Toác, nước uống quý của người Rục

Người Rục biết ngọn núi nào có cây kapác. Lại biết rõ ở tuổi nào thì cây cho toóc (bột), cho đọt rau, cho toác làm nước uống. Và lúc nào thì lấy được toác ngon thơm.

Muốn có toác uống phải kỳ công. Lựa chọn cây kapac đúng tuổi. Hạ cây xuống ngả theo sườn dốc núi. Gốc cây phải để chỗ cao hơn ngọn. Bóc hết lá trên ngọn, trên đột. Bỏ đọt non. Phần đọt còn lại vát nhọn từ trên xuống, từ gốc trở lên. Đan képày (sọt), bên trong lót lá chuối non đã hơ lửa cho mềm, khỏi rách. Dùng képày để hứng nước toát. Nước toác tinh tuý từ trong thân thể cây kapác sẽ chuyển lên ngọn, rồi tụ lại ở những chỗ vát mà từ từ tiết ra. Đã nghe từng giọt toác ban cho ta trong suốt lạ kỳ! Cho men vào đó. Có 4 loại men: 3 loại bằng vỏ cây palăng, pơchet và pachăl, 1 loại bằng thân dây leo khô. Vỏ các cây ấy cắt thành những miếng nhỏ ( 1 x 2 cm). Thân dây leo xắt lát rồi đập nhừ. Tất cả 4 thứ ấy bỏ vào sót képày. Treo képày để hứng nước toác trong không gian, thanh khí trong lành của núi rừng. Khi dập men thì pachăl đem lại cho toác hương vị thơm ngon lạ lùng. Hương vị ấy, ẩm khách nào đã từng trải rượu Nàng Hương sẽ nhận ra.

Chi chút theo dõi từng ngày, 3 - 5 ngày đầu, men chưa chuyển hoá đầy đủ nên toác chưa quyết rũ cái lưỡi. Uống vào, bụng ta chưa thấy ngon. Từ ngày thứ 7 trở đi, toác dâng hương sung mãn. Được thưởng thức nước toác đúng vào cái thời khắc “hương toác đang dậy thì” ấy, có lẽ tim ta, óc ta đều thấy hiện lên thế giới tiên giữa núi rừng vĩ đại. Và sau đó, ta cứ ung dung lấy nước toác hàng ngày để uống cho khoẻ mạnh mà hăng say làm việc.

Cây kapác càng to lớn, càng vươn cao thì toác càng dồi dào, càng bền lâu. Một cây kapác cao khoảng 12 - 15 m, đường kính chừng 30 - 40 cm, có thể cho người Rục 150 - 170 lít toác.

Cứ mỗi độ thu về vừa uống toác vừa nhai cốm nếp thì đời đẹp gấp bội lần.