Làn da & vấn đề lão hoá da
Da được cấu tạo bởi 2 loại mô khác nhau: biểu bì và chân bì.Theo GS Poirier (Pháp), hạ bì không thuộc về da dù có mối liên hệ mật thiết về mặt cấu tạo và chức năng vơi biểu bì và chân bì.
Biều bì: cấu tạo gồm nhiều lớp tế bào, trong đó thành phần chủ yếu là:
- Tế bào sừng: sản sinh keratin đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ ở da chống các tác nhân từ bên ngoài (vi khuẩn, tác nhân hoá học có cấu tạo cồng kềnh,...).
- Tế bào sinh melanin: sản sinh melanin bảo vệ da chống tác hại của ánh nắng.
- Tế bào Langerhans: tham gia vào hệ thống miễn dịch.
Lớp bì (chân bì)là mô liên kết ái nước cấu tạo chủ yếu gồm các nguyên bào sợi (1)có nhiệm vụ tổng hợp, duy trì các thành phần ngoại bào và đặc biệt tào thành bộ khung cho làn da.
Lớp màng ngăn cách bì - biểu bì: bản chất là glycoprotein, nâng đỡ các tế bào biểu bì và ngăn cách chúng với mô liên kết bên dưới. Ngoài ra, lớp màng này còn giúp ngăn cản không cho các phân tử hoá học xâm nhập sâu vào chân bì.
Các phần phụ của da: tuyến mồ hôi, hệ thống nang lông - tuyến bã nhờn,...
Lớp màng hydrolipid trên bề mặt da: tăng cường khả năng bảo vệ trên bề mặt da và giữ ẩm, chống mất nước ở da.
Ngoài ra, trên bề mặt da còn có các vi sinh vật sống ký sinh ở da, giúp cơ thể chống lại sự xâm nhập của các vi khuẩn có hại.
Với những đặc điểm trên, làn da luôn bảo vệ chúng ta và tự tái tạo mỗi đêm.
Làn da bị lão hoá theo 2 phương diện:
- Do các yếu tố nội tại hoặc đặc điểm di truyền,
- Do các yếu tố ngoại sinh từ môi trường, ánh nắng mặt trời,...
Trong quá trình lão hoá da tự nhiên (do tuổi tác), số lượng các tế bào biểu bì giảm dần và biểu bì bắt đầu tăng mất nước. Hoạt động của các nang tuyến cũng giảm và lớp màng hydrrolipid mỏng hơn. Theo thời gian, biểu bì bị teo lại và chức năng làm rào chắn bảo vệ của biểu bì cũng giảm đi.
Lớp bì cũng mỏng dần, các sợi collagen và sợi elastin hư hỏng dần khiến chức năng của chúng suy giảm, đặc biệt làm giảm khả năng tái tạo da. Vết nhăn là một trong những dấu hiệu đầu tiên dễ nhận thấy ở làn da bị lão hoá, trên gương mặt xuất hiện các vết chân chim ở đuôi mắt, hai bên má, cằm,...
Làn da mất dần vẻ tươi sáng, sự mềm mại, độ đàn hồi và ngày càng trở nên thô ráp.
Lão hoá da do yếu tố ngoại sinh thường do các tác hại từ môi trường. Đặc biệt sự tấn công của các gốc tự do, tác nhân khởi xướng lão hoá rõ rệt nhất, tác động theo nhiều cơ chế khác nhau:
- Tại biểu bì, các gốc tự do phá huỷ màng tế bào, đồng thời gây rối loạn chuyển hoá của các tế bào và lan truyền những tác hại này.
- Tại lớp bì, gốc tự do gây tổn hại trên các protein và trên các thành phần của mô liên kết, đặc biệt là tổn hại đối với các nguyên bào sợi sinh collagen, elastin.
Yến tố đẩy mạnh lão hoá da và hướng ngăn ngừa
Thuốc lá: chất nicotin trong thuốc lá tác động làm co mạch máu khiến sự trao đổi oxy ở mô giảm, đặc biệt tại lớp bì. Do đó, làn da của những người hút thuốc lá nhiều thường bị khô, xỉn màu và khả năng tái tạo da kém.
Rượu: làm dãn mạch, nếu tác động quá mức sẽ gây chứng đỏ da (2)và dễ dẫn đến lão hoá da.
Biến đổi hormon giai đoạn mãn kinh: các biến đổi hormon thường gây ra nhiều vấn đề cho phụ nữ tuổi mãn kinh, đặc biệt đối với làn da. Do cơ thể giảm sản sinh hormon, sự tái tạo của tế bào da giảm dần và hoạt động của tuyến bã nhờn, tuyến mồ hôi đều giảm khiến cho lớp màng hydrolipid mỏng dần và các nguyên bào sợi cũng hoạt động kém. Trong trường hợp này, liệu pháp hormon thay thế có cân nhắc có thể giúp ngăn ngừa lão hoá da và chống hiện tượng teo da.
Ánh nắng và bảo vệ chống nắng: da chúng ta tự bảo vệ nó trước tác hại của ánh nắng nhờ các chất lipid trong bã nhờn, nhờ sắc tố melanin,... Tuy nhiên, cơ chế bảo vệ tự nhiên này suy giảm dần sau nhiều lần da tiếp xúc với ánh nắng.
Ngoài khả năng bảo vệ chống nắng tự nhiên của da, người ta có thể bảo vệ da hạn chế tác hại của ánh nắng bằng cách thoa kem chống nắng hoặc mang nón rộng vành, kính râm,...
Các sản phẩm chống lão hoá cần ngăn chặn hiệu quả 5 dấu hiệu quan trọng ở làn da bị lão hoá:
1. Làm mờ các vết nhăn và ngăn ngừa sự xuất hiện các vết nhăn mới.
2. Tăng tính săn chắc và độ đàn hồi của da.
3. Cải thiện vẻ tươi sáng cho làn da và giảm bớt các vết thâm, sạm da.
4. Tăng độ mịn màng, mềm mại của làn da.
5. Giảm khô da.
Việc dùng các mỹ phẩm chống lão hoá da nhằm:
- Duy trì độ ẩm tối ưu cho làn da,
- Tăng cường tái tạo bề dày của biểu bì bằng cách kích thích hoạt động của các tế bào,
- Kích thích vi khuẩn tuần hoàn ở da,
- Bù đắp sự thiếu hụt các thành phần lipid cần thiết cho da,
- Cải thiện độ trơn láng của da.
Chất chống oxy hoá giúp ngăn chặn các phản ứng chuỗi gây ra bởi các gốc tự do:
Vitamin E (α – tocophérol): chất chống oxy hóa dạng dầu tác động ở màng tế bào chống gốc tự do và kháng viêm, thường được sử dụng nhất trong các mỹ phẩm.
Các flavonoid hay polyphenol
- Các flavopherol chiết xuất từ quả Cúc gai.
- Các flavonoid từ thực vật là tác nhân chống gốc tự do rất mạnh.
Các thành phần nuôi dưỡng da
- Vitamin C, vitamin E,
- Các axit béo thiết yếu, trong đó được sử dụng nhiều nhất là axit linolenic và axit γ-linolenic, vốn nằm trong lớp phospholipid kép của màng tế bào biểu bì.
Các đại phân tử của mô liên kếtnhư acid hyaluronic là một polysaccharid hiện diện trong mô liên kết của cơ thể người và trong một số dịch sinh học, được sử dụng để tạo thành lớp màng mỏng bảo vệ trên bề mặt da, làm căng da và giữ ẩm.
Các hoạt chất chống námnhư axit ascorbic tác động chậm được sử dụng ở nồng độ 4% và hydroquinon ở nồng độ 2% (nồng độ cao hơn có thể gây kích ứng da).
Các hoạt chất kích thích vi tuần hoàn: một số chiết xuất từ thảo dược (các flavonoid) vừa kích thích vi tuần hoàn vừa tác dụng chống gốc tự do.
(1)Nguyên bào sợi: fibroblaste
(2)Chứng đỏ da: couperose
