Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 29/10/2007 15:00 (GMT+7)

Sử dụng trích dẫn thế nào?

Trước hết hãy nói về tình trạng bịa. Có rất nhiều kiểu bịa nhưng phổ biến nhất là kiểu đi họp báo, nhân vật trả lời một loạt những câu hỏi mà phóng viên nhao nhao đưa ra. Ấy vậy mà ngày hôm sau, một vài tờ báo sẵn sàng ghi những câu đại loại như "phát biểu khi trả lời phỏng vấn riêng của báo A..." Cứ cho là bỏ qua khả năng người viết không hiểu rằng một câu hỏi đưa ra tại cuộc họp báo thì không được gọi là phỏng vấn riêng, thì nhiều câu hỏi và trả lời trong đó không phải là của phóng viên báo A. 
 
Một kiểu bịa trắng trợn hơn là điềm nhiên cho vị quan chức B, lãnh đạo C nói một điều gì đó tuy phóng viên không hề gặp trực tiếp. Có lần tôi được giao tìm hiểu thêm một vấn đề từ một tin đăng trên báo nọ. Gọi điện cho đồng chí cán bộ cấp kha khá để xác minh phát biểu trên báo thì đồng chí đó ngã ngửa: "Tôi có nói thế đâu, tôi không hề gặp phóng viên nào cả."
 
Nhưng phổ biến hơn là tình trạng không biết cách trích dẫn. Có được một ý hay tống lên lead (mào đầu) theo kiểu lối nói gián tiếp, và bên dưới tuyệt nhiên không hề có cái mở ngoặc nào. Lại có kiểu sau dấu hai chấm (:) là một loạt các ý kiến, có khi làm nguyên cả cụm dài đến nửa gang tay, có khi xuống dòng mấy lần, chẳng biết là ý kiến của người nói đến đâu và đâu là lời của phóng viên.
 
Một điều thường thấy nữa là câu phát biểu, trích dẫn bị "chôn" ở giữa hoặc thậm chí cuối bài. Và tệ nhất là việc phóng viên đoán ý của người nói và dẫn lại theo kiểu của mình.
 
Thực ra nhiều lúc, một bài viết có thể khởi nguồn từ một câu phát biểu. Khi phóng viên chớp được một câu nói hay trong một cuộc phỏng vấn hoặc tại một cuộc họp báo, hãy ghi lại. Và điều quan trọng là phải biết đặt nó vào đâu để bài viết nâng được hiệu quả. Dưới đây là 10 điều cần lưu ý:
 
1. Trích dẫn không những làm bài viết sinh động mà còn có thể giải thích các vấn đề phức tạp bằng ngôn từ đơn giản. Điều này đặc biệt quan trọng khi bài viết đề cập đến những lĩnh vực chuyên môn như kinh tế hay khoa học. Tuy nhiên, các chuyên gia trong các lĩnh vực này thường dùng biệt ngữ nên cần tránh sử dụng chúng trong trích dẫn hoặc trong bài viết. Khi nguồn tin dùng các thuật ngữ chuyên môn, đừng ngại ngắt lời họ và yêu cầu họ giải thích bằng ngôn ngữ thông thường.
 
2. Tin không đơn thuần chỉ là những gì người ta nói mà còn là cách họ nói như thế nào. Một tin thông thường nên có một trích dẫn vào đoạn thứ hai hoặc thứ ba để hỗ trợ cho thông tin chính đã nêu ở phần mào đầu. Nhưng câu trích đó phải có thông tin mới chứ không lặp lại thông tin đã nêu ở mào đầu.
 
3. Ngay cả khi lấy nguồn tin từ một tuyên bố của chính phủ thì vào khoảng đoạn 3 hoặc 4 vẫn cần dẫn nguyên một câu trong tuyên bố đó.
 
4. Lý tưởng nhất là các phát biểu là của một nhân chứng hoặc một nguồn tin có uy tín cho phép phóng viên sử dụng tên của họ trong bài. Các chi tiết khác như tuổi, nghề nghiệp… của họ cũng cần được đưa vào ở chỗ phù hợp. Ngoài ra cần thỏa thuận rõ với nguồn tin về cách dẫn nguồn. Giả dụ nếu nguồn tin nói một câu rất hay nhưng họ không muốn bị nêu tên, thì cần thỏa thuận rõ với họ về cách dẫn nguồn, chẳng hạn thương lượng với họ cách dẫn nguồn như “một quan chức cấp cao của chính phủ nói”, hoặc “một người biết rõ về thỏa thuận này nói”. Đây là một cách tốt để dẫn nguồn tin giấu tên.
 
5. Trích dẫn có thể sử dụng trong những vấn đề đang gây tranh cãi. Nói cách khác, với việc đưa câu nói trực tiếp vào bài, ta có thể có những ngôn từ chính xác và tránh những hiểu lầm về các ý kiến hoặc tuyên bố của người nói. 
 
6. Khi không trích dẫn trực tiếp câu nói của nguồn tin mà viết gián tiếp thì không bao giờ được tự đoán ý họ định nói gì, hoặc không bao giờ tự ý diễn giải ngôn từ hoặc suy nghĩ của họ. Cần tuyệt đối chính xác khi miêu tả những điều họ nói.
 
7. Cần chọn lựa các câu trích dẫn rất cẩn thận và đừng sử dụng trích dẫn chỉ để bài viết có trích dẫn.
 
8. Trích dẫn cần phải có ý nghĩa và phù hợp với mạch của bài viết. Không được thay đổi câu trích và không bao giờ được phép tự bịa ra các câu trích. Tuy nhiên, có thể được phép thay đổi một hoặc hai từ để làm câu đúng ngữ pháp – đặc biệt trong trường hợp người nói không nói bằng tiếng bản địa của họ. Nhưng việc thay đổi từ này không được làm thay đổi nghĩa của câu nói.
 
9. Viết báo không có những nguyên tắc bắt buộc, mà chỉ là những hướng dẫn. Một trong số đó là bạn hầu như không bao giờ sử dụng trích dẫn ngay tại mào đầu, trừ phi đó là một câu nói cực kỳ hay hoặc miêu tả một sự kiện mang tính lịch sử, sự kiện chưa từng xảy ra hoặc thực sự có ý nghĩa quốc tế.
 
10. Trích một hoặc hai từ từ một câu nói để sử dụng trên tít hoặc mào đầu là một cách rất hiệu quả để thu hút sự chú ý của độc giả.

Nguồn: vietnamjournalism.com 16/1/2006

Xem Thêm

Kỷ niệm 5 năm thành lập báo điện tử Tầm nhìn
Tại Lễ kỷ niệm thay mặt Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, ông Phan Tùng Mậu đã chúc mừng tập thể cán bộ, phóng viên báo điện tử Tầm Nhìn nhân dịp 5 năm thành lập, ghi nhận những thành quả mà...
Chiến thắng vĩ đại mùa Xuân 1975
Chiến dịch lịch sử  Lúc này, tập đoàn phòng ngự lớn của địch ở Sài Gòn - Gia Định tuy số lượng còn đông nhưng đã bị chia cắt, cô lập cao độ và sức chiến đấu đã giảm sút hẳn. 
Vẻ đẹp đặc hiệu của nhà trí thức
Vàng là đẹp, là quý giá. Nhưng không phải vàng nào cũng giá trị như nhau? Có vàng thật, có vàng giả, có cả mạ vàng như thật. Học thức và bằng cấp cũng vậy. Có học thật, có học giả, có bằng thật, có bằng giả như thật. Đại...
Mùa Xuân là Tết trồng cây
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đề xướng, tổ chức, xây dựng Tết trồng cây trở thành một phong trào quần chúng rộng rãi, sôi nổi và bền vững. Tháng 11-1959, nhân đợt thi đua lấy thành tích mừng Đảng ta 30 tuổi, Chủ tịch Hồ Chí Minh...
Bác Hồ vui Tết đón Xuân trong lòng Tổ quốc
Tết Mậu Tý (1948) Tết mừng chiến thắng Thu Đông năm Đinh Hợi phá tan cuộc tấn công của giặc Pháp lên Việt Bắc và phấn khởi mừng thọ Bác Hồ 58 tuổi: Chính phủ họp nghe Bộ Quốc phòng báo cáo chiến thắng giặc Pháp tại An toàn khu.
Đại tướng Lê Trọng Tấn - Những ngày đầu cách mạng
Giữa năm 1942, tôi đến một cơ sở cách mạng ở làng Lương Yên. Đang nói chuyện thì một quân nhân trong bộ đồ nhà binh Pháp ở phía cổng đi vào. Tôi lánh sang buồng bên cạnh nói chuyện với các em đang học. Khi người ấy về, chủ...

Tin mới

Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.