Liệu có thể tiêm chủng cho tất cả mọi người không?

Nếu hiện nay người ta biết thực hiện một loại văcxin chống một chủng virut gây ra dịch cúm, thì vẫn không thể sản xuất các liều lượng cần thiết trong vài ngày để bảo đảm cho hầu như toàn bộ dân số thế giới. Muốn sẵn sàng đương đầu với một dịch mới, trước hết phải có tiến bộ về mặt quy chế y tế và về mặt công nghiệp. Cũng không quên đẩy mạnh hợp tác quốc tế bởi vì thực tế chỉ một số nước có khả năng sản xuất văcxin và phải đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thế giới.

Giai đoạn đầu, như đối với bất cứ loại thuốc nào, việc bán văcxin phụ thuộc vào việc nhận được giấy phép để đưa ra thị trường (AMM), chẳng hạn ở Châu Âu là do Cơ quan Dược Châu Âu ( EMEA) cấp. Nói chung, thủ tục này đòi hỏi nhiều tháng, thậm chí tới một năm, là thời hạn có thể lâu đưa thuốc ra thị trường sau khi dịch chấm dứt…

Văcxin nguyên mẫu

Vì vậy tháng 4 năm 2004, nhóm chuyên gia về văcxin (VEG) của EMEA đã đề xuất một thủ tục mới với các nhà công nghiệp theo hai giai đoạn. Đầu tiên thủ tục này dự kiến trình " một hồ sơ gốc về dịch " (Core Pandemic Dossier), liên quan với một loại "văcxin nguyên mẫu " mà các nhà công nghiệp có thể đăng ký bất cứ lúc nào. Sau đó, khi Tổ chức Y tế Thế giới (OMS/ WHO) thông báo thành phần kháng nguyên của chủng gây dịch, thì " một hồ sơ dị bản ", liên quan với chủng gây dịch " thật " có thể được chấp nhận trong vòng 48 giờ.

Hiện nay, phần lớn các nhà sản xuất văcxin làm việc theo " văcxin nguyên mẫu " , phát triển từ chủng cúm gà H5N1 nổi tiếng tác hại định kỳ ở Châu A" từ năm 1997. Chủng này rất có thể không phải là virut gây dịch, nhưng nó cho phép thu được văcxin của dịch rất nhanh: phải mất chừng 18 tháng để hoàn chỉnh " văcxin nguyên mẫu " so với một tuần để sản xuất biến thể tốt tương ứng với tác nhân của dịch.

Giai đoạn hai - thuần túy công nghiệp - là sản xuất văcxin. Giai đoạn này tương đối lâu. Người ta ước tính thời hạn khoảng 3 đến 6 tháng (không thể rút bớt) từ lúc OMS xác định chủng virut đến khi có sẵn các liều văcxin đầu tiên. Đó là thời gian cần thiết để biến đổi virut gây bệnh thành virut văcxin, rồi nuôi cấy, tiến hành thử độc chất ở động vật và người, sau đó mới vận dụng các quá trình sản xuất công nghiệp. Khi đó vấn đề dung lượng sản xuất được đặt ra. Công cụ sản xuất văcxin cúm là đặc thù: được sản xuất ở trứng gà, văcxin không thể giống như từ một nhà máy chuyên dụng, chẳng hạn như văcxin chống bệnh ho gà được sản xuất từ nuôi cấy vi khuẩn.

300 triệu liều

Văcxin liên dịch (văcxin chống cúm "" thông thường " ) là loại văcxin " tam trị ", nghĩa là nó gồm có 3 văcxin, mỗi thứ có tác dụng chống một biến thể virut. Còn văcxin của dịch sẽ là một văcxin " đơn trị ", chỉ có tác dụng chống dịch đã xác định. Người ta có thể sản xuất 3 liều văcxin của dịch với dung lượng sản xuất một liều văcxin tam trị liên dịch. 300 triệu liều văcxin liên dịch mà hiện nay có thể sản xuất trên quy mô thế giới vì vậy tương ứng với dung lượng 900 triệu liều văcxin của dịch. Điều đó chỉ chiếm 18% nhu cầu của dân số thế giới.

Nếu ta nhằm vào mục tiêu đạt được tỷ lệ bảo đảm cho khoảng 80% dân số thế giới khi có dịch, thì dung lượng sản xuất văcxin liên dịch phải bảo đảm nhu cầu của khoảng 27% dân số hiện nay. Vẫn còn xa. Ví dụ trường hợp ở Pháp, muốn bảo đảm cho 80% dân số, tức 48 triệu người, phải có dung lượng sản xuất văcxin liên dịch là 16 triệu liều. Nhưng chỉ có 11 triệu liều được cấp mỗi năm, tức còn thiếu ít nhất 5 triệu liều.

Giảm thiếu hụt bằng cách nào ? Bằng cách khuyến khích hơn nữa sự tiêm chủng để tăng sản lượng dành cho thị trường Pháp. Muốn thế, phải bắt đầu bằng cách theo những khuyến nghị hiện nay về tiêm chủng. Tỷ lệ bảo đảm cho người có tuổi là 67%. Nếu áp dụng tỷ lệ này ở quy mô Châu Âu, tức 75%, thì có thể phải sản xuất thêm 500. 000 liều. Tỷ lệ bảo đảm cho người bệnh bị bệnh đường hô hấp mãn tính là 50% đối với những ai được Cơ quan Bảo hiểm Xã hội chi trả 100%, và từ 12% đến 26% với những người khác. Muốn đạt được tỷ lệ 75% thì phải sản xuất thêm khoảng 1,4 đến 2,1 triệu liều. Sau hết, chỉ 18% những người chuyên về sức khỏe là được tiêm chủng: một tỷ lệ thực tế là 30% sẽ dẫn tới sản xuất thêm 200. 000 - 250. 000 liều.

Muốn bù sự thiếu hụt còn lại, cũng phải tăng bảo đảm cho số dân còn lại: hiện nay là 9% so với 15% số trung bình của Châu Âu. Để lấp khoảng cách này có thể còn khiến sản xuất thêm 2 triệu liều. Như vậy, chỉ riêng vấn đề bảo đảm văcxin của Pháp theo các tỷ lệ được nhận thấy ở nước ngoài (nhất là Đức và Anh) thực ra có thể cho phép có dung lượng sản xuất cần thiết ở Pháp. Mục tiêu này là thực tế nhưng vẫn cần cố gắng nhiều, nhất là về mặt tài chính.

Các biện pháp chống thiếu hụt

Vậy tình hình hiện nay trên quy mô thế giới ra sao ? Khá nghiêm trọng vì số nước có thể sản xuất văcxin rất hạn chế : đó là Nhật Bản (4 hãng sản xuất), Mỹ, Canađa, Australia(mỗi nước một hãng) và Tây Âu (7 hãng) chủ yếu là Sanofi - Aventis Pasteur ở Pháp. Riêng Châu Âu đảm bảo 80% lượng xuất khẩu của thế giới và Pháp còn lâu mới là nước xuất khẩu lớn nhất với 49 triệu liều mỗi năm.

Vậy điều gì có thể xảy ra nếu có dịch ? Trước hết, đại bộ phận của thế giới chứ không chỉ là các nước nghèo nhất sẽ thiếu văcxin. Chính phủ Pháp hẳn sẽ đứng trước sự tiến thoái lưỡng nan: ưu tiên phục vụ dân số quốc gia và bỏ qua các cam kết quốc tế hay tôn trọng các cam kết đó để không thể tiêm chủng cho cư dân của mình ? Giải pháp duy nhất là có những biện pháp cần thiết ngay từ bây giờ để không phải mổ sẻ vấn đề đó.

Cần có sự hợp tác quốc tế và ý thức của các nước giàu để tránh những nước này phải từ chối văcxin cho các nước nghèo trong tình hình gặp thảm họa vệ sinh. Cải tiến sự bảo đảm văcxin ở Pháp sẽ gián tiếp góp phần cải tiến sự bảo đảm cho các nước có quan hệ với Pháp về nhu cầu văcxin.

Nhưng sẽ không làm được gì nếu không có sự hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư. Có thể xem xét nhiều loại đối tác để: đài thọ cho việc hoàn chỉnh văcxin nguyên mẫu(khoảng 11 triệu đô la/ hãng), đặt cung cấp các liều văcxin khi bùng phát dịch , và có các kế hoạch hợp tác sản xuất.

Theo La Recherche, số 385, 4/ 2005