Thẩm định khoa học ban đầu về cây dã hương cổ thụ tại Nam Định

Để làm rõ thông tin khoa học về cây dã hương trên, ngày 20 - 8 - 2007, một số chuyên gia sinh vật học, thuộc Trung tâm Nghiên cứu đa dạng sinh học - Đại học Sư phạm I Hà Nội, đã được mời về thôn Dương Phạm tìm hiểu và nghiên cứu. Năm 2001, Trung tâm này đã có đề tài khoa học nghiên cứu về cây dã hương cổ thụ tại thôn Giữa, xã Tiên Lục, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang - Cây đã được xếp hạng di sản văn hoá quốc gia năm 1989.

Sau khi khảo sát thực địa và tiến hành nghiên cứu một số tiêu bản như hoa, lá, thân, rễ... các chuyên gia bước đầu đánh giá. Cây tổ thụ tại thôn Dương Phạm mang nhiều đặc điểm hình thái giống cây long não, có độ tuổi nhiều trăm năm, là một trong số ít cây gỗ quý hiếm trên thế giới còn tồn tại.

Căn cứ và kết quả phân tích mẫu đất, thảm thực vật và một số loài ký sinh trên thân cây, các chuyên gia cho rằng cây dã hương tại thôn Dương Phạm tuy còn vững chãi nhưng đang bị một số nhóm côn trùng và động vật gây hại dưới tán tấn công nghiêm trọng. Nguyên nhân là do cây có chứa tinh dầu, quanh khu vực cây dã hương đã hình thành các mối liên hệ đặc biệt giữa cây với môi trường và đất đai, đặc biệt với hệ động vật dưới tán cây, đó là một kiểu hệ sinh thái đặc thù, thích hợp cho sự phát triển và chuyển hoá của nhiều nhóm sinh vật gây hại. Muốn cứu được cây dã hương, cần phải xử lý môi trường này, nếu không cây sẽ bị nhóm côn trùng ăn mục ruỗng và có nguy cơ chết.

Đáng chú ý là trên thân cây dã hương có một cây sanh to sống ký sinh, đang phát triển mạnh, nhiều cành to đã bị rễ cây sanh quấn chặt, một số cành đã chết.

Theo PGS. TS. Vũ Quang Mạnh, giảng viên Khoa Sinh học - kỹ thuật nông nghiệp, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đa dạng sinh vật học - Đại học Sư Phạm I Hà Nội, để làm rõ được tên khoa học, tuổi sinh học và nguồn gốc phát sinh của cây đại thụ này cần phải có thời gian khảo sát, nghiên cứu và phải được đặt trong môi trường sinh thái nhân văn khu vực đó. Để bảo tồn được cây dã hương cổ thụ tại thôn Dương Phạm, tỉnh Nam Định cần có đề án nghiên cứu tổng thể về địa lý, thảm thực vật khu vực cây, trên cơ sở đó mới đưa ra được cách chăm sóc, bảo vệ hiệu quả. Cũng theo PGS. TS. Vũ Quang Mạnh, việc cấp bách hiện nay cần phải xử lý được cây sanh sống ký sinh trên cây dã hương, nếu không cây dã hương sẽ bị kéo lệch tâm, chết dần và có thể đổ trước gió bão. Tuy nhiên, việc xử lý cây sanh này phải được tiến hành từng bước, trên cơ sở các phân tích khoa học, vì giữa chúng đã có sự cộng sinh lâu đời.

Được biết, trong Thông tư số 20/2005/TT-BXD ngày 20 - 12 - 2007 của Bộ Xây dựng về hướng dẫn, quản lý cây xanh đã định nghĩa về cây cổ thụ và cây được bảo tồn: “Cây cổ thụ là cây thân gỗ lâu năm được trồng hoặc mọc tự nhiên, có độ tuổi trên 50 năm; cây được bảo tồn là cây thuộc danh mục loài cây quí hiếm cần được bảo tồn để duy trì tính đa dạng di truyền của chúng (nguồn gen) hoặc cây được công nhận có giá trị lịch sử văn hoá”.

Trong Thông báo số 116/TB-CP, gnày 8 - 6 - 2004 của Thủ tướng Chính phủ, chỉ đạo Hội Sinh vật cảnh (SVC) Việt Nam về việc giữ gìn và phát triển những nét văn hoá truyền thống, bền vững của làng quê Việt Nam, của nếp sống Việt Nam có nêu: “Những cây cổ thụ ở mọi miền đất nước là những bảo vật phải được chăm sóc, quản lý và bảo vệ chặt chẽ, như đánh số, xác định tên khoa học, tên địa phương, nguồn gốc, xuất xứ, tuổi tác của cây”...

Từ những nhận xét khoa học của các chuyên gia và căn cứ vào những tiêu chí về cây cổ thụ, cây bảo tồn, ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ... có thể khẳng định cây dã hương tại thôn Dương Phạm, xã Yên Nhân, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định là một cây cổ thụ quý hiếm của Việt Nam và thế giới, cần phải được bảo tồn theo đúng quy định của pháp luật.

Các cơ quan chức năng của tỉnh Nam Định cần chủ động phối hợp với các bộ, ban, ngành liên quan, kịp thời xây dựng phương án bảo tồn và quản lý cây dã hương tại thôn Dương Phạm như một di sản quý giá của đất nước.

Tỉnh Nam Định vốn là một vùng đất giàu truyền thống văn hoá, lịch sử với nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng. Việc bảo tồn và xây dựng điểm du lịch cây dã hương nằm trong tua du lịch: Quần thể Phủ Giầy - cây dã hương thôn Dương Phạm - đền Bảo Lộc, đền Trần - khu di tích tưởng niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh - vườn quốc gia Xuân Thuỷ - khu nghỉ mát Quất Lâm... sẽ là một tua du lịch hoàn hảo và nhiều ý nghĩa với du khách.

Nguồn: An ninh thế giới, số 719, 29 - 12 - 2007, tr 24.