Đại thi hào Đức Wolfgang Goethe: Khúc mùa thu

Cũng như đại bộ phận cư dân Weimar , khi đông về, Goethe thường ngồi lì trong nhà. Và hay đóng kín cửa trước đa phần khách khứa, ngoại trừ một số bạn hữu cố tri, mặc dầu những người muốn tới Weimar gặp gỡ với đệ nhất thi nhân của châu Âu thì mùa nào cũng rất đông đúc.

Thậm chí, lắm khi Goethe, đương kim Bộ trưởng Văn hóa trong triều đình của Đại công tước Carl August, viện ra những lý do nghe rất bùi tai để khỏi phải tới họp nội các…

Tháng 2/1823, ở tuổi 74, Goethe càng cảm thấy khó chịu với mùa đông. Tâm trạng nhà thơ u ám với những suy nghĩ bi quan về mong manh cõi thế.

Thêm vào đó, ngực ông lại bị đau, những cơn đau biến động không ngừng, lúc buốt nhói, lúc có vẻ như dịu đi nhưng lúc nào cũng âm ỉ. Bao nhiêu năm rồi trái tim nồng nàn của ông đã làm việc không ngừng nghỉ, đến giờ nó giở chứng làm nhà thơ mất cả bình yên và cảm hứng sáng tạo.

Có những hôm ngồi lì cạnh bàn viết vài ba giờ mà vẫn không có được dòng nào, Goethe cáu kỉnh vứt bút xuống rồi lần ra ghế bành ngồi đọc sách. Nhưng chỉ được một lát thì ông lại sang bên phòng trẻ con để chơi với mấy đứa cháu nội.

Goethe không kêu ca với ai về những cơn đau của mình cả. Mà ông còn biết kể với ai -  người vợ hiền Christiane Vulpius thì đã bảy năm rồi nằm yên trong mộ ngoài nghĩa địa. Còn với người con trai August thì dẫu ngày nào hai cha con cũng ngồi cùng bàn ăn nhưng xa cách nhau như nghìn trùng cách trở.

August, như một câu ngạn ngữ đã nói, là đứa con của thiên tài nhưng lại là nơi thiên nhiên "yên nghỉ". Đã ngoài tam thập rồi nhưng August vẫn không làm nên được trò trống gì. Anh chàng cũng cảm thấy tủi phận khi gia đình mình phải sống nhờ cha nhưng điều này không ngăn được việc anh rất hay uống rượu giải sầu. Thêm vào đó, August lại thường kiếm đủ mọi chuyện để trách móc người cha vĩ đại, thí dụ như về chuyện, là một nhân vật trọng yếu của triều đình nhưng Goethe đã không sử dụng các mối quan hệ và ảnh hưởng để đưa con trai vào một chức vụ nào đó dễ làm nhưng lương bổng hậu hĩnh…

Đặc biệt, August không thích việc cha mình dù đã ở tuổi "cổ lai hy" rồi nhưng vẫn hay phải lòng phụ nữ… Cô con dâu Ottilia không quá xét nét ông bố chồng, nhưng do bận bịu với quá nhiều chức phận làm vợ, làm mẹ nên cũng chẳng có thời gian để quan tâm tới Goethe nữa.

Trong hoàn cảnh đó, không có gì khó hiểu nếu một ngày tháng hai của năm 1823 đó, Goethe bất ngờ bị ngất đi vì một cơn đau ngực đột ngột đến. Hay tin này, Đại công tước Carl August đã sai những bác sĩ giỏi nhất của triều đình tới thăm bệnh nhà thơ.

Hội chẩn, các vị bác sĩ này thống nhất ý kiến cho rằng, có lẽ Goethe đã tới ngày cùng tháng tận: trái tim của ông lúc đập mạnh như một núi lửa sắp sửa tuôn trào nham thạch, lúc lại lịm dần đi như đợt thủy triều rút nước khỏi bờ… Cả nhà như có đám.

Sau tám ngày bất tỉnh nhân sự, Goethe bỗng hồi tỉnh và cất tiếng gọi người hầu mang tới cho mình cốc nước khoáng. Vị bác sĩ trực hôm đó tại nhà ông đã định ngăn không cho ông uống nhưng Goethe không chịu: từ lâu, nhà thơ đã tin vào sức mạnh có thể cải tử hoàn sinh của nước khoáng.

Và quả thật, cốc nước khoáng làm nhà thơ bỗng nhiên cảm thấy đói và sau một bữa ăn khá thịnh soạn, Goethe, như có phép lạ, đã tỉnh táo. Và ông quyết định không ở lại Weimar mà sẽ tới thành phố nghỉ mát Marienbad để dưỡng bệnh.

Tại đó, một người bạn gái thân thiết của nhà thơ tên là Silva Von Levetzow có một ngôi nhà lớn với một sân trời có mành nhung vây quanh. Trong quá khứ, giữa hai người từng có một tình yêu nồng nàn nhưng ngắn ngủi.

Chia tay nhau một cách tốt lành và sau nhiều năm gặp lại, họ vẫn giữ được trong lòng mối quan hệ bằng hữu tử tế và ấm áp.

Mỗi khi nhà thơ đến nghỉ ở Marienbad, bà Von Levetzow, lúc đó đã là góa phụ với ba cô con gái, luôn dọn cho Goethe chỗ ở đàng hoàng trong nhà mình. Goethe luôn có những người hâm mộ nhiệt thành nhưng ông chỉ thích ở nhà của bà Von Levetzow.

Ngay cả khi tới đó mà các phòng ở trong nhà bà đều đã có khách, Goethe cũng không chịu đi đâu xa mà lại thuê phòng ở gần đó để ngày nào cũng tới trò chuyện thân tình. Ông rất  thích giao lưu với ba cô con gái xinh đẹp của bà Von Levetzow, tặng họ rất nhiều món quà thú vị.

Goethe đặc biệt thích cô con gái lớn Ulrike, một thiếu nữ thanh mảnh và trong sáng. Ông thường khoác vai cô gái đi dạo trên những con đường rợp bóng cây, tới bên nguồn nước khoáng và say sưa đọc thơ cho cô nghe.

Bạc tóc và đã từng trải quá nhiều muối mặn gừng cay của cõi thế, với Ulrike, Goethe mới chợt thấm thía rằng, con người ta thường tuyệt vời nhất khi còn trẻ. Bao nhiêu chân thành và duyên dáng đang ẩn náu trong cô thiếu nữ bé bỏng này! Vừa sững sờ vừa buồn tiếc, nhà thơ cao niên đã ngắm hoài không chán quầng tóc màu hạt dẻ của Ulrike lấp lánh dưới ánh nắng ban trưa. Đôi mắt xanh mở to tròn của cô đã khiến Goethe nghĩ rằng đó mới chính là hai ô cửa sổ đưa ông về lại với thế giới thanh xuân và tinh thần trinh bạch mà ông đã vĩnh viễn mất.

Ulrike cũng thích đi dạo với ngài Goethe, cực kỳ, như cách nói của cô, lừng danh. Cô bé không khỏi khoái chí khi bao nhiêu quý bà sang trọng và xinh đẹp đi ngang, vừa cúi chào nhà thơ vĩ đại vừa nhìn xéo qua cô với một sự ghen tị không giấu nổi vì cô đang được làm chủ mọi sự chú ý của Goethe.

Và khi đi sóng đôi với Goethe, Ulrike cũng cảm thấy thích thú vì nhận thấy mình đã lớn hơn trước rồi: mùa hè năm ngoái, cô chỉ đứng tới vai nhà thơ, còn bây giờ, cô đã gần như cao ngang bằng ông…

Mỗi khi về lại Weimar sống nốt những tháng còn lại của năm, Goethe luôn cảm thấy buồn nhớ Marienbad và gia đình bà Von Levetzow. Đặc biệt là nhớ Ulrike. Ông thường xuyên viết thư cho cô và cô cũng đã rất chăm chỉ trả lời ông. Đôi khi ông gặp lại cô trong những cơn mơ.

Tất cả những dòng thơ trữ tình mà Goethe sáng tác thời gian đó đều vương vất hình ảnh của Ulrike. Nhưng điều này thì ngoài ông ra, không một ai hay biết cả; đơn giản là Goethe cảm thấy rất không tiện nếu thổ lộ tình yêu với một nàng thơ còn quá ít tuổi như thế! Mỗi khi hình ảnh Ulrike quá bám riết tâm trí ông, Goethe lại tự mắng mỏ mình là ông già mất nết, nhưng vẫn không làm sao quên lãng được.

Năm 1823, hơi hồi phục sức khoẻ sau cú ngất xỉu tháng 2, Goethe tới Marienbad sớm hơn thông lệ, khi mới chớm mùa hè. Và ông tới thăm nhà bà Von Levetzow. Và ngay phút đầu tiên ông đã sửng sốt:

- Ôi người bạn yêu quý! Thực hạnh phúc khi được gặp lại nhau thế này!

Reo lên những lời như thế và lao ra ôm lấy nhà thơ là một thiếu nữ xinh đẹp bội phần. Goethe đã không nhận ra Ulrike ngay lập tức.

Mùa hè năm đó, Marienbad vui và thơ mộng bội phần, đưa khách vào những cơn mơ. Tới nghỉ ở đấy có rất nhiều gương mặt danh giá của châu Âu và những dạ hội lãng mạn đã liên tiếp được tổ chức. Những ông hoàng bà chúa đều bị cuốn vào những cơn say tình ái.

Goethe cũng như trẻ ra và trở thành một quý ông đầy hấp dẫn. Giữa bao nhiêu mỹ nhân, ông vẫn là một gương mặt có sức hút không gì cưỡng nổi. Họ liên tục chọn ông làm bạn khiêu vũ.

Và ông đã khiêu vũ rất hoạt bát. Nhưng khi nhà thơ tới mời Ulrike, trong phòng như bỗng chợt bị trùm phủ bởi một bầu yên lặng bất thường, các quý ông và các quý bà bỗng nhìn nhau đầy ẩn ý. Và Goethe chợt cảm thấy khó xử và buồn bã…

Khi dạ hội kết thúc, bao giờ Goethe cũng tiễn ba cô con gái của nhà Levetzow về tới cửa. Thường là Ulrike, với tư cách chị cả, ở lại với Goethe thêm vài ba phút trò chuyện. Một lần, nhà thơ xin phép được hôn Ulrike. Tối hôm sau, trước khi chia tay, Ulrike tự hôn nhà thơ mà không cần ông xin nữa!

Tới cuối tháng 8/1823, thời tiết ở Marienbad bỗng giở chứng: mây đen mù mịt, mưa dầm dề lạnh lẽo. Giới thượng lưu vội vã rời đi tới Karlsbad để tiếp tục những cuộc chơi không ngơi nghỉ của mình vì có tin ở đó thời tiết tốt hơn. Bà Von Levetzow cũng cùng ba cô con gái ra đi vội vã…

Còn lại một mình ở Marienbad, Goethe như ốm dở, ăn không thấy ngon, uống không thấy khoẻ. Dường như nguồn nước bổ dưỡng đã không còn tác dụng với ông nữa.

Hoá ra là, để lành bệnh, nhà thơ không phải cần nước khoáng mà là cần Ulrike! Goethe như bị ném về trạng thái tuyệt vọng thời trai trẻ, khi ông phải lòng hôn thê của một người bạn đến mức đã suýt nữa thì tự tử. Sống sót sau "tai nạn" tình cảm này, Goethe viết nên tác phẩm "Nỗi buồn của chàng Wether" đã giúp tên tuổi ông trở nên nổi tiếng.

Nhưng bây giờ, ở tuổi 74, nhà thơ sẽ phải làm gì đây với nỗi si mê oái oăm của đời mình? Có nên chăng như Faust, bất chấp mọi đàm tiếu cười chê của người đời, lớn tiếng tuyên ngôn quyền được yêu của mình? Hay lặng lẽ ngậm bồ hòn làm ngọt và sống nốt những ngày tàn còn lại để rồi sau một cơn bạo bệnh như hồi tháng 2 và gục ngã vĩnh viễn?

Goethe đã không nhẫn chịu và cương quyết rời Marienbad tới Karlsbad: nếu Ulrike không từ chối thì nhà thơ sẽ cưới nàng làm vợ!

Đến Karlsbad, Goethe tìm gặp Ulrike rồi tới chỗ Đại công tước Carl August, khi ấy cũng đang nghỉ hè tại đó, nhờ làm ông mối. Nể mặt tài năng vĩ đại, Đại công tước Carl August đồng ý đến nơi mẹ con bà Von Levetzow nghỉ và đưa ra lời cầu hôn cô Ulrike cho nhà thơ. Bà Von Levetzow kinh ngạc:

- Thưa Đại công tước, nhưng ngài Goethe đâu còn trẻ nữa!

- Nếu con gái của bà không thấy sự chênh lệch tuổi tác đó là trở ngại thì với tư cách người mẹ, có gì làm bà phải phiền lòng đâu nhỉ?

- Bẩm Đại công tước, tôi không thể cho con gái tôi của hồi môn xứng đáng!

- Ngài Goethe nói rằng mình chỉ cần Ulrike và mỗi Ulrike thôi, không cần hồi môn gì cả! - và không chờ câu đồng ý, Đại công tước Carl August nói luôn. - Vào đúng ngày tổ chức lễ cưới, tôi sẽ tặng hai vợ chồng một ngôi nhà đối diện với cung điện của tôi!

Bối rối một lúc, bà Von Levetzow đành phải gật đầu:

- Tôi đồng ý nhưng thưa Đại công tước, chỉ xin ngài chuyển lại lời cho ngài Goethe rằng, nên chờ một năm nữa để hai người bình tĩnh lại trong cảm xúc của mình…

- Chờ một năm nữa ư? - Goethe đã thốt lên khi nghe Đại công tước nói lại. - Ở tuổi của tôi mà phải chờ từng ấy thời gian! Điều này còn tệ hơn là từ chối!

Goethe đùng đùng tự ái và rời khỏi Karlsbad. Về tới Weimar , ông đã gặp một mùa thu ảm đạm. Và trong mùa thu đó, ông đã hoàn thành tập thơ "Những khúc bi ca Marienbad". Ông coi đó là bệnh án của ông. Khi đọc tập thơ này, Đại công tước Carl August đã phải thốt lên: "Viết về tình yêu được như thế thì chỉ có thể Shakespeare mới làm nổi! Một tuyệt tác sinh ra từ đau khổ!"...

Mùa hè năm 1824, bà Von Levetzow gửi thư mời Goethe tới nghỉ hè tại Marienbad. Nhà thơ lịch sự cảm ơn nhưng cả mùa hè đó cũng như những mùa hè sau này nữa, không bao giờ ông đặt chân tới Marienbad nữa.

Những năm cuối đời, Goethe dành trọn vẹn cho việc hoàn thành nốt tập "Faust" và viết những bài báo khoa học… Ông qua đời ngày 23/2/1832 khi đang  ngồi sáng tác trên cái ghế bành yêu thích của mình.

Về đoạn đời tiếp theo của Ulrike không mấy ai được biết gì nhiều. Có tin rằng, nàng cho tới chết cũng không lấy chồng.