Tiềm năng sử dụng trấu để phát điện ở đồng bằng sông Cửu Long
I. Tình hình sử dụng trấu ở Đồng bằng Sông cửu Long.
1.Tình hình chung
Trước kia, trấu chỉ được dùng một số ít làm chất đốt hoặc lấy tro làm phân, phần lớn trấu được xem như chất phế thải, bị ném xuống kênh rạch gây ô nhiễm.
Thành phần xay xát gồm có: gạo: 70-75%; trấu: 20%; Cám: 5-10 %.
Những cơ sở xay xát lúa gạo ở khắp đồng bằng sông Cửu Long được xây dựng thành từng cụm. Việc điều tiết trấu do một mạng lái buôn chuyên nghiệp đảm nhiệm, bằng thuyền bè, thực hiện quanh năm, tập trung chủ yếu vào vụ Đông Xuân.
2. Một số hình thức sử dụng trấu chủ yếu ở Đồng Bằng Sông Cửu Long:
Nấu bếp:bằng bếp nung đất cải tiến: các quán ăn, các bếp nấu thức ăn nuôi cá, gia súc. Riêng những lò tráng bánh, có thể tiêu thụ mỗi lò 50 tấn trấu/một năm.
Sấy thóc:Để gạo xay xát đạt chất lượng cao, thóc cần đảm bảo đạt một độ ẩm nhất định (dưới 15%). Vấn đề càng quan trọng đối với vụ hè - thu, thu hoạch vào mùa mưa. Ví dụ, Kiên Giang đang có 300-400 lò sấy, mồi lò tiêu thụ từ 300-400kg trấu cho một mẻ sấy kéo dài 8 giờ, năng suất sấy đạt 4 tấn thóc/mẻ.
Nung gạch và gốm:Tỉnh Vĩnh Long và Tỉnh Đồng Tháp sử dụng trấu để nung gạch và gốm.
Hiện nay tỉnh Vĩnh Long có khoảng 1300 lò gạch và lò gốm. Đây là những lò thủ công, có tuổi thọ ngắn (3 năm), hiệu suất thấp, gây ô nhiễm môi trường. Các cơ sở này tiêu thụ trấu từ vài tấn/ngày. Chi phí về nhiên liệu chiếm khoảng 20-30% tổng giá thành.
Phụ gia trong sản xuất xi măng:Ngành sản xuất xi măng cần tro của trấu để đạt được một số đặc tính của xi măng. Nhà máy xi măng Holcim (Việt Nam ) cho biết sẵn sàng sử dụng nếu tro của trấu đáp ứng được yêu cầu.
II.Vận chuyển trấu.
Với hệ thống sông rạch chằng chịt phủ khắp đồng bằng sông Cửu Long, các cơ sở xay xát và các hộ tiêu thụ trấu đều xây dựng nằm dọc theo hai bên bờ dòng nước. Trấu lại là hàng hóa cồng kềnh, nên việc vận chuyển chủ yếu bẳng thuyền gỗ có tải trọng 15-20 tấn. Bên cạnh đó còn có xe máy có rơ – móoc, có khả năng chở khoảng 30 bao đựng 10 kg trấu.
Đợt điều tra vào quý III năm 2004 cho thấy giá trấu ở đồng bằng sông Cửu Long biến động từ 50-200 đồng/kg. Đơn vị đo lường thường được dùng là thuyền (15 tấn trấu/thuyền).
III. Tình hình sản xuất trấu ở Đồng bằng Sông Cửu Long
Với sản lượng thóc sản xuất năm 2003 của Đồng bằng Sông Cửu Long là 18,2 triệu tấn, lượng trấu khai thác đạt 3,6 triệu tấn (20%), có thể sản xuất 1,3 tỷ kWh điện (2,7 kg trấu/kWh).
Cuối năm 2004, một công ty tư vấn nước ngoài và trung tâm ENERTEAM (Tp. HCM) chúng tôi đã khảo sát 5 tỉnh tiềm năng trong 12 tỉnh của Đồng bằng Sông Cửu Long (Long An, An Giang, Cần Thơ, Kiên Giang, Sóc Trăng) Tình hình khảo sát như sau:
Về quy mô, đại đa số những cơ sở xay xát ở Đồng bằng Sông Cửu Long có quy mô nhỏ, từ 3tấn/giờ - 5tấn/giờ. Các cơ sở này được xây dựng dọc theo các kệnh rạch, thuận lợi cho khâu vận chuyển đường sông. Chúng thuộc sở hữu tư nhân, được xây dựng tập trung ở gần những thương cảng xuất khẩu (Tân An, Long Xuyên…). Ví dụ tỉnh Kiên Giang sản xuất 2,4 triệu tấn thóc/năm, có 692 có cơ sớ quy mô 3 tấn/giờ và 155 cơ sớ 5tấn/giờ.
Đa số các cơ sở xay xát dùng điện lưới. Một số ít dùng máy Diesel. Ở Thới Lai (Cần Thơ), dùng máy Diesel để xay xát, dùng điện lưới phục vụ sinh hoạt.
Xay xát thóc tập trung chủ yếu vào vụ Đông Xuân, theo yêu cầu của khách hàng. Một số hộ được lắp công tơ 3 giá. Nói chung các hộ sử dụng có ý thức về hạn chế sử dụng điện lúc cao điểm.
Chi phí xay xát 30.000-35.000 đồng /tấn thóc. Chủ cơ sở thường giữ trấu lại, để bán.
Các chủ cơ sở xay xát có ý định xây dựng kho chứa trấu, có khả năng chứa từ 500-1000 tấn để chủ động việc bán trấu.
IV. Địa điểm xây dựng nhà máy điện trấu ở Đồng bằng sông Cửu Long.
1 . Công ty tư vấn hợp tác với ENERTEAM
Công ty tư vấn này được thành lập từ hơn 20 năm nay. Chuyên nghiên cứu về năng lượng tái tạo; bã mía , rác, cây cọ, trấu, biogaz…Ở Philipin, Công ty này đang có 2 nhà máy dùng bã mía để phát điện có công suất từ 30-50MW.
2 . Quy mô nhà máy điện đốt trấu thí điểm ở Đồng bằng Sông Cửu Long
Dự kiến xây dựng một nhà máy điện đốt trấu có công suất 2,5MW. Vận hành 8000giờ/năm . Diện tích toà nhà ( bao che thiết bị): 30x20m.Diện tích nhà máy ( kể cả bãi trữ trấu): 2ha.
3 . Các địa điểm được chọn
Qua chuyến khảo sát và tính toán của trung tâm ENERTEAM ở 5 tỉnh thấy 6 địa điểm có thể xây dựng nhà máy có công suất 2,5MW.
An Giang , Long An (huyện Tân Châu )và Hòa An (huyện Chợ Mới)
Cần Thơ: Cờ Đỏ và Thốt Nốt
Kiên Giang: Thạch Hưng (huyện Giồng Riềng) và Tân Hiệp (huyện Tân Hiệp)
4 . Kết luận
ENERTEAM đã khảo sát sơ bộ 5 tỉnh có tiềm năng về trấu của đồng bằng Sông Cửu Long, nhận dạng có 6 địa điểm ở 3 tỉnh có khả năng xây dựng nhà máy điện trấu có công suất 2,5MW .
Chính quyền ở các tỉnh liên quan đã đồng ý và cam kết tích cực tham gia vào dự án, nhằm:
- Giảm ô nhiễm môi trường.
- Tăng giá trị sử dụng trấu một cách ổn định.
- Tạo việc làm ổn định.
- Tăng giá trị sản xuất công nghiệp….
Riêng đối với An Giang, tỉnh đang có chủ trương thay thế những lò gạch thủ công đốt bằng trấu, gây ô nhiễm hiện có, bằng những lò gạch đốt than, sản xuất liên tục, ít ô nhiễm hơn. Việc xây dựng nhà máy điện đốt trấu sẽ giúp An Giang giải quyết lượng trấu lớn dôi ra.
Tiếp theo, ENERTEAM sẽ tiếp tục hợp tác với tỉnh cùng với tư vấn nước ngoài làm báo cáo khả thi và tìm nguồn vốn xây dựng nhà máy điện đốt trấu thí điểm.
Một thuận lợi, đó là mạng lưới phân phối 15/20KV phủ khắp ở Đồng bằng Sông Cửu Long, thừa khả năng nhận 2,5MW của nhà máy thí điểm.
Khó khăn lớn cần vượt qua là Bộ Công nghiệp có chủ trương sản xuất điện bằng năng lượng tái tạo, nhưng chưa có những quy định cụ thể, đặc biệc là giá mua vào của ngành điện.
