Song hỉ

Đất nước thanh bình rồi, người ta thay bằng song hỉ và dùng màu hồng, màu đỏ thể hiện. Nhiều người cho rằng song hỉlà hai niềm vui gắn liền: đó là niềm vui của cô dâu, chú rể, đôi trai gái yêu nhau được thành hôn toại nguyện và niềm vui của hai họ nhà trai, nhà gái làm trọn nghĩa vụ gây dựng cho các con.

Hiểu như thế cũng phải. Nhưng nguồn gốc ban đầu của nó không hẳn như vậy. Chữ song hỉxuất hiện từ đời nhà Tống bên Trung Hoa nửa sau thế kỉ 11 nhờ một danh sĩ nổi tiếng sau trở thành tể tướng của vua Tống Thần Tông, là Vương An Thạch. Chữ song hỉdo Vương An Thạch đặt ra (ghép hai chữ hỉ lại) để nói về chuyện hai lần gặp may lớn của mình.

Vương An Thạch người nước Lỗ, cùng quê với Khổng Tử, học rất giỏi. Lần lên kinh đô cách quê chừng 200 dặm để dự thi, ông đi qua một vùng trù phú. Ở đó có một nhà giàu tầm cỡ phú gia địch quốc, đang kén chồng cho con gái rất xinh đẹp. Phú ông là người có học, nên kén rể bằng cách thách đố, ý muốn tìm rể giàu chữ, là hiền sĩ, chứ không phải lắm của nhiều tiền. Nhân trong nhà có bộ đèn kéo quân lớn, đẹp, ông ra vế đối là:

Mã tẩu đăng, đăng tẩu mã, đăng tức, mã đinh bộ. (nghĩa là: Ngựa chạy theo đèn, đèn chạy theo ngựa, đèn tắt, ngựa dừng chân).

Vương An Thạch nghĩ mãi, không đối được, tiếp tục lên kinh thi. Vào thi, ông trúng tuyển thám hoa. Khoa ấy không ấy trạng nguyên, bảng nhãn, ông được coi như đỗ thủ khoa. Nhà vua cho vời ông vào triều để biết mặt và thử tài thêm. Thấy ở sân rồng có treo một là cờ lớn trên có thêu một con hổ bay, nhà vua ra cho ông vế đối là:

Hổ phi kì, kì phi hổ, kì quyển, hổ tàng hình(nghĩa là: Hổ bay theo cờ, cờ bay theo hổ, cờ cuốn, hổ ẩn mình).

Nghe xong, Vương An Thạch nghĩ ngay đến vế ra của phú ông, thấy đối rất chỉnh, bèn viết và dâng lên vua.

Vua thấy quan tân khoa ứng đối nhanh, vế đối rất chỉnh, chữ viết lại đẹp nên rất vui, khen và ban thưởng hậu cho ông.

Trên đường vinh quy bái tổ, qua nhà phú ông, Vương An Thạch xin vào ra mắt và trình vế ra của nhà vua đối lại. Phú ông phục tài, gả con gái yêu cho quan tân khoa.

Như vậy là Vương An Thạch vừa thi đỗ cao lại vừa lấy được vợ đẹp. Chàng rể mới viết ghép hai chữ hỉthành song hỉrất to, trình lên nhạc gia và gửi về gia đình mỗi nhà một bản, thông báo hai việc cực kì may mắn tốt lành là đại đăng khoa (thi đỗ) và tiểu đăng khoa (lấy vợ).

Chữ song hỉ được dùng từ đấy.

Nguồn: Ngôn ngữ và đời sống, số 12 (122), 2005