượng trí thức lớn mạnh với 34 Liên hiệp Hội địa phương, 93 hội ngành toàn quốc và gần 600 tổ chức KH&CN trực thuộc. Hằng năm, đội ngũ này thực hiện nhiều nhiệm vụ tư vấn, phản biện, nghiên cứu và phổ biến kiến thức.

Do vậy, việc cập nhật đầy đủ, kịp thời các văn bản pháp luật mới có ý nghĩa then chốt để các hội thành viên cũng như các tổ chức khoa học công nghệ trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam nâng cao hiệu quả hoạt động và phải bảo đảm tuân thủ đúng quy định là thực sự cần thiết.

Liên hiệp Hội Việt Nam đề nghị các Hội thành viên và tổ chức khoa học công nghệ khẩn trương rà soát điều kiện hoạt động, hoàn thiện hồ sơ pháp lý theo quy định của Luật và Nghị định mới; đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin, góp ý cho các Dự thảo tiêu chí đánh giá để sớm ban hành trong quý I/2026.