Hồ Chí Minh - Người sáng suốt vận dụng hiểu biết sâu rộng, lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nhân dân Việt Nam đã giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (DCCH). Đây không chỉ là mốc son chói lọi trong lịch sử Việt Nam mà còn mở ra cả một phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới.

Với bản Tuyên ngôn độc lập - Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng suốt, kịp thời sự hiểu biết sâu rộng của mình về lịch sử hình thành các nhà nước trên thế giới để tận dụng thời cơ giành độc lập cho dân tộc.

Khi ở Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu rằng, nhà nước dân tộc Pháp ra đời từ năm 1789 sau khi có bản tuyên bố về quyền của con người và quyền của công dân ngày 26-8-1789. Khi ở Mỹ, Người biết rằng 13 thuộc địa của Anh sau khi đánh thắng quân Anh đã tuyên bố độc lập ngày 4-7-1776, không những chấm dứt sự lệ thuộc Anh mà còn khẳng định chủ quyền của dân tộc, lập nên Nhà nước dân tộc... Bởi vậy, sau khi Tổng khởi nghĩa thành công vào ngày 19-8, Chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu rằng, quyết định của Quốc dân Đại hội Tân Trào (tại Tân Trào từ 13 đến 15-8-1945) thành lập ủy ban Giải phóng dân tộc (tức Chính phủ lâm thời) hay việc đổi ủy ban Giải phóng dân tộc thành Chính phủ lâm thời nước Việt Nam DCCH không thể tạo cơ sở pháp lý chắc chắn cho Nhà nước Việt Nam DCCH mà phải công bố một Tuyên ngôn Độc lập như luật pháp quốc tế đòi hỏi. Do đó tối 28-8-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giao nhiệm vụ tổ chức lễ ra mắt Chính phủ vào ngày 2-9-1945 cho Ban tổ chức Lễ ra mắt Chính phủ Việt Nam DCCH, trong đó có ông Nguyễn Hữu Đang. Khi đó, ông Nguyễn Hữu Đang vừa được bầu làm Thứ trưởng Bộ Thanh niên thắc mắc vì chỉ còn 4 ngày nữa làm sao cho kịp. Hồ Chủ tịch không giải thích mà chỉ động viên ông Đang “phải làm bằng được để xứng đáng với lòng tin cậy của Chính phủ”.

Để lý giải cho việc chọn ngày 2-9 mà không phải một ngày khác, trước hết phải hiểu bối cảnh nước ta và quốc tế vào thời điểm đó. Với thành công của Cách mạng Tháng Tám, nước Việt Nam DCCH đã ra đời. Bất kể Chính phủ hay lực lượng nào muốn giải quyết vấn đề gì về Việt Nam không thể không được sự đồng ý của Chính phủ nước Việt Nam DCCH. Như vậy, trong bất cứ trường hợp nào cũng cần có một Chính phủ để thay mặt nước Việt Nam bảo vệ chủ quyền của Việt Nam. Tình hình lúc đó phát triển rất khẩn trương. Ngày 27-8, quân Lư Hán đã vượt biên giới tiến về Hà Nội. Đại diện Pháp đã đến Hà Nội ngày 22-8. Ngày 28-8, biệt kích Pháp đã nhảy dù xuống gần Huế để liên lạc với Bảo Đại. 6000 quân của tướng A-le-xan-đri đã chiếm Lai Châu...

Đáng lẽ, ngay sau khi Tổng khởi nghĩa thành công vào ngày 19-8, ta đã phải có một Chính phủ chính thức để tiếp đón các đại diện quân sự, dân sự của nước ngoài. Nhưng tình thế của ta lúc đó không thể làm nhanh hơn được: Ngày 23-8, Thường trực Trung ương từ Tân Trào mới về Hà Nội. Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 25-8 mới về đến Hà Nội, ngày 27-8, Chính phủ lâm thời mới được thành lập. Ngày 28-8, Hồ Chủ tịch mới viết Tuyên ngôn Độc lập. Yêu cầu của tình hình là lập Chính phủ lâm thời càng sớm càng tốt để tiếp đón quân Tưởng Giới Thạch đến Hà Nội, tiếp đón đại diện của Chính phủ Pháp, các tổ chức của Mỹ trong khối đồng minh. Rõ ràng, Chính phủ lâm thời không thể ra mắt đồng bào trước ngày 28-8. Thời hạn chuẩn bị lễ ra mắt Chính phủ không thể ngắn hơn 4 ngày mà cũng không thể kéo dài hơn 4 ngày vì quân Tưởng đã bắt đầu vào nước ta, thậm chí những va chạm đầu tiên giữa dân ta và lính Tưởng đã xảy ra ở Lạng Sơn... Vận mệnh của nước nhà đúng vào thời điểm “ngàn cân treo sợi tóc” !

Khi ông Nguyễn Hữu Đang hỏi Bác Hồ tại sao làm gấp thế, Hồ Chủ tịch không giải thích mà chỉ động viên ông, chính là vì tình hình phức tạp và khẩn trương. Việt Nam DCCH nhất thiết phải là Chính phủ đang làm chủ đất nước; các nước khác không thể vượt qua chủ quyền của nước Việt Nam DCCH dù mới được thành lập !

Kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập nước (2/9/1945 - 2/9/2005), thêm một lần nữa chúng ta thấy những cố gắng phi thường của những người thực hiện thành công lễ ra mắt Chính phủ Việt Nam DCCH hồi đó.