Một số vấn đề thường gặp khi nuôi con bằng sữa mẹ

Cho bú không đúng cách

Để bú được nhiều sữa, mẹ phải cho em bé ngậm sâu cả vùng quần vú và phần vú kế cận (không phải chỉ ngậm phần đầu vú), nghĩa là ngậm cả phần có các xoang sữa, bé kéo phần này vào sâu trong miệng, tạo thành một đầu vú dài. Khi bé bú, lưỡi bé tạo những sóng nhu động, ép đầu vú lên vòm miệng của bé, đẩy sữa từ các xoang sữa vào miệng bé; khi sữa đầy miệng, bé có phản xạ nuốt vào.

Nếu cho bú không đúng cách, bé chỉ ngậm được phần đầu vú không có xoang sữa, bé phải cố gắng mút mạnh để có sữa, khi đó miệng và lưỡi bé chà xát vào đầu vú mạnh, gây trầy da hoặc nứt đầu vú, làm mẹ đau và ngại cho bé bú. Sữa chảy ra khó, ứ đọng trong xoang sữa căng tức, và do còn ứ đọng sữa mẹ tạo phản hồi ngược làm tuyến vú tiết sữa ít lại. Bé không bú đủ sữa, không thoả mãn, khóc nhiều, đòi bú thường xuyên, hay ngược lại: không thèm bú mẹ nếu trước đó trẻ được cho bú song song vừa bú mẹ vừa bú bình. Nếu chỉ bú mẹ: không đủ sữa, trẻ sẽ chậm lên cân.

Ngược lại, cho bú đúng cách bé sẽ hút sữa được dễ dàng, miệng và lưỡi của bé không chà xát vào đầu vú mẹ, không làm đau mẹ.

Mẹ nhận biết bé bú đúng cách bằng cách quan sát bé bú: Miệng bé há to, cằm bé chạm vào đầu vú mẹ, môi dưới của bé đưa ra ngoài, bé mút chậm, hai má phình lên, thỉnh thoảng nghe tiếng bé nuốt ực ực (Mẹ hay mắng yêu bé: “Gớm, bú tham thế”).

Các trục trặc ở vú

Căng sữa, vài ngày sau sinh mẹ chưa quen cách cho con bú và sữa tiết ra nhiều, mẹ cảm thấy vú nặng và cứng, sờ vào thấy nóng, đôi khi có cảm giác như nổi cục do sữa ứ trong xoang sữa. Giải quyết bằng cách dùng dụng cụ hút sữa (có bán tại nhà thuốc Tây hay trong bệnh viện sản khoa) hút bớt sữa ra và nên cho bé bú thường xuyên hơn. Sau vài ngày, vú mẹ sẽ tự điều chỉnh lượng sữa tiết ra phù hợp với nhu cầu của bé, sẽ hết căng sữa.

Căng tức ở vú nhưng sữa không chảy ra

Do quá căng sữa cộng thêm các mô bị phù nề làm cản trở sữa tiết ra. Mẹ cảm thấy đau nhiều, có thể sốt, vú căng to, bóng, phù nề. Nguyên nhân là mẹ không cho con bú hay bú không đúng cách, hay thời gian cho bú quá ít làm sữa ứ đọng lại trong tuyến vú nhiều quá.

Giải quyết bằng cách dùng gạc đắp ấm trên toàn bộ vú, xoa bóp vú nhẹ nhàng, dùng bơm hút bớt sữa ra, cố cho bé bú thường xuyên hơn, bú nhiều hơn, kiểm tra xem bé ngậm vú đúng cách chưa để bú được nhiều sữa.

Viêm vú

Là do tình trạng căng tức tuyến vú và tắc ống dẫn sữa mà không được giải quyết kịp thời. Mẹ thấy vú rất đau, có sốt, một phần vú bị sưng cứng và đỏ. Viêm vú khác với căng tức vú và tắc sữa ở điểm: viêm vú chỉ xảy ra ở một phần vú, còn căng tức vú và tắc sữa xảy ra ở toàn bộ vú hoặc cả hai bên vú.

Mẹ cần đi khám bệnh để bác sĩ cho đơn thuốc giảm đau hạ sốt và kháng sinh, đồng thời, điều quan trọng nhất phải làm là giải quyết tắc ống dẫn sữa như đã nêu trên. Nếu viêm vú đã diễn tiến thành áp - xe vú thì phải rạch dẫn lưu mủ.

Sử dụng thuốc trong thời gian cho con bú

Hình các lớp da, cơ, mỡ và tuyến vú nhìn từ bên ngoài vào (hình A) nhìn cắt ngang (hình B) nhũ hoa phụ nữ)

Hầu hết các loại thuốc chỉ qua sữa với một lượng rất nhỏ và chỉ có một số thuốc có ảnh hưởng xấu cho cơ thể bé.

Khi dùng một vài loại thuốc đặc biệt như thuốc trị ung thư hay có chất phóng xạ (điều trị cường giáp) thì không được cho con bú.

Các thuốc trị bệnh tâm thần hay thuốc chống co giật, thuốc an thần (nhất là nhóm barbituric và diazepam) khi qua sữa mẹ làm cho bé lừ đừ, uể oải; phải ngưng cho bú và thay thế bằng thuốc khác ít ảnh hưởng tới bé hơn.

Về kháng sinh: không dùng chloramphenicol vì có thể gây suy tuỷ cho bé, tatracyclin gây vàng da và rối loạn sulfonamides (như Cotrimoxazol Fansidar, Dapson…) gây vàng da sơ sinh nặng.

Các thuốc lợi tiểu nhóm thiazid hay các thuốc có chữa estrogen làm giảm lượng sữa mẹ.

Còn lại, hầu hết các loại thuốc thường dùng đều không ảnh hưởng khi sử dụng trong thời gian ngắn, ở liều lượng thông thường, như các thuốc giảm đau (paracetamol, aspirin), các thuốc ho không có codein, các thuốc kháng sinh như ampicilin, cloxacillin, penicillin, erythromycin, các thuốc trị cao huyết áp. Chỉ nên sử dụng các loại thuốc đã tung ra thị trường lâu và đã được biết là không gây tác hại cho cơ thể bé.