Những “nụ cười” từ công nghệ sinh học

Rác thải, rơm rạ… thành tiền

Chúng tôi đến Sở Khoa học và công nghệ, được ThS Trần Tuấn, giám đốc Trung tâm Chuyển giao công nghệ và kiểm định, Kiểm nghiệm cho biết, thời gian này ông khá bận rộn vì ấp ủ mấy dự án ứng dụng CNSH vào nông thôn khá hay. Mới đây, ông đã thành công trong việc ứng dụng chế phẩm vi sinh để làm phân bón hữu cơ từ bèo, rơm rạ và các phụ phẩm nông nghiệp. Nghe thế, tôi nghĩ đến phong trào nhiều nông dân làm phân từ bèo, rơm rạ bón cho cây trồng ở thị xã Hương Thủy. Ông Trần Tuấn bảo: “Đúng, “hàng” của anh chuyển giao đấy”. Và câu chuyện của chúng tôi bắt đầu rôm rả khi nghe anh phân tích diễn giải về chuyện làm phân vi sinh từ bèo, rác…

Ông Trần Tuấn cho hay, vào tháng 7 năm 2009, khi thấy “hàng” của anh xuất hiện, lãnh đạo thị xã Hương Thủy không ngần ngại đón nhận. Lý do ở địa bàn này, tình trạng bèo lục bình sinh trưởng, phát triển ngày càng dày đặc ở nhiều sông, hồ, mương… làm cản trở dòng chảy, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất nông nghiệp. Cũng như rác thải sinh hoạt, rơm rạ sau vụ mùa kết thúc tồn đọng hàng chục tấn, làm ô nhiễm môi trường tạo mối bận tâm, lo lắng cho người dân, chính quyền sở tại. Ban đầu là tập huấn chuyển giao kỹ thuật cho hàng trăm hộ dân trong vùng, sau đó chọn 20 hộ dân tại 4 xã, phường là Thủy Thanh, Thủy Vân, Thủy Lương, Thủy Châu để hỗ trợ các chế phẩm, dụng cụ cần thiết đưa vào làm thí điểm. Kiểm nghiệm quá trình chế biến phân hữu cơ vi sinh tại hộ ông Trương Hinh ở thôn Vân Dương, Thủy Vân và một số hộ ở thôn Phù Tây 1 và Thủy Châu cho thấy, sau gần 45-60 ngày trộn ủ theo đúng quy trình kỹ thuật, “hàng” của anh chuyển giao đã cho ra sản phẩm phân hữu cơ sinh học đảm bảo các chỉ tiêu chất lượng. Với thành phẩm này, nhiều gia đình thực hiện mô hình nói trên sử dụng bón cho cây hoa, cho lúa. Kết quả, cây sinh trưởng và phát triển tốt, hoa thu hoạch có chất lượng cao, mức độ nhiễm bệnh nhẹ hơn, màu sắc lá và hoa tươi, sáng hơn so với diện tích cây hoa đối chứng không được bón phân hữu cơ vi sinh. Từ hiệu quả về chất lượng sản phẩm kéo theo hiệu quả về kinh tế.

Sau khi nhiều nông dân ở thị xã Hương Thủy ứng dụng thành công “hàng” của ông Trần Tuấn, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển xã hội tỉnh “bắt tay” triển khai tại xã Hương Chữ, huyện Hương Trà thông qua dự án “Xử lý rác thải bằng công nghệ vi sinh để làm phân bón hữu cơ”. Đáng nói khi đến xã Hương Chữ, từ lãnh đạo địa phương đến người dân ai cũng “mê” bởi hiệu quả mà nó đã mang lại. Ông Hà Xuân Quốc, phó chủ tịch Hội Nông dân Hương Trà cho biết: “Đúng là làn gió mới. Nhờ “hàng” của ông Trần Tuấn mà lượng rác thải ở ven sông, khu chợ, thôn xóm ngày càng giảm hẳn. Lẽ ra là những thứ bỏ đi, nhưng nhiều hộ dân đã ứng dụng kỹ thuật để chuyển hóa thành phân hữu cơ vi sinh cung cấp cho các gia đình bón cho cây hoa màu. Nhờ thế, nhều diện tích rau, màu phát triển nhanh, đặc biết kháng được bệnh, tạo độ mùn và tơi xốp cho đất. Hiện nay mô hình này đang làm thí điểm nhưng đã được nhiều người dân ở các xã Hương An, Hương Xuân, Hương Toàn… tìm đến học hỏi để triển khai ứng dụng chính tại gia đình”.

Để làm ra một tấn phân hữu cơ sinh học cần từ 5 đến 6 m3 bèo, rơm rạ, 2kg chế phẩm vi sinh Vixuka, 1kg chế phẩm vi sinh đa chức năng, 4kg phân NPK và có thể bổ sung thêm phân chuồng. Bình quân một tấn phân hữu cơ sinh học thành phẩm, người nông dân tiết kiệm được hơn 1,1 triệu đồng so với giá phân hữu cơ sinh học bán trên thị trường. Bởi giá 2kg chế phẩm Vixuka và 1kg chế phẩm vi sinh đa chức năng chỉ 100 nghìn đồng. ThS Trần Tuấn

Ớt, tỏi, gừng… làm thuốc trừ sâu

Rời vùng ven đô, chúng tôi có mặt ở thôn Khe Su, xã Lộc Trì (Phú Lộc) – một vùng quê nằm dưới chân núi Bạch Mã có những khu vườn hoa màu bốn mùa tươi xanh. Vừa vào ngõ đầu thôn, phó chủ tịch xã Lộc Trì – Trần Văn Tân nói như khoe, vào Khe Su bây giờ như đi du lịch sinh thái, sẽ được nghe bà con nơi đây kể chuyện làm vườn sạch bằng cách dùng ớt, tỏi, gừng… phun cho cây trồng. Để giúp chúng tôi mục sở thị, ông Cao Thanh, một nông dân ở đây vào nhà lấy một ít ớt tươi, tỏi, gừng… cho vào cối giã vụn, sau đó pha chế với nước cám gạo và một lượng nước theo công thức có sẵn rồi đổ vào bình phun thuốc phun lên vườn rau, vườn cải. Theo lời ông, khi phun xong khoảng một hai ngày sau là không hề có một con sâu, bướm nào đeo bám. “ Chuyện chế thuốc trừ sâu này không phải do bọn tôi nghĩ ra đâu, mà do thầy Hường ở Trường Đại học Nông lâm Huế cùng các cán bộ của dự án JICA tại Vườn Quốc gia Bạch Mã về tập huấn, hướng dẫn đó”, ông Cao Thanh nói khi chúng tôi tò mò. Cùng với cách chế biến thuốc trừ sâu từ trái cây thiên nhiên, người nông dân thôn Khe Su còn được hướng dẫn cách chế biến phân Bokashi ủ từ phân chuồng, trộn với dấm trú và men rượu. Ở đây có 53 hộ, phần lớn đều làm vườn và đều dùng đến phân Bokashi do cán bộ dự án JICA Nhật Bản truyền đạt. Bác Trương Văn Nguyện, một người dân trong khu vực đã qua một vụ đầu trồng vườn rau cải, xà lách bón thử nghiệm phân Bokashi và phun thuốc trừ sâu từ chiết xuất thiên nhiên đã thu lại kết quả rất tốt. Bác Nguyện thừa nhận, vườn rau cải của gia đình vẫn tươi xanh không thua gì các vườn bón phân và thuốc hóa chất khác. Sản phẩm khi thu hoạch đã được cán bộ dự án JICA đưa máy vào đo đảm bảo chất lượng rau sạch an toàn. Thuận lợi là dễ làm, hoạch toán kinh tế rẻ, vì toàn sử dụng các vật liệu của gia đình làm ra. Như ớt, tỏi, gừng trồng ở vườn; phân bón Bokashi cũng chế biến từ phân chuồng truyền thống. Theo TS Lê Đình Hường, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông lâm Huế, trong các loại củ, quả như ớt, tỏi, hành, gừng… có chứa hàm lượng axit có tác động đến cơ thể của những loài sâu bọ hại cây trồng như mắt, da… làm chúng chết. Nếu chiết xuất thảo mộc này được chế biến với nồng đọ phù hợp sẽ xua đuổi, tiêu diệt được các loài sâu bọ.

Qua tìm hiểu, khoảng hai năm trước, bà con trong thôn Khe Su làm vườn, làm ruộng đều phải dùng nhiều loại phân bón hóa học, thuốc trừ sâu đọc hại để diệt trừ sâu bệnh cho cây trồng. Nay, biết được cách chế biến phân bón và thuốc trừ sâu từ cây trái thiên nhiên vừa sạch, vừa an toàn cho người sử dụng nên rất nhiều gia đình đã làm theo. Tuy nhiên, cách chế biến sử dụng để áp dụng vào mô hình sản xuất cây trồng vẫn còn trong phạm vị hẹp. Anh Trần Văn Tân nói khi thấy hiệu quả việc sản xuất rau sạch, an toàn ở thôn Khe Su, lãnh đạo chính quyền địa phương cũng rất thích. Nhưng để mô hình rau sạch an toàn có thương hiệu trên thị trường, Khe Su rất cần sự quan tâm hơn từ nhiều phía. Riêng lãnh đạo địa phương vẫn luôn tuyên truyền, vận động để giúp người dân trên địa bàn hiểu được công dụng, hiệu quả phương sách mà dự án mang lại để nhân rộng ra nhiều nơi khác.

Thay lời kết, chúng tôi xin lấy ý kiến của PGS, TS Trần Ngọc Nam , giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thừa Thiên Huế: “Ứng dụng CNSH là bước đột phá đưa nông nghiệp, nông thôn phát triển theo hướng bền vững. Song việc ứng dụng CNSH hiện nay vẫn hạn chế. Vì vậy, để nông nghiệp, nông thôn phát triển bền vững, tỉnh ta cần tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các đề tài ứng dụng đưa CNSH vào sản xuất và đời sống; tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho các cấp, các ngành và mọi người dân về vai trò quan trọng của CNSH và đẩy mạnh hơn nữa vấn đề liên kết 4 nhà: “Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp” trong quản lý, sản xuất, nghiên cứu khoa học và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm nông nghiệp”.