Một số giải pháp đảm bảo thông gió và quản lý khí mỏ ở Công ty than Mạo Khê

Hiện tại mỏ than Mạo Khê là một mỏ hầm lò tập trung khai thác 6 vỉa than ở cánh bắc gồm các vỉa 5, 6, 7, 8, 9, 9B ở 2 tầng khai thác -80/-25 và -25/+30 đồng thời đang tập trung đào lò XDCB ở mức -150/80. Hệ thống đường lò được khai thác thường xuyên với chiều dài gần 50km; với 12 lò chợ khai thác than và hơn 30 lò chuẩn bị sản xuất và XDCB bố trí trong than, trong đá, hoạt động ở chế độ siêu hạng về khí CH ₄nên hệ thống thông gió và quản lý hết sức phức tạp và đòi hỏi mức độ an toàn rất nghiêm ngặt.

Về hệ thống thông gió chính: trước ngày 31/12/2005 Công ty than Mạo Khê duy trì 2 trạm quạt chính hoạt động theo chế độ liên hợp gồm trạm quạt ở mức +124 với 2 cánh quạt gióBOKD -1,5 chạy song song góc lắp cánh 40 ^olưu lượng gió đạt ≈80 m ³/s và trạm quạt chính thức thứ 2 ở mức +73 gồm 2 quạt BOKD-1.5 chạy song song với gió lắp cánh 35 ^olưu lượng gió ≈ 57m ³/s. Đưa tổng lượng gió hút ra khỏi mỏ ≈130 m ³/s. Để thực hiện dự án duy trì mở rộng sản xuất than lên 1,6 triệu tấn vào năm 2006 và 2 triệu tấn vào các năm sau, Công ty đã đầu tư cải tạo mạng gió chính: trong quý 4/2005 đã đào đường thông gió mới chiều dài 162m tiết diện 13,2 m ². San gạt mặt bằng, lặt đặt trạm thông gió chính của Trung Quốc; 2K56-N ^o -24 tại mức +120 thay thế cho trạm quạt BOKD-1,5 mức +124. Sau một thời gian tập trung thi công lắp đặt, hiệu chỉnh và làm các thủ tục đưa vào quay chính thức, từ 03/01/2006, trạm quạt này đã chính thức hoạt động với góc cánh 35 ^otheo chế độ 01 quạt chạy, 01 quạt dự phòng, lưu lượng đạt:125 m ³/s. Đồng thời với nó là trạm quạt +73 song song với lưu lượng là 58 m ³/s, đảm bảo lượng gió sạch cung cấp vào mỏ tăng lên 1,5 lần so với cũ đạt hơn 180 m ³/s.

Để kiểm soát điều tiết mạng thông gió chính và lưu lượng gió trong từng lò chợ, Công ty áp dụng phần mềm tính toán Kazemazư của Nhật Bản, thông qua hệ thống đo kiểm tra tại hiện trường của Phân xưởng thông gió mỏ. Ngoài ra trong các đường lò của các cánh và trên lò xuyên vỉa chính còn bố trí hệ thống các cửa gió, cửa điều tiết để phân phối gió tới các lò chợ, các gương lò chuẩn bị hợp lý để đảm bảo các yếu tố an toàn theo quy định của quy phạm. Đê khắc phục các sự cố do mất điện lưới quốc gia, ảnh hưởng tới việc thông gió chính cho an toàn mỏ, Công ty đã đầu tư mua sắm hệ thống máy phát điện dự phòng. Hiện tại, Công ty đã có 3 máy phát điện Diezel dự phòng gồm 2 máy Nhật loại 1000KVA và 1 máy Cat 2500KVA sẵn sàng phát điện chạy quạt gió chính khi mất điện quốc gia nhằm rút toàn bộ người ra khỏi hầm lò.

Với các gương lò phải thông gió bằng gương cục bộ đều được Công ty quan tâm chu đáo, bởi lẽ đây là nơi hiểm họa tích tụ CH ₄dẫn đến sự cố cháy nổ khí CH ₄rình rập thường xuyên. Trong Công ty hiện nay luôn luôn có hơn 60 quạt cục bộ các loại có công suất từ 5.5 KW tới 24 KW hoạt động liên tục, chưa kể số dự phòng. Tất cả các quạt cục bộ đều quy định chiều dài thông gió tối đa cho phép (với quạt BM-6 có công suất 24 KW ống gió vải Φ600-800m, không cho thông gió quá 200m). Các diện sản xuất có độ CH ₄cao: V9 cánh Bắc, V7 cánh Bắc đều có quạt gió cục bộ dự phòng và nguồn điện dự phòng. Việc lắp đặt quạt cục bộ (kể cả quạt dự phòng) đều có thiết kế chi tiết cụ thể từ vị trí, chủng loại quạt; đường kính ống gió; vị trí mạng ống gió tới gương.

Là một mỏ đã phải nếm trải thảm họa cháy nổ khí CH ₄nên sang năm 2000, Công ty than Mạo Khê đã đầu tư mua sắm và trang thiết bị hệ thống cảnh báo khí nổ CH ₄đầu tiên trong ngành than Việt Nam . Hệ thống cảnh báo khí CH ₄tự động của Ba Lan ma hiệu CTT63/40UP/m với 26 đầu đo độc lập, tự động đo khí CH ₄chu kỳ lặp lặi 4 phút/lần ghi lại kết quả đo trên biểu đồ, tự động cắt điện và các thiết bị điện khi hàm lượng CH ₄vượt quá nồng độ cho phép (trừ quạt thông gió cục bộ) đã được lắp đặt và hoạt động có hiệu quả; đảm bảo an toàn về khí nổ cho tới nay.

Ngoài ra, từ năm 2001, dưới dự hỗ trợ, giúp đỡ của chính phủ và nhân dân Nhật Bản thông qua tổ chức JICA, Công ty than Mạo Khê được trang bị Hệ thống quan trắc tập trung khí mỏ với hệ thống gồm 48 đầu đo tự động liên tục trong đó có 44 đầu đo CH ₄; còn lại đầu đo CO; vận tốc gió, cảnh báo khói hoạt động liên tục từ 2004 tới nay ở tất cả các mức và các gương lò.

Như vậy, hiện tại ở Mạo Khê có song hành 2 hệ thống quan trắc, cảnh báo CH ₄cùng hoạt động: một của Ba Lan, một của Nhật, với 58 đầu đo họat động trong hầm lò, 18 đầu dự phòng sẵn sàng thay thế. Ngoài ra Công ty còn trang bị một loạt các máy cảnh báo CH ₄tự động xách tay hoạt động độc lập của Ba Lan C-100 để sử dụng cho các vị trí khác.

Về cơ cấu tổ chức quản lý hệ thống thông gío và kiểm soát khí mỏ tại công ty than Mạo Khê có Phân xưởng Thông gió - Cấp cứu với đội ngũ CNCB chuyên làm công tác đo kiểm soát khí 3 ca (3lần/ca) ở tất cả các vị trí theo quy định và điều tiết đóng mở các cửa gió, xây các tường chắn, vách ngăn khí mỏ, duy trì đầu nối các hệ thống ống gió quạt cục bộ vận hành các trạm quạt thông gió chính trong toàn hầm mỏ và làm công tác cấp cứu trong hầm lò; Vận hành 2 trạm Quan trắc cảnh báo khí CH ₄.

Phòng thông gió và quản lý khí mỏ gồm 5 kỹ sư có kinh nghiệm thực hiện các nhiệm vụ theo chức năng của Tập đoàn, Công ty giao.

Ngoài ra, tất cả các đồng chí Quản đốc, Phó quản đốc, lò trưởng các phân xưởng đều phải đo kiểm tra khí mỏ theo quy định (bắt buộc phải đem máy đo khí khi vào lò). Công ty than Mạo Khê cũng đã phối hợp thường xuyên với Trung tâm Cấp cứu mỏ (trạm Uông Bí) để lấy mẫu, phân tích khí mỏ 1 tháng 2 lần theo quy định.

Như vậy việc kiểm soát khí CH ₄ trong hầm lò của Công ty than Mạo Khê được thực hiện đồng thời bởi nhiều bộ phận độc lập khác nhau; Hệ thống tự động; Phân xưởng Thông gió cấp cứu mỏ; các phân xưởng hầm lò; Trung tâm Cấp cứu mỏ.

Chính nhờ có sự đầu tư trang thiết bị đồng bộ từ trạm quạt thông gió chính, hệ thống thông gió cục bộ cũng như việc điều tiết mạng gió một cách hợp lý nên trong thời gian qua, tình hình thông gió và quản lý khí của Công ty than Mạo Khê tương đối tốt. Lưu lượng gió cấp cho các lò chợ, gương lò chuẩn bị đảm bảo yêu cầu quy định, điều kiện vi khí hậu được cải thiện, hàm lượng khí CH ₄tại các luồng gió thải các lò chợ, khu vực thậm chí cả rãnh gió chính (+120) chỉ dao động từ 0,1- 0,4% nằm trong trị số an toàn cho phép.

Trong những năm tới, thực hiện nhiệm vụ phát triển, mở rộng và nâng cao công suất mỏ theo kế hoạch chung của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Viêt Nam, Công ty than Mạo Khê phải tiếp tục xuống sâu và đi xa, sẽ khai thác than ở tầng -150/-80 và sâu hơn nữa. Chúng tôi xác định những nguy cơ tiềm ẩn của nghề khai thác hầm lò, nguy cơ cháy nổ CH ₄vẫn là đáng sợ nhất và luôn rình rập bất cứ lúc nào. Việc xiết chặt kỷ luật an toàn, thực hiện nghiêm túc các quy định về thông gió, kiểm soát khí mỏ; không ngừng đầu tư, đổi mới trang thiết bị, phương tiện phục vụ cho công việc này phải được đưa lên hàng đầu. Công ty chúng tôi mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ, hợp tác của các cơ quan, đơn vị trong và ngoài ngành than với công việc thông gió, quản lý khí mỏ kể cả lĩnh vực khoan tháo khí CH ₄- thu hồi sử dụng công nghiệp, các giải pháp thông gió khi đào lò các độc đạo có chiều dài >1,5km nhằm đưa Công ty Than Mạo Khê phát triển bền vững theo tiêu chí của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Viêt Nam: An toàn - Đổi mới - Tăng trưởng - Hiệu quả.