Để có thương hiệu nông sản mạnh: Vùng nguyên liệu lớn với chất lượng cao + đăng ký tên gọi xuất xứ

Bài học từ chậm Đăng ký tên gọi xuất xứ

Nước ta có hơn 2.000 loại nông sản. Nhờ đặc sản ấy mà người ta nhớ đến tên đất, tên người đã có công sản sinh như: bưởi Diễn, cam Canh, hồng Nhân Hậu, bưởi Năm Roi, xoài cát Hoà Lộc, sầu riêng Chín Hoá, Khi đăng ký tên gọi xuất xứ, uy tín và chất lượng của sản phẩm sẽ được bảo đảm, được Nhà nước bảo hộ. Tuy nhiên, hiện nay số nông sản được đăng ký tên gọi xuất xứ ở ta mới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Chính vì vậy, mới xảy ra nhiều bài học đau lòng về việc thương hiệu bị đánh cắp. Công ty Càphê Trung Nguyên là một ví dụ. Khi công ty này nộp đơn đăng ký thương hiệu tại Mỹ thì phát hiện đã có một công ty của Mỹ đăng ký trước. Sau đó Trung Nguyên phải đồng ý để doanh nghiệp này là nhà phân phối độc quyền sản phẩm tại Mỹ trong vòng hai năm họ mới rút hồ sơ.

Gạo Nàng Thơm Chợ Đào (NTCĐ) là sản phẩm nổi tiếng chỉ có ở HTX Mỹ Lệ (Long An) với hơn 1.000 hộ dân tham gia sản xuất; sản lượng khoảng 1.000 tấn /năm. Xác định đây là tài sản vô giá nên UBND tỉnh Long An tiến hành đăng ký nhãn hiệu, xuất xứ hàng hoá trong và ngoài nước, nhưng thật bất ngờ, đã có một nhãn hiệu trùng xuất xứ và na ná tên được cấp cho Công ty Cao Nguyên (Oklahoma - Mỹ) từ năm 2002. Thực tế này khiến gạo NTCĐ “xịn” chỉ có thể được bảo hộ trong nước chứ không thể xuất khẩu. Theo ông Trần Việt Hùng, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, muốn sản phẩm của ta được bảo hộ ở nước ngoài thì các địa phương, các cơ sở sản xuất nên đăng ký ngay tên gọi xuất xứ. Đây là bước khởi đầu cho việc xây dựng một thương hiệu, tiếp theo mới là khâu quảng bá, tiếp thị, giới thiệu sản phẩm. Cho sản phẩm của mình một tên gọi mang tính pháp lý (được chứng nhận) cũng là cách để hạn chế rủi ro, đảm bảo được chất lượng và uy tín của từng sản phẩm.

Giữ khó hơn xây

Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực thương hiệu nông sản cho rằng, chỗ dựa của thương hiệu là vùng nguyên liệu đồng nhất, chất lượng cao và an toàn. Nhưng có một thực tế hiện nay là, hầu hết vùng nguyên liệu của các loại nông sản đều manh mún và nhỏ lẻ. Với hơn 270.000ha, cây ăn trái được xem là thế mạnh của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nhưng số trái cây xây dựng được thương hiệu còn đếm trên đầu ngón tay. TS. Nguyễn Minh Châu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam cho rằng: “Thương hiệu chính là một sự cam kết của người sản xuất với người tiêu dùng. Tuy nhiên, thương hiệu đối với trái cây chỉ có giá trị khi sản xuất lớn, còn sản xuất nhỏ lẻ như chúng ta đang làm, thương hiệu chẳng có ý nghĩa gì”.

ĐBSCL có rất nhiều trái cây ngon nổi tiếng như: xoài cát Hòa Lộc, sầu riêng Chín Hóa, bưởi Năm Roi Hoàng Gia, cam sành Tam Bình, nhưng diện tích rất nhỏ, tới mùa thu hoạch chỉ bán chừng hai, ba tuần là... hết hàng. Trong khi đó, trái cây kém chất lượng thì ở đâu cũng có, lúc nào cũng thấy. Chính vì vậy, việc xây dựng thương hiệu là cần thiết nhưng phải đúng lúc, đồng bộ với phát triển vùng nguyên liệu. “Mấy năm nay chúng ta bàn mãi một chuyện xây dựng thương hiệu mà không quan tâm lo nguồn nguyên liệu. Rất nhiều thương hiệu ra đời khẳng định được chỗ đứng trên thị trường nhưng đằng sau nó tiềm ẩn cả những nguy cơ. Ngoài chuyện không đủ đáp ứng nhu cầu khách hàng, chất lượng, mẫu mã của trái cây trong một vùng cũng không giống nhau có thể dẫn đến việc tự hủy hoại thương hiệu. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này lại xuất phát từ chuyện rất nhỏ là chọn cây giống không đồng nhất”- ông Châu bức xúc.

Gần đây, ông Đặng Văn Rô (Ba Rô) ở xã Thanh Tân (Mỏ Cày - Bến Tre) đem bưởi da xanh ra sân bay Tân Sơn Nhất (TP. Hồ Chí Minh) để bán cho du khách. Tuy có được giống bưởi da xanh ruột hồng vừa đẹp vừa ngon nhưng ông Ba vẫn buồn vì nó chưa có chỗ đứng xứng đáng trên thị trường. Với vốn liếng 8 công vườn và 400 gốc bưởi đầu dòng, lão nông Ba Rô quyết tâm “quậy” lên bằng cách đi đăng ký thương hiệu cho bưởi vườn nhà. Tháng 6/2004, ông đã có được thương hiệu Bưởi da xanh Ba Rô 99. Tuy nhiên, theo ông, có được thương hiệu rồi nhưng để giữ được uy tín không phải là chuyện dễ. Cục Sở hữu trí tuệ chỉ cho ghi tên là bưởi da xanh, không cho để ruột hồng là vì thông lệ quốc tế không quy định như vậy. “Tôi lo quá vì không có mô tả gì hết thì làm sao người mua biết được, trong khi bây giờ có rất nhiều loại bưởi da xanh, loại ruột hồng đậm, loại hồng nhạt, chất lượng lại không như nhau nên tôi sợ bị lẫn lộn. Xây dựng thương hiệu đã khó nhưng để giữ được thương hiệu còn khó hơn” - ông Ba nói.

Làm sao để có thương hiệu mạnh?

Theo TS. Nguyễn Minh Châu, muốn có được thương hiệu nông sản mạnh, chúng ta phải quay trở lại đúng quy trình: sản xuất đủ điều kiện, đăng ký tên gọi xuất xứ và xây dựng uy tín của thương hiệu. “Bài học của Thái Lan đã từng làm là bán cho Bănglađét một tấn nhãn ngon nhất chỉ với giá 1 USD. Với cách làm này mà Thái Lan đã chiếm lĩnh thị trường trái cây ở Bănglađét, tất nhiên là người ta đã tổ chức vùng nguyên liệu thật lớn trước đó. Nếu ta vẫn làm như hiện nay thì trái cây Trung Quốc và Thái Lan sẽ “đập” mà chẳng có cách nào cứu” - ông Châu nói.

Thực tế tại tỉnh Vĩnh Long cho thấy, khi chính quyền vào cuộc thì việc xây dựng và giữ thương hiệu mới thành công trọn vẹn. Để khuyến khích các doanh nghiệp, tỉnh hỗ trợ 30% chi phí xây dựng thương hiệu và 70% chi phí quảng bá thương hiệu ra nước ngoài. Trung tâm Xúc tiến thương mại tỉnh có nhiệm vụ tuyên truyền nâng cao nhận thức và hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc xây dựng và đăng ký thương hiệu. Bên cạnh đó, Vĩnh Long tập trung tổ chức lại sản xuất theo hướng xây dựng vùng chuyên canh chất lượng cao, thực hiện đúng quy trình kỹ thuật; chú trọng chọn giống đúng tiêu chuẩn và sạch bệnh, có khả năng cạnh tranh. Xây dựng mô hình hợp tác xã gắn kết hoạt động sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Nhờ chính sách và hướng đi đúng, Vĩnh Long đã có 9 doanh nghiệp được bình chọn Thương hiệu vàng chất lượng nông nghiệp Việt Nam năm 2006.

Lòng trung thành của khách hàng không phải là bất biến. Chính vì vậy, việc xây dựng các thương hiệu nông sản vốn được trời phú cho chúng ta có lẽ bây giờ mới bắt đầu là quá muộn. Nhưng sẽ thật sai lầm nếu chúng ta chỉ chăm chăm tạo dựng hình ảnh trên một nền tảng không có gì, để lãng phí một tài sản vô giá của quốc gia. Vì vậy, xây dựng vùng nguyên liệu lớn, chất lượng cao, an toàn, bền vững đi liền với tên tuổi nổi tiếng mới thực sự là thương hiệu mạnh.