Ngày xuân nói chuyện màu sắc của hoa dưới con mắt nhà hóa học

Có hàng ngàn loài hoa với hàng trăm màu sắc khác nhau. Liệu có phải hàng trăm màu sắc khác nhau ấy có ứng với hàng trăm chất khác nhau không?

Người ta phân tích màu sắc của trên 4000 loài hoa và thấy rằng hàng trăm màu sắc khác nhau kia chỉ là sự biến đổi của 7 màu cơ bản là đỏ, nâu, vàng, lục, lam, tím và trắng. Trong đó phần lớn màu sắc của hoa là sự biến hoá giữa các màu đỏ, tím và lam. Ngoài ra cũng có một phần sắc hoa là sự biến đổi giữa các màu vàng, nâu và đỏ.

Hoá ra, hoa có hàng ngàn loài nhưng không phải chứa hàng trăm chất khác nhau mới làm cho chúng có màu sắc khác nhau. Chúng chỉ chứa một số chất cơ bản giống nhau mà thôi.

Nghiên cứu kỹ hơn, người ta còn biết rằng trong hoa có chứa một loại chất, gọi là “hoa thanh tố”, một hợp chất hữu cơ phức tạp tao thành bởi benzen và benzopyran mà màu sắc của nó có thể thay đổi tuỳ theo sự thay đổi của độ pH của dịch tế bào của hoa.

Khi dịch tế bào của hoa có tính kiềm thì “hoa thanh tố” làm cho hoa có màu lam, có tính axit thì làm hoa có màu đỏ còn khi trung tính thì hoa có màu tím. Vậy dịch tế bào của hoa là chất chỉ thị màu như quỳ tím, khi không có quỳ tím ta có thể ngâm hoa dâm bụt vào cồn để chiết được chất dùng trong quỳ tím.

Bạn có thể làm một thí nghiệm đơn giản để chứng minh độ pH ảnh hưởng đến màu sắc của hoa như sau:

- Chuẩn bị 2 cốc nước sạch. Thêm vào một cốc vài giọt giấm ăn (dung dịch CH ₃COOH 5%) để tạo môi trường axít và cốc kia vài giọt dung dịch Na ₂CO ₃(sô đa) hoặc một ít nước vôi trong để tạo môi trường bazơ.

- Lấy hoa màu hồng cắm vào cốc có thêm sô đa nó dần chuyển thành màu lam. Lấy bông hoa màu lam này ra rửa bằng nước sạch rồi cắm vào cốc có thêm giấm ăn nó dần dần chuyển sang màu hồng.

Các loài thực vật khác nhau thường sinh trưởng trong các môi trường, hoàn cảnh khác nhau. Trong những điều kiện khác nhau đó, độ axit, kiềm của dịch tế bào của hoa sẽ phát sinh những biến hóa làm biến đổi màu sắc của hoa.

Trong một ngày, hoa phù dung 3 lần biến đổi màu. Buổi sáng màu trắng, buổi trưa màu phớt hồng còn buổi chiều màu hồng đậm hơn, tươi hơn.

Loài hoa, trước sau chỉ biến đổi thay nhau giữa các màu vàng, nâu, đỏ là do tác động của chất caroten thay đổi trong thực vật. Sở dĩ có tên như vậy vì lần đầu tiên nó được chiết suất từ củ cà rốt. Ở dạng tinh khiết nó là những tinh thể màu đỏ, rất đẹp. Caroten là một loại sắc tố thường thấy trong mọi đoá hoa. Trong sữa động vật, trong chất béo cũng có sắc tố này, nhưng có nhiều hơn cả là trong củ cà rốt chất màu vàng da cam. Caroten là một hyđrocacbon không no có công thức phân tử là C ₄₀H ₅₆ trong phân tử ngoài 11 liên kết đôi còn có 2 vòng no.