Chườm nóng hay chườm lạnh

Tác dụng chung của nóng & lạnh

- Biến dưỡng cơ thể: biến dưỡng cơ thể ban đầu giảm do lạnh nhưng khi có phản ứng xảy ra thì biến dưỡng tăng. Biến dưỡng tăng khi sử dụng nóng

- Tiết mồ hôi: lạnh làm giảm tiết mồ hôi, nóng làm tăng tiết mồ hôi.

- Da: ban đầu lạnh làm da xanh tái, nhưng nếu dùng lâu da sẽ phản ứng trở nên đỏ hồng. Nóng làm da hồng đỏ.

- Nhịp mạch: nhịp mạch tăng khi dùng nóng. Khi dùng lạnh, nhịp mạch khởi đầu tăng, sau đó hạ xuống.

- Huyết áp: lạnh làm huyết áp khởi đầu tăng rồi hạ xuống chút ít nhưng vẫn còn giữ ở mức cao sau đó. Nóng làm huyết áp hạ sau khi tạm thời tăng ít do nhịp tim tăng.

- Hô hấp: với lạnh, đáp ứng ban đầu là thở gấp, sau đó thở chậm và sâu. Nóng là nhịp thở nông.

- Cơ bắp: dùng lạnh với thời hạn ngắn sẽ kích thích cơ, kéo dài sẽ làm giảm tính kích thích. Tương tự, dùng nóng ngắn hạn có tác dụng tăng cường lực cơ, dùng lâu làm giảm tính kích thích.

- Mạch nông: khi dùng lạnh, ban đầu co mạch nhiều để tránh mất nhiệt, nhưng sau đó giãn mạch nhẹ. Nóng gây giãn mạch.

Các mức độ nóng & lạnh

Cảm giác nóng và lạnh mang tính chủ quan rất nhiều nên cần được xác định bằng nhiệt kế.

Giới hạn nhiệt độ thấp an toàn là 4,5 ⁰C.

Giới hạn nhiệt độ cao an toàn là 43 - 46 ⁰C.

Bảng liên hệ nhiệt độ - cảm giác.

Chườm nóng, đắp nóng

Là đắp nóng với nguồn nhiệt ẩm vì người bệnh dễ chịu sức nóng hơn nguồn nhiệt khô.

Tác dụng: cải thiện tuần hoàn tại chỗ, làm giảm sung huyết các phần sâu và tăng tuần hoàn ngoại biên, dãn cơ, giảm đau.

Chỉ định: cứng khớp, đau lưng, đau dây thần kinh toạ và các dây thần kinh ngoại vi khác, chuẩn bị cho xoa bóp và tập vật lý trị liệu.

Chống chỉ định: tình trạng viêm cấp tính và chấn thương tại vùng đắp, vết thương nhiễm khuẩn, tắc động mạch hay tĩnh mạch, rối loạn cảm giác nóng lạnh. Cần lưu ý khi người bệnh là trẻ em và người bệnh tâm thần.

Kỹ thuật: dùng miếng vải dày hoặc vải len, khăn lông nhúng vào nước nóng vắt ráo rồi đắp lên vùng cơ thể cần trị liệu. Thời gian điều trị mỗi lần từ 30 - 40 phút, thay miếng vải mỗi 10 phút vì nước mau nguội.

Chườm lạnh, đắp lạnh

Lúc mới chườm lạnh gây co mạch. Sau 3 - 5 phút là hiện tượng dãn mạch, sau giai đoạn dãn mạch lại co mạch do tác dụng của lạnh.

Tác dụng: lạnh có tác dụng làm giảm tốc độ truyền dẫn xung động dây thần kinh, rõ nhất là ở nhiệt độ <27 ⁰C, từ đó là giảm co giật, giảm tính kích thích cơ, giảm phản xạ cơ.

Chỉ định: các trường hợp rối loạn hệ cơ xương như bong gân, viêm khớp cấp, thoát vị đĩa đệm cột sống, liệt rung (Parkinson). Với những bệnh nhân co giật do nguyên nhân rối loạn hệ thần kinh trung ương, đắp lạnh làm gia tăng tầm hoạt động khớp, nên áp dụng để chuẩn bị bước vào chương trình vận động.

Chống chỉ định: xơ cứng động mạch, tăng huyết áp, các trường hợp liệt cứng, người bệnh suy nhược, thiếu máu.

Kỹ thuật: dùng vải nhúng nước lạnh đắp trực tiếp lên vùng cơ thể cần điều trị. Có thể dùng cục nước đá để xoa bóp trực tiếp lên da.

Nguồn: Thuốc & sức khoẻ, số 338, 15 - 8 - 2007, tr 21.