Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 16/06/2005 21:29 (GMT+7)

Hồ Chí Minh - nhà báo của tờ Nhân đạo

Từ 1917 đến 1923, nhà lãnh đạo tương lai của Việt Nam (hồi đó người ta gọi là An Nam hay Đông Dương) đã sống ở Pháp. Tất cả những người viết tiểu sử ông đều thống nhất viết rằng giai đoạn đó có tính quyết định trong diễn biến của tư tưởng, trong sự hình thành bản chất chính trị, mở đầu cho một cuộc đời hoạt động sôi nổi hiếm có. Lúc mới đến, hiểu biết chính trị của ông còn rất sơ lược. Tất nhiên là theo tiêu chuẩn châu Âu của chúng ta. Vì ông biết rất cụ thể điều mà ông muốn: giải phóng đất nước. Nhưng ý thức được hạn chế của phong trào quốc gia, ông đi tìm con đường giải phóng.

Nguyễn Ái Quốc đã tham gia các loại câu lạc bộ chính trị khác nhau, những nơi tranh luận khác nhau. Mặc dầu bản tính kín đáo tự nhiên, ông vẫn phát biểu để nói về Việt Nam, và nói chung là vấn đề thuộc địa. Ông bắt đầu đến với các nhóm cánh tả Pháp, Đảng Xã hội, Tổng công đoàn CGT, Liên đoàn nhân quyền. Ông thường gặp Léon Blum, Jean Longuet, Marcel Cachin, Paul Vaillant-Coutiorier, Marius Moutet, Pierre Monatte. Về sau, ông vẫn còn giữ kỷ niệm cảm động về những người Pháp đầu tiên đó đã gọi ông là “thưa ông”, hay một tên gọi mới đối với ông, “đồng chí”. Năm 1918 ông gia nhập Đảng Xã hội, trở thành một trong những người dân thuộc địa đầu tiên ghi tên trực tiếp vào đời sống chính trị Pháp. Chẳng hạn, ta đã thấy ông trong ngày 1-5-1920, lên nói trước đám đông trước Toà thị chính Kremlin-Bicêtre (nghĩa là vào dịp đó tên ông đã xuất hiện, có lẽ lần đầu tiên, ngày 2-5, trên báo L’Humanité).

Đảng Xã hội lúc đó đang trải qua một cuộc tranh cãi mà mỗi tháng một phình to. Có nên ủng hộ nước Cộng hoà Xô Viết không? Nhất là có nên gia nhập Quốc tế Cộng sản non trẻ không? Nguyễn Ái Quốc chưa được đào tạo tổng thể cho phép ông phân tích các luận điểm lúc đó. Điều duy nhất đáng kể đối với ông: ai quan tâm đến vận mệnh dân tộc mình? Ai dấn thân để bảo vệ. Những người bảo vệ “ngôi nhà cũ” của chủ nghĩa xã hội về điểm này, đối với ông có vẻ thụ động một cách kỳ lạ. Ngược lại, những người chủ trương gia nhập, mà người ta bắt đầu gọi là “những người cộng sản”, lại kiên quyết hơn trong lĩnh vực đó. Mùa hè 1920, tờ L’Humanité đăng bài Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin. Nguyễn Ái Quốc đã được đọc. Phát hiện đó đã khiến ông hoàn toàn ngả theo những người chủ trương gia nhập. Tháng 12, ở Tours, ông biểu quyết cùng với đa số để thành lập một đảng mới. Một bức ảnh nổi tiếng chụp ông, người mảnh mai, rụt rè, đang phát biểu. Bên cạnh ông là một người quen thuộc, hơi vạm vỡ hơn, của Paul Vaillant-Couturier. Và không phải ngẫu nhiên mà hai người lãnh đạo tương lai của cộng sản quốc tế lại ngồi cạnh nhau.

Từ năm 1920 đến khi ông rời nước Pháp vào mùa hè 1923, Nguyễn Ái Quốc hoạt động rất tích cực. Ông là thành viên sáng lập của Liên hiệp Thuộc địa. Ông lập tờ báo, mang tên đầy ý nghĩa Le Paria, tập hợp những người dân thuộc địa từ bốn phương của đế chế. Ông nhắc lại các lập luận trong cuốn sách Bản án chế độ thực dân Pháp (xuất bản ở Paris 1925). Mặc dầu là cộng sản và mọi người đều biết vậy, ông vẫn tranh thủ mọi cơ hội để diễn đạt trên các báo khác. Chẳng hạn ông đã gửi bài cho tờ Populaire và tờ Libertaire. Ông còn đến với Hội Tam điểm.

Nhưng từ đấy về sau, đặc biệt là ông đã dành tài năng làm báo của mình cho tờ L’Humanité: khoảng 20 bài trong hơn một năm. Phần lớn các bài đều viết về Đông Dương, nhưng là một nhà quốc tế chủ nghĩa, Nguyễn Ái Quốc còn viết về sự bần cùng của người da đen châu Phi, tình trạng phong trào công nhân Thổ Nhĩ Kỳ.

Đối với nhà cách mạng Việt Nam, học trò tốt của Lênin, tờ báo cộng sản trước hết phải là người giáo dục và người động viên.

Một người giáo dục: xuất phát từ nhận định rằng người Pháp lúc đó, những chiến sĩ của đảng mới cũng như những người khác, hầu như không biết gì về tình hình thuộc địa. Trong L’Humanité số 25-5-1922, ông tố cáo “sự thờ ơ của vô sản chính quốc đối với các thuộc địa”. Để sửa chữa thiếu sót này, Nguyễn Ái Quốc mô tả rất nhiều tình hình đó. Quả thật, ông viết, vô sản Pháp đang chịu đau khổ. Nhưng người dân thuộc địa còn ở trong tình trạng “nghìn lần đau khổ hơn”. Với văn phong đã khiến ông nổi tiếng, ông đã xen lẫn giọng điệu phản kháng với những nhận xét chua cay, đưa ra rất nhiều ví dụ. Luôn luôn cụ thể, ông đưa ra những con số đơn giản: nước Pháp chi 350.000đồng cho ngân sách Đông Dương về giáo dục, đối lại với 35 triệu chi cho quân sự (L’Humanité, 28-8-1923).

Nhưng tờ báo đồng thời phải là người tổ chức. Vào thời buổi mà ý tưởng đó còn mới mẻ, ông nhấn mạnh đến sự bổ sung trong đấu tranh của công nhân Pháp với người dân thuộc địa. Mỗi bài báo đều được Nguyễn Ái Quốc kết luận bằng một lời kêu gọi hành động: các chiến sĩ phải quan tâm hơn nữa đến vấn đề thuộc địa. Trên lĩnh vực phản thực dân, Đảng Cộng sản Pháp non trẻ còn nhiều cố gắng phải thực hiện. Nhiều đảng viên cho rằng những lời phản đối của các nghị sĩ cũng đủ. Nguyễn ái Quốc cùng với những người dân thuộc địa cộng sản khác và một vài chiến sĩ châu Âu hàng đầu (ở chính quốc hay ở Bắc Phi), thuộc những người cho rằng toàn thể đảng mới phải dấn thân không những bằng lời nói, mà cả bằng hành động. Ông đấu tranh kiên trì, chẳng hạn để vấn đề thuộc địa được đưa vào chương trình nghị sự của Đại hội 3 năm 1922 (và đã được chấp nhận). Ông đã đạt được việc đưa vào báo L’Humanité một mục về thuộc địa thường xuyên.

Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp thân mật nhà báo Pháp Lêôphighe tại Việt Bắc, tháng 9/1950

Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp thân mật nhà báo Pháp Lêôphighe
tại Việt Bắc, tháng 9/1950
Tháng 6-1923, ông rời nước Pháp. Bị cảnh sát theo dõi, bị đe doạ dẫn độ về Đông Dương (và tất nhiên sẽ bị ám hại) nếu bị bắt giữ, ông bí mật trốn sang Matxcơva.

Ông có cảm giác, đã được chứng thực, là góp phần đưa vào Đảng Cộng sản non trẻ một phần nào tinh thần quốc tế chủ nghĩa. Nhưng ông rất thận trọng. Ông cũng nhận thấy sự ngập ngừng, sự chậm chạp, những hậu quả của chủ nghĩa gia trưởng. Đối với chủ nghĩa phản thực dân Pháp, đêm đen chưa nhất quyết đã kết thúc ở Tours.

Dù sao đi nữa, những năm tháng trải qua ở Đảng Cộng sản Pháp và ở báo L’Humatité sẽ có ý nghĩa đánh dấu sự đào tạo chính trị của ông.

Một phần tư thế kỷ sau, khi đã trở thành Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, được tiếp đón với tư cách là nguyên thủ quốc gia ở Pháp năm 1946, người đầu tiên ông yêu cầu gặp là Marie-Claude Vaillant-Couturier, quả phụ của người đồng chí thân thiết Paul. Về sau nữa, khi ông lãnh đạo đất nước trước cuộc xâm lược Mỹ, ở Hà Nội, ông vẫn dành thời gian để tiếp những phái viên tờ báo của mình (Madeleine Riffaud, Georges Girard và Charles Fourniau, đặc phái viên của tờ L’Humanité có thể chứng thực).Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là con người trung thành.

Alain Ruscio(Nhà sử học Pháp)
Theo bài “Hồ Chí Minh - Nhà cách mạng Đông Dương, nhà báo của tờ Nhân đạo” trên tạp chí Xưa&Nay số 216 tháng 7/2004

Xem Thêm

Kỷ niệm 5 năm thành lập báo điện tử Tầm nhìn
Tại Lễ kỷ niệm thay mặt Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, ông Phan Tùng Mậu đã chúc mừng tập thể cán bộ, phóng viên báo điện tử Tầm Nhìn nhân dịp 5 năm thành lập, ghi nhận những thành quả mà...
Chiến thắng vĩ đại mùa Xuân 1975
Chiến dịch lịch sử  Lúc này, tập đoàn phòng ngự lớn của địch ở Sài Gòn - Gia Định tuy số lượng còn đông nhưng đã bị chia cắt, cô lập cao độ và sức chiến đấu đã giảm sút hẳn. 
Vẻ đẹp đặc hiệu của nhà trí thức
Vàng là đẹp, là quý giá. Nhưng không phải vàng nào cũng giá trị như nhau? Có vàng thật, có vàng giả, có cả mạ vàng như thật. Học thức và bằng cấp cũng vậy. Có học thật, có học giả, có bằng thật, có bằng giả như thật. Đại...
Mùa Xuân là Tết trồng cây
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đề xướng, tổ chức, xây dựng Tết trồng cây trở thành một phong trào quần chúng rộng rãi, sôi nổi và bền vững. Tháng 11-1959, nhân đợt thi đua lấy thành tích mừng Đảng ta 30 tuổi, Chủ tịch Hồ Chí Minh...
Bác Hồ vui Tết đón Xuân trong lòng Tổ quốc
Tết Mậu Tý (1948) Tết mừng chiến thắng Thu Đông năm Đinh Hợi phá tan cuộc tấn công của giặc Pháp lên Việt Bắc và phấn khởi mừng thọ Bác Hồ 58 tuổi: Chính phủ họp nghe Bộ Quốc phòng báo cáo chiến thắng giặc Pháp tại An toàn khu.
Đại tướng Lê Trọng Tấn - Những ngày đầu cách mạng
Giữa năm 1942, tôi đến một cơ sở cách mạng ở làng Lương Yên. Đang nói chuyện thì một quân nhân trong bộ đồ nhà binh Pháp ở phía cổng đi vào. Tôi lánh sang buồng bên cạnh nói chuyện với các em đang học. Khi người ấy về, chủ...

Tin mới

Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.