Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 11/10/2007 15:16 (GMT+7)

Nobel Y học 2007 tôn vinh nghiên cứu tế bào gốc

Ba nhà khoa học Mario R. Capecchi (Italia), Martin J. Evans (Anh) và Oliver Smithies (Mỹ) đã có một loạt khám phá mang tính đột phá về tế bào gốc phôi thai và ADN. Những nghiên cứu của họ đã mở đường cho một loại công nghệ mạnh nhằm điều khiển gen ở chuột - bằng phương pháp “bắn gen” (biolistics). Đó là kỹ thuật đưa các gen cần chuyển vào bộ gen của tế bào đích bằng cách dùng các hạt kim loại nhỏ (như hạt vàng, vonfram…) có phủ AND, bắn các hạt này đủ nhanh để đâm thủng tế bào đích, nhưng vẫn giữ cho tế bào đó có thể tự sửa chữa được; sau đó AND mới thâm nhập sẽ tự sinh sản trong nhân tế bào này. Bằng cách đó, nhóm nghiên cứu đã làm biến đổi gen của tế bào gốc trong phôi thai chuột, tạo ra những con chuột bị mắc các chứng bệnh như bệnh ở người.

Công nghệ hữu hiệu này hiện đang được áp dụng cho hầu hết các lĩnh vực nghiên cứu y -sinh, từ nghiên cứu cơ bản tới việc phát triển các liệu pháp chữa trị mới.

Nhắm bắn gen thường được sử dụng để vô hiệu hoá các gen đơn chức năng. Các thí nghiệm “khử gen” như vậy đã làm sáng tỏ vai trò của vô số gen trong giai đoạn phôi thai, lão hoá, bệnh tật và sinh lý học ở người trưởng thành. Cho tới nay, hơn 10.000 gen chuột (khoảng 50% số gen của loài động vật này) đã bị vô hiệu hoá. Cộng đồng khoa học quốc tế sẽ tiếp tục vô hiệu hoá số gen còn lại trong tương lai gần.

Với công nghệ bắn gen, hiện các nhà khoa học có thể biến đổi ADN trong bộ gen chuột, giúp họ xác định được vai trò của các gen đơn chức năng liên quan tới bệnh tật và sức khoẻ. Bằng phương pháp nhắm bắn gen có thể thay các gen đơn chức năng ở chuột bằng các gen gây bệnh ở người, nhờ đó đã tạo ra hơn 500 các chứng rối loạn khác nhau vốn chỉ có ở người thì nay xảy ra ở chuột được thí nghiệm, như bệnh tim mạch, suy thoái thần kinh, tiểu đường và ung thư.

Công nghệ nhắm bắn gen đã giúp con người hiểu được chức năng của hàng trăm gen trong giai đoạn phát triển của bào thai động vật có vú. Nghiên cứu của Capecchis đã phát hiện vai trò của các gen liên quan tới sự phát triển nội tạng và cấu trúc cơ thể. Ông đã làm sáng tỏ các nguyên nhân của nhiều dạng dị tật bẩm sinh ở người.

Evans đã áp dụng công nghệ này để tạo ra ở chuột thí nghiệm những dạng bệnh tật di truyền vốn chỉ có ở người như bệnh xơ nang tuỵ tạng di truyền. Ông đã sử dụng các mô hình này để nghiên cứu các cơ chế bệnh tật và thử nghiệm tác dụng của liệu pháp gen.

Smithies cũng sử dụng công nghệ nhắm bắn gen để tạo ra các dạng bệnh di truyền của người trên chuột, như xơ nang tuỵ tạng và bệnh thiếu máu vùng ngoại biên, như chứng xơ vữa động mạnh và tăng huyết áp…

Tóm lại, công nghệ nhắm bắn gen ở chuột đã xâm nhập vào mọi lĩnh vực y - sinh. Tác động của nó đối với việc hiểu chức năng của các gen và lợi ích của nó đối với nhân loại sẽ tiếp tục gia tăng trong nhiều năm tới.

Như vậy, nghiên cứu y – sinh học ngày nay không chỉ dừng ở việc tìm hiểu và tiếp cận hệ gen phức tạp ở người mà đã vươn xa, chạm đến cách thức thay đổi gen của tế bào gốc ngay từ phôi thai của động vật có vú. Thành tựu đó mở ra cơ hội cho các nhà khoa học khám phá nguồn gốc các căn bệnh di truyền từ đơn giản đến các chứng nan y như bệnh ung thư…

Giải thưởng Y học năm nay trị giá 1,54 triệu USD.

Năm ngoái, giải Nobel Y học thuộc về hai nhà khoa học Mỹ - Andrew Z. Fire và Craig C. Mello, những người đã khám phá ra cơ chế can thiệp RNA - một tiến trình có thể làm “câm lặng” các gen xác định (vô hiệu hoá các gen đó bằng cách “tắt” các tín hiệu đối với chúng).

T.S Mario R. Capecchi sinh năm 1937 tại Italia và là công dân Mỹ. Ông tốt nghiệp tiến sĩ về ngành Lý - Sinh tại ĐH Havard năm 1967. Ông hiện là Giáo sư danh dự về gen người và sinh học tại ĐH Utah , Mỹ.

T.S. Martin J. Evans, sinh năm 1941 ở Anh, và hiện là công dân Anh. Ông có bằng tiến sĩ về giải phẫu và phôi thai học năm 1969 tại Anh. Hiện ông là Hiệu trưởng Trường sinh học và là Giáo sư về gien thú có vú, ĐH Cardiff , Anh.

T.S Oliver Smithies, sinh năm 1921 tại Mỹ, tốt nghiệp tiến sĩ hoá sinh năm 1951 tại ĐH Oxford, Anh. Ông hiện là Giáo sư ưu tú về bệnh học, ĐH Bắc Carolina, Mỹ.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.