Những nguy cơ khi dùng Corticoid

Corticoid còn được gọi là glucocorticoid là nhóm thuốc hay được sử dụng vì dược tính quý báu của nó là chống viêm mạnh, chống dị ứng và ức chế miễn dịch. Nó cũng là nhóm thuốc có rất nhiều tác dụng không mong muốn mà chính sự lạm dụng trong điều trị đã gây cho nhiều bệnh nhân những phản ứng có hại không hồi phục lại được, thậm chí tử vong.

Những phản ứng có hại (ADR) của các corticoid khá đặc biệt và được cảnh báo trước vì đôi khi nhiều người lại nhầm tưởng đó là tác dụng tốt của thuốc. Chẳng hạn khi dùng thuốc predinisolon hoặc dexamethason bệnh nhân thấy lên cân. Tuy nhiên, đôi khi người dùng thuốc và chính cả các bác sĩ cũng không coi trọng những cảnh báo này. Đa số các ADR của corticoid đều có liên quan đến dược tính của chúng như làm tăng đường huyết, loãng xương, đồng hoá protít, giữ muối - nước (gây phù), hạ kali huyết… Các corticoid cũng có thể gây rối loạn tâm thần, ảnh hưởng đến chức năng sinh dục do dùng liều cao. Điều quan trọng cần nhớ khi sử dụng các corticoid trong điều trị là các ADR của chúng thường phụ thuộc rất nhiều vào liều dùng và cách sử dụng.

Loãng xương và các biến chứng gây thấp khớp khác rất hay xảy ra khi dùng corticoid kéo dài. Nhiều người đã lạm dụng các corticoid phổ biến như prednisolon, dexamethason để điều trị viêm khớp nhưng kết cục là bệnh nhân bị giảm khối lượng xương do bị mất chất khoáng và dễ bị gãy xương. Các corticoid gây xốp xương do chúng tăng cường sự huỷ xương đồng thời ức chế quá trình tạo xương. Nhóm thuốc này còn ngăn cản sự hấp thụ canxi từ máu vào xương và hoà canxi từ xương đào thải ra ngoài nước tiểu làm cho xương càng xốp nhanh hơn. Tình trạng này tăng lên nếu người dùng thuốc là phụ nữ sau mãn kinh hoặc những bệnh nhân cao tuổi.

Một hội chứng nữa hay gặp khi sử dụng corticoid liều cao là sự thay đổi dáng vẻ ở người bệnh mà biểu hiện rõ nhất là lên cân, mặt và cổ đầy lên và có màu đỏ, mặt tròn như mặt trăng, tăng huyết áp, mọc mụn, mọc lông trên cơ thể, thậm chí nứt da… Đây chính là tác dụng có hại do một số thầy lang đã lén trộn corticoid vào thuốc đánh lừa người bệnh là thuốc giúp lên cân, làm mập. Ngoài ra các corticoid dùng liều cao kéo dài còn gây những loại dưỡng khác như nguy cơ rối loại lipid, tăng cholesterol trong máu. Vì vậy, khi sử dụng corticoid phải cân nhắc liều tối thiểu có tác dụng và thời gian dùng thuốc không kéo dài quá mức cần thiết.

Độc tính trên đường tiêu hoá thường được nhắc đến đầu tiên khi người ta nghĩ đến nhóm thuốc này. Nguy cơ gây loét dạ dày - tá tràng do các corticoid ức chế tổng hợp prostaglandin và làm mất tác dụng của chất này trên đường tiêu hoá. Điều đó đồng nghĩa với việc làm mất tác dụng ức chế tiết axít dạ dày và bảo vệ viêm mạc dạ dày. Vì vậy, các thầy thuốc thường khuyên uống corticoid sau bữa ăn, lúc no để hạn chế tác dụng có hại của thuốc trên dạ dày.

Để sử dụng hợp lý các corticoid, cần cân nhắc đường dùng thuốc và liều lượng căn cứ trên thể trạng người bệnh. Dạng đưa thuốc đường tiêm chỉ dành cho các trường hợp cấp cứu hoặc bệnh nhân không thể uống được. Sau thời kỳ dùng thuốc tiêm cần chuyển sang dạng uống hoặc bôi, xịt tuỳ theo bệnh. Rất thận trọng khi dùng corticoid cho trẻ em. Nguyên tắc dùng thuốc corticoid thường là bắt đầu từ liều thấp nhất có tác dụng, sau đó giảm liều dần dần nhưng vẫn duy trì để có đáp ứng lâm sàng. Trong quá trình điều trị cần theo dõi chặt chẽ người dùng thuốc để kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường và có hướng xử trí hoặc dừng thuốc. Nếu bắt buộc phải dùng thuốc corticoid trong một thời gian dài cần chú ý dùng thuốc theo chế độ cách nhật và ngày dùng thuốc chỉ uống một lần vào buổi sáng. Hiện nay có nhiều dạng bào chế sử dụng corticoid tại chỗ như các corticoid bình xịt phân liều, các dạng kem bôi… cũng phải xem xét kỹ cách sử dụng thuốc để hạn chế các tác dụng có hại của corticoid, cần có kế hoạch bổ sung thêm canxi và vitamin D hợp lý cho những bệnh nhân phải dùng thuốc dài ngày. Bên cạnh đó, cần có chế độ ăn các thực phẩm giàu canxi, tăng chất đạm, chú ý giảm mỡ và đường.