Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 17/04/2008 00:16 (GMT+7)

Giáo sư Hoàng Minh Giám - Nhà trí thức yêu nước tiêu biểu có học vấn uyên bác

Trong lời chia buồn khi Giáo sư mất, Tổng Bí thư Đỗ Mười đã đánh giá cao công lao của Giáo sư: “Một nhà giáo yêu nước đã tham gia phong trào từ những ngày đầu cách mạng. Trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Cụ đã có nhiều đóng góp xứng đáng trên các lĩnh vực: văn hoá, giáo dục, nội vụ, ngoại giao. Cụ là một đại biểu xuất sắc góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và tăng cường tình hữu nghị với nhân dân thế giới” (1).

Giáo sư Hoàng Minh Giám sinh ngày 4 - 11 - 1904, tại làng Vẽ, xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, Hà Nội, trong một gia đình nhà nho yêu nước. Thân sinh của Giáo sư là cụ Phó bảng Hoàng Tăng Bí, một trong những người sáng lập phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, hoạt động tích cực chống chủ nghĩa thực dân, nên đã bị nhà cầm quyền Pháp kết án tù biệt xứ, sau đó, đưa về Huế quản thúc. Giáo sư là cháu ngoại của cụ Cao Xuân Dục, Thượng thư dưới triều Thành Thái.Giáo sư đã học ở trường Tiểu học Đông Ba (1913 - 1917), Trường Quốc học Huế (1917 - 1921), Trường Bưởi (1921 - 1923) và Trường Cao đẳng sư phạm Hà Nội (1923 - 1926). Khi còn là sinh viên Trường Cao Đăng Sư phạm Hà Nội, Giáo sư đã tích cực tham gia các hoạt động yêu nước của học sinh, sinh viên, biểu tình bãi khoá, đòi ân xá cụ Phan Bội Châu, tổ chức truy điệu cụ Phan Chu Trinh.

Năm 1926, Giáo sư dạy học tại Trường Sisovath ở Phnôm Pênh. Do bài viết cho một tờ báo tiến bộ, Giáo sư bị cách chức, phải về Sài Gòn dạy ở một trường tư thục. Tại đây, Giáo sư là cộng tác viên đắc lực của báo La Cloche Félée (tiếng chuông rè) của Nguyễn An Ninh và báo L’Annam (Nước Nam ) của Phan Văn Trường xuất bản bằng tiếng Pháp. Những bài viết của Giáo sư đã phản ánh hiện thực xã hội, lên án chế độ cai trị đương thời. Nhà cầm quyền Pháp buộc Giáo sư phải rời Sài Gòn. Năm 1932, Giáo sư trở về Hà Nội dạy tại trường Gia Long (1932 - 1933).

Năm 1934, Giáo sư đã cùng với Phan Thanh, Đặng Thai Mai, Nguyễn Bá Húc, kiến trúc sư Nguyễn Cao Luyện... thành lập trường Thăng Long do chính Giáo sư Hoàng Minh Giám là hiệu trưởng. Trường Thăng Long đã tập hợp được nhiều thầy giáolà những trí thức yêu nước như cụ Bùi Kỷ, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Xiển, Nghiêm Xuân Yêm, Vũ Đình Hoè, Phan Anh, Nguyễn Lân, Phạm Huy Thông, Lê Thị Xuyến...

Vào thời kỳ Mặt trận bình dân thắng lợi, Giáo sư đã gia nhập Đảng Xã hội Pháp ở miền Bắc Đông Dương.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Giáo sư giữ chức Đồng lý Văn phòng Bộ Nội vụ của Chính phủ lâm thời của nước ta (8 - 1945 đến 2 - 1946). Trong cuộc Tổng tuyển cử Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ngày 6 - 1 - 1946, Giáo sư được bầu làm Uỷ viên Ban Thường trục Quốc hội khoá I và liên tục được bầu vào Quốc hội cho đến khoá VII (1987).

Tháng 2 - 1946, Giáo sư là Thứ trưởng Bộ Nội vụ, đồng thời trợ lý cho Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giao thiệp với đại diện Pháp, góp phần đáng kể để đi đến Hiệp định sơ bộ 6 - 3 - 1946. Giáo sư là thành viên phái đoàn Chính phủ ta dự Hội nghị Fontainebleau , Pháp (6 - 7 đến 14 - 9 - 1946). Sau đó, Giáo sư được cử làm trưởng đoàn đại biểu của Chính phủ ta tại Pháp. Giáo sư là người trực tiếp giúp việc Chủ tịch Hồ Chí Minh ký kết Tạm ước Việt - Pháp ngày 14 - 9 - 1946.

Tháng 11 - 1946, theo Chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Giáo sư trở về nước và được cử giữ chức Thứ trưởng Bộ Ngoại giao (Bộ trưởng là Chủ tịch Hồ Chí Minh). Tháng 3 - 1947, Giáo sư đảm đương trọng trách Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cho đến năm 1954.

Năm 1946, Giáo sư là một trong những người sáng lập Đảng Xã hội Việt Nam . Tháng 7 - 1947, Giáo sư được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Xã hội Việt Nam và được cử làm Phó Tổng thư ký Trung ương Đảng này từ năm 1956.

Ngày 8 - 6 - 1950, Giáo sư được kết nạp vào Đảng Lao Động Việt Nam(tức Đảng Cộng sản Việt Nam ).

Tháng 8 - 1954, Giáo sư được cử làm Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền.

Tháng 9 - 1955, Bộ Tuyên truyền đổi thành Bộ Văn hoá, Giáo sư trở thành Bộ trưởng Bộ Văn hoá cho đến tháng 6 - 1976. Giáo sư còn là Hiệu trưởng Trường Đại học Nhân dân khoá I.

Trong gần 22 năm làm Bộ trưởng Bộ Văn hoá (8 - 1954 đến 6 - 1976), Giáo sư Hoàng Minh Giám đã cùng các Thứ trưởng có tài năng như Tố Hữu, Đỗ Đức Dục, Cù Huy Cận, Lê Liêm, Nguyễn Đức Quỳ... xây dựng nền văn hoá mới của dân tộc.

Nhạc sĩ Trần Hoàn, Bộ trưởng Bộ Văn hoá sau này, đã viết về Bộ trưởng Bộ Văn hoá đầu tiên của nước ta: “Anh là người đặt nền cho hoạt động ngành văn hoá - thông tin sau này dưới ánh sáng của Đảng. Giới văn hoá cả nước thường gọi là người “Anh cả” nhân hậu, giàu tình thương, uyên thâm trong xử thế và tiêu biểu cho tinh thần đoàn kết, đại đoàn kết toàn ngành ... Xin nguyện học tập theo gương Anh, sống - chiến đấu - làm việc - xử thế với tinh thần người cộng sản, mà lợi ích duy nhất là vì nhân dân, vì đất nước” (2).

Tháng 6 - 1976, Giáo sư Hoàng Minh Giám được Quốc hội khoá VI cử làm Chủ nhiệm Uỷ ban Đối ngoại Quốc hội.

Từ Đại hội thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Namlần thứ I (1955), Giáo sư liên tục được cử là Uỷ viên Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho đến năm 1976.

Tháng 1 - 1977, tại Đại hội thống nhất Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hoà bình Việt Nam, Giáo sư được cử vào Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận dân tộc thống nhất mang tên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và liên tục giữ cương vị này cho đến đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ 4, Giáo sư được cử làm Uỷ viên danh dự Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Giáo sư Hoàng Minh Giám còn là Chủ tịch Uỷ ban đoàn kết hữu nghị với nhân dân các nước của Việt Nam ...

Ghi nhận những công lao to lớn của Giáo sư đối với nhân dân và đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã trao tặng Giáo sư: Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất và nhiều Huân, Huy chương cao quý khác.

Giáo sư Hoàng Minh Giám mất ngày 12 - 11 - 1995, tại Hà Nội thọ 91 tuổi.

Chú thích

(1) (2) Hoàng Minh Giám - con người và lịch sử - Nxb Lao Động Hà Nội - 1995.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.