Công nghệ bức xạ hạt nhân tạo giống cây trồng
Ở Việt Nam , việc ứng dụng này chỉ mới bước đầu và đang hứa hẹn nhiều triển vọng. Kỹ sư Nguyễn Hữu Quang, Giám đốc Trung tâm ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong công nghiệp, thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho biết:
Ứng dụng rộng rãi trên thế giới
- Trước hết, xin ông cho biết kỹ thuật bức xạ tạo giống cây trồng là gì?
- Bức xạ tạo giống đột biến là cách dùng phóng xạ để tác động vào gen cây trồng, tạo ra những tính trạng mới, từ đó lựa chọn những tính trạng nổi trội để nhân giống cho năng suất và chất lượng cao hơn.
- Những ưu điểm của phương pháp tạo giống này là gì?
- Phương pháp tạo giống bằng đột biến có các ưu điểm như: tạo được tính trạng mới không có trong thực vật nguyên gốc, bổ sung các tính trạng mới, có thể áp dụng trên bất kỳ loài cây trồng nào và thời gian lai tạo giống ngắn hơn nhiều so với các phương pháp khác…
- Trên thế giới, kỹ thuật này đã được ứng dụng như thế nào?
- Các nước phát triển như Nhật Bản, Hà Lan, Bỉ, Mỹ, Trung Quốc… đều chú trọng phát triển công nghệ sinh học phóng xạ trong tạo đột biến cây trồng. Ở Nhật Bản hiện có 6 Viện nghiên cứu và Trung tâm trang bị, thiết bị, chiếu xạ tạo đột biến.
Theo con số thống kê của FAO và IAEA, năm 2006 toàn thế giới có khoảng 2.600 giống cây trồng đột biến được đăng ký thuộc 169 loài, trong đó hơn 80% là đột biến phóng xạ. Chương trình nông nghiệp của FAO/IAEA mỗi năm đầu tư 20 triệu ơ-rô, thu hút hơn 400 viện và trạm của hàng chục quốc gia tham gia nghiên cứu sinh học, nông nghiệp tạo giống bức xạ. Trung Quốc và Nhật Bản là những nước đi đầu trong lĩnh vực sinh học, nông nghiệp hạt nhân, tạo được hàng trăm giống mới năng suất cao, kháng hạn và sâu bệnh tốt. Pa-ki-xtan tạo được giống lúa Bamasti năng suất cao. Y-ê-men tạo giống bông chịu hạn và năng suất cao. Trong khu vực, các nước như Ma-lai-xi-a, Thái Lan cũng đang xây dựng những thiết bị chiếu xạ chuyên dụng phục vụ tạo giống.
Nước ta sẽ có Trung tâm ứng dụng kỹ thuật hạt nhân công nghệ cao
- Ở Việt Nam, kỹ thuật hạt nhân được ứng dụng như thế nào?
- Kỹ thuật hạt nhân ngày càng trở nên phổ biến trong nhiều cơ sở sản xuất. Số thiết bị hạt nhân sử dụng trong các ngành sản xuất xi măng, giấy, khai thác dầu khí, nước giải khát… lên đến con số hàng nghìn. Một số công trình nghiên cứu, phát triển công nghệ đã được ứng dụng vào thực tế sản xuất.
Thời gian qua, các phòng thí nghiệm khoa học nông nghiệp ở Viện Di truyền nông nghiệp, Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long, Viện Khoa học nông nghiệp miền Nam cũng đã có những thành công trong tạo giống một số cây trồng bằng đột biến phóng xạ, như các giống lúa đậu tương, hoa cúc, hoa hồng đột biến…
Tuy nhiên, việc tạo giống bằng đột biến vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng của phương pháp và kết quả chưa được kiểm chứng rõ ràng do nhiều lý do, trong đó nguyên nhân chính là chưa có nguồn chiếu chuyên dụng (như vườn gamma, nhà gamma), chưa được trang bị phòng thí nghiệm đồng bộ…
- Được biết, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đang xúc tiến đề án xây dựng Trung tâm ứng dụng kỹ thuật hạt nhân công nghệ caotại Đà Lạt, trong đó có mục đích tạo giống cây trồng bằng chiếu xạ hạt nhân. Xin ông giới thiệu đôi nét về dự án này?
- Dự án "Xây dựng Trung tâm ứng dụng kỹ thuật hạt nhân công nghệ cao” trên địa bàn Đà Lạt-Lâm Đồng, dựa vào khả năng nghiên cứu triển khai của Trung tâm ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong công nghiệp, kết hợp với phòng thí nghiệm của các Viện, Trung tâm trong Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam; nhu cầu phát triển của kỹ thuật đánh dấu, nguồn bức xạ và công nghệ bức xạ trong tạo đột biến giống cây trồng; dựa trên nhu cầu thực tế của nền sản xuất tại địa phương và các ngành sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, sinh học, môi trường, thủy văn… để xây dựng và phát triển Trung tâm.
- Trung tâm sẽ được xây dựng như thế nào?
- Trung tâm sẽ được xây dựng trên diện tích khoảng 117ha tại phường 12, TP Đà Lạt với kinh phí hơn 323 tỷ đồng. Giai đoạn I: Xây dựng cơ sở hạ tầng và phòng thí nghiệm. Giai đoạn II: Xây dựng tổ hợp sinh học phóng xạ tạo giống cây trồng bằng đột biến và các công trình phục vụ chuyển giao công nghệ. Hiện UBND tỉnh Lâm Đồng đã đồng ý chủ trương giao diện tích đất 117ha cho Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam để thực hiện dự án. Dự kiến giai đoạn I của dự án sẽ khởi công vào cuối năm 2007 và hoàn thành vào quý IV/2011. Đây sẽ là một đơn vị nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật hạt nhân có tiềm lực nghiên cứu triển khai ở quy mô hiện đại về kỹ thuật đánh dấu, kỹ thuật nguồn bức xạ và công nghệ chiếu xạ tạo giống cây trồng. Trung tâm sẽ quy tụ sự tham gia của nhiều đơn vị nghiên cứu ứng dụng trong và ngoài Viện Năng lượng nguyên tử nhằm phục vụ các ngành sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, sinh học, môi trường, thủy văn…; đồng thời phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế đặc thù trên địa bàn Lâm Đồng –Tây Nguyên và cả nước nói chung.
- Ý nghĩa của việc xây dựng trung tâm này là gì?
- Trung tâm sẽ là nơi nghiên cứu, tiếp nhận và tiến đến làm chủ công nghệ, nội địa hóa sản xuất; là nơi đào tạo, thực hành của đội ngũ các nhà nghiên cứu ứng dụng và sinh viên các trường đại học… Đặc biệt, trung tâm sẽ mang lại những hiệu quả kinh tế – xã hội như: bảo tồn nguồn gen hoa và các loại cây trồng khác, tạo ra giống mới chất lượng tốt, giá thành hạ…
- Vì sao Đà Lạt được chọn là nơi đặt Trung tâm?
- Đà Lạt có những lợi thế về điều kiện thời tiết, khí hậu và nguồn gen thực vật phong phú. Ngoài ra, một lợi thế rất lớn của Đà Lạt là người nông dân đã tiếp cận với công nghệ trồng rau từ rất sớm và họ đang háo hức chờ đợi những kết quả nghiên cứu mới. Vì vậy, nếu thí nghiệm thành công thì đây sẽ là môi trường thuận lợi để áp dụng vào thực tiễn.
Nguồn: chebien.gov.vn (10/12/07)
