Nỗ lực của ngành đo đạc bản đồ trong công tác biên giới

Để phân định đường biên giới giữa Việt nam - Lào, Chính phủ hai bên thống nhất sử dụng bộ bản đồ Bonne 1/100.000 của Sở địa dư Đông Dương thành lập vào những năm 1945 và gần năm 1945 nhất (bộ bản đồ này do Pháp thành lập nên mang tính khách quan); giao cho Cục đo đạc và Bản đồ Nhà nước Việt Nam in phóng bản đồ UTM 1/50.000 thành Sơ đồ đường biên giới quốc gia Việt Nam - Lào và kỹ thuật hai bên chuyển vẽ đường biên giới từ bộ bản đồ Bonne sang sơ đồ 1/25.000 để phân giới cắm mốc trên thực địa. Sau 8 năm phân giới cắm mốc hai bên đã cắm được 214 mốc quốc giới, phân giới được hơn 2000 km đường biên giới và ghi nhận kết quả phân giới cắm mốc bằng Nghị định thư phân giới cắm mốc trên thực địa vào năm 1984. Năm 2003 hai bên đã hoàn thành và ký kết bộ bản đồ đường biên giới quốc gia Việt Nam - Lào tỷ lệ 1/50 000 gồm 126 mảnh. Để thống nhất hệ thống mốc trên các tuyến biên giới đất liền, mới đây Việt Nam và Lào đã thống nhất xây dựng Dự án tăng dày và tôn tạo hệ thống mốc quốc giới Việt Nam - Lào với số lượng mốc cần tăng dày tôn tạo là 850 mốc được phân bố trên toàn tuyến với khoảng cách trung bình từ 2-3 km/mốc.

Đối với biên giới Việt nam - Campuchia, năm 1986 hai bên đã tiến hành phân giới cắm mốc tại tỉnh Tây Ninh, Long An và Đồng Tháp. Do nội bộ Campuchia không ổn định nên năm 1988 phía Campuchia dừng việc phân giới cắm mốc. Tuy nhiên, trong 3 năm hai bên đã cắm được 72 mốc và phân giới được hơn 200 km. Sau 10 năm tạm dừng công việc biên giới, năm 1999 hai bên nối lại đàm phán giải quyết biên giới và đã ký kết Hiệp ước bổ sung Hiệp ước hoạch định biên giới năm 1985 vào ngày 10/10/2005. Hiệp ước bổ sung đã điều chỉnh một số khu vực biên giới theo các Nghị định của Toàn Quyền Đông Dương và điều chỉnh sông suối biên giới thành sông suối chung theo thông lệ và tập quán quốc tế nhằm tạo điều kiện cho nhân dân hai nước khai thác và sử dụng chung nguồn nước.

Năm 2006 hai bên đã thống nhất vị trí và số lượng mốc cần cắm trên toàn tuyến là 374 cột mốc, tiến hành rà soát chuyển vẽ đường biên giới từ bản đồ Bonne lên bản đồ UTM để phân giới cắm mốc, đồng thời cắm thí điểm một số mốc trên các cửa khẩu quốc tế, mốc 171 là mốc đầu tiên được hai Thủ tướng cắt băng khánh thành vào tháng 7/2007. Hiện nay hai bên đang tiếp tục rà soát chuyển vẽ đường biên giới và tổ chức phân giới cắm mốc trên thực địa tại các tỉnh Kon Tum, Bình Phước, Đắk Lắl, Đắk Nông, Kiên Giang, cố gắng năm 2008 cơ bản hoàn thành việc cắm mốc.

Tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc được khởi động từ năm 1993, việc đầu tiên là hai bên đo vẽ thành lập bộ bản đồ tỷ lệ 1/50 000 mới sau đó là thể hiện đường biên giới chủ trương và trao cho nhau; đường biên giới chủ trương mà hai bên trao cho nhau đã tạo ra 164 khu vực khác nhau (khu vực C) và hơn 100 khu vục nhỏ do nét vẽ khác nhau. Tuy nhiên, ngày 30/12/1999 hai nước cũng đã ký kết Hiệp ước hoạch định biên giới trên bộ; đính kèm Hiệp ước này là bộ bản đồ tỷ lệ 1/50 000 gồm 34 mảnh.

Từ năm 2001 đến nay hai bên tập trung phân giới cắm mốc trên thực địa, với số lượng mốc dự kiến trên bản đồ là 1778 vị trí mốc chính và mốc phụ. Đến nay việc phân giới cắm mốc cơ bản hoàn thành, đã cắm được 1272 mốc chính và 226 mốc phụ. Hai bên đang tập trung giải quyết những khu vực biên giới phức tạp nảy sinh trong quá trình phân giới cắm mốc trên thực địa, tiến tới xây dựng Nghị định thư phân giới cắm mốc, phấn đấu hoàn thành phân giới cắm mốc vào cuối năm 2008.

Biên giới trên biển được thực hiện song song với biên giới trên đất liền. Năm 1977 Việt Nam đã tuyên bố về lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam; năm 1982 tuyên bố đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam gồm 11 điểm được kéo dài từ Hòn Nhạn tới đảo Cồn Cỏ; đường cơ sở lãnh hải này đã khẳng định vai trò của một quốc gia ven biển tham gia vào Công ước Luật biển 1982. Đến nay, Việt Nam đã ký Hiệp định phân định ranh giới trên biển với Thái Lan (1997), đây là Hiệp định đầu tiên mà Việt Nam ký kết phân chia ranh giới trên biển; hiệp định phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa với Trung Quốc trong vịnh Bắc Bộ (2000). Đặc biệt là đã ký kết thành công Hiệp định phân định ranh giới thềm lục địa với Inđônêxia (2003), kết thúc 26 năm đàm phán giải quyết đường ranh giới trên biển giữa Việt Nam và Inđônêxia.

Hơn 30 năm thực hiện công tác biên giới lãnh thổ, đội ngũ kỹ thuật đo đạc bản đồ đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng 2 Huân chương Lao động hạng Nhất và hạng Ba, cờ thi đua của Thủ tướng Chính phủ tặng đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua... 9 Huân chương Lao động hạng Ba cho cá nhân, 23 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, 76 Bằng khen của các Bộ, ngành và các tỉnh.

Nguồn: Tài nguyên và Môi trường, 13/12/2007