Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 25/06/2013 22:11 (GMT+7)

Tìm thông điệp của đá

Để tìm kiếm những thông điệp ẩn chứa đằng sau các di sản văn hóa đá, thạc sĩ Nguyễn Hoài Sơn (Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Yên) đã thực hiện công trình nghiên cứu “Những nét đặc trưng văn hóa đá ở Phú Yên”.

Chia sẻ về mối duyên nợ với đá, thạc sĩ Nguyễn Hoài Sơn nói: “Tôi có hơn 20 năm hoạt động trong ngành Văn hóa - Thông tin nên có điều kiện tiếp xúc với nhiều di sản văn hóa trong và ngoài tỉnh. Trong số đó, các di sản bằng đá ở Phú Yên luôn để lại trong tôi ấn tượng mạnh và thôi thúc tôi tìm hiểu về chúng. Trong 5 năm (2007-2011), tôi cùng với các cộng sự đã khám phá phần nào những di sản văn hóa đá nhân tạo cũng như những di sản đá thiên tạo của Phú Yên.

Chắt lọc từ tâm huyết, từ niềm đam mê nên công trình nghiên cứu trên đã cung cấp cho độc giả cái nhìn chung và toàn diện về các cảnh quan đá tự nhiên ở Phú Yên, về quá trình hình thành, sự phân bố, hình dáng, màu sắc của các dạng đá. Trong đó, nhóm tác giả nhận định: “Đặc điểm nổi bật của đá trong tự nhiên ở Phú Yên đều gắn với cảnh quan thiên nhiên đẹp, hội tụ nhiều giá trị lịch sử địa chất, văn hóa và làm nên vẻ đẹp hấp dẫn, thu hút du khách tham quan và thưởng ngoạn”.

Trong số các cảnh quan đá tự nhiên ở Phú Yên, nhóm tác giả có đề cập đến: Đá Bia, đập Hàn, gành Bà, gành Ông, gành Đá Đĩa, gành đá Hòa Thắng, gành Đỏ, hòn Yến, Nhất Tự Sơn, hòn Vọng Phu, Vực Phun, gộp đá Kôn Clon, gộp Đá Lợp, hang Võ Trứ, hang Dơi, hang Vàng, hốc Hoành, hòn Dứa, suối Đá Bàn.

Ngoài di sản đá thiên tạo, Phú Yên còn có nhiều công trình bằng đá nhân tạo, trong đó nổi bật lên 2 di sản: Đàn đá và kèn đá Tuy An. Đàn đá Tuy An được những người nghiên cứu đánh giá là có tính vượt trội hơn so với các bộ đàn đá hiện có ở Việt Nam bởi có thang âm hoàn chỉnh. Bộ đàn đá giúp lớp hậu sinh có thể hình dung lại diện mạo của văn hóa âm nhạc trong thời kỳ xa xưa trên vùng đất Phú Yên. Bên cạnh đàn đá, kèn đá cũng được giới chuyên môn đánh giá cao và được xem là một sản phẩm “độc nhất vô nhị”.

Trong quá trình thực hiện công trình nghiên cứu, thạc sĩ Nguyễn Hoài Sơn và nhóm cộng sự đã đầu tư rất nhiều thời gian và công sức. Không chỉ tổ chức rất nhiều chuyến đi điền dã thực tế mà còn tham khảo rất nhiều tài liệu, để từ đó có thể đưa ra những nhận định có tính khách quan, khoa học dựa trên những căn cứ rõ ràng, được giới chuyên môn thừa nhận.

Công trình nghiên cứu cũng cho thấy vai trò của đá trong đời sống của con người: đá được con người sử dụng làm giếng nước, làm đường; những bức tường trong xây dựng nhà ở và sau nữa là mộ táng. Tóm lại, con người từ khi sinh ra đã nhìn thấy đá. Quá trình phát triển giúp họ biết dùng đá làm ra công cụ lao động, công cụ giải trí. Và đến khi trở về cõi vĩnh hằng, nhiều người cũng được bao bọc trong những ngôi mộ đá. Đá trầm mặc, tĩnh lặng nhưng luôn đồng hành cùng con người qua những chặng đường lịch sử.

Trong những di sản bằng đá còn lại đến ngày nay, mộ táng bằng đá là loại hình di sản không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn in đậm dấu ấn lịch sử và phản ánh rõ nét sắc thái văn hóa tộc người. Khi so sánh kích thước, hình dáng, kiến trúc, chất liệu, cách trang trí, cũng như sự tập trung của các mộ táng ở nhiều vùng khác nhau trên vùng đất Phú Yên, nhóm nghiên cứu kết luận rằng các khu vực có mộ táng bằng đá đều giữ vai trò trung tâm của thủ phủ Phú Yên hoặc thương cảng lớn, nơi có dân cư sinh sống đông đúc, trong đó, tập trung cả giới quan lại, gia đình khá giả và người bình dân. Cách trang trí trên các ngôi mộ đá cũng cho thấy xuất thân của chủ nhân các ngôi mộ và đức tin của họ.

Còn giếng đá lại thuộc loại hình di tích khảo cổ. Các giếng cổ ra đời cách đây hàng trăm năm gắn liền với sự hình thành những cộng đồng dân cư và là những dấu tích vật chất minh chứng cho lịch sử hình thành và phát triển của một làng quê, một vùng đất. Hệ thống giếng cổ cũng cho thấy nếp sinh hoạt mang tính chất cộng đồng bởi nhiều người cùng tạo ra, dùng chung một giếng nước và cùng bảo vệ nó. 

Công trình nghiên cứu trên sau khi hoàn thành, đã được in thành sách có tên Di sản văn hóa đá ở Phú Yêndo thạc sĩ Nguyễn Hoài Sơn chủ biên. Tiến sĩ Đào Nhật Kim (Trường đại học Phú Yên) nói: Công trình Di sản văn hóa đá ở Phú Yênlà đóng góp quan trọng của Nguyễn Hoài Sơn cùng nhóm tác giả do anh chủ biên trong nghiên cứu văn hóa đá ở Phú Yên. Công trình này thể hiện năng lực và sự đam mê nghiên cứu về văn hóa của anh và hơn thế nữa là tình yêu Nguyễn Hoài Sơn dành cho vùng đất này…

Xem Thêm

Tin mới

Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.