Các nhà vật lý nghiên cứu tranh Rembrandt

Bản gốc hay bản sao? Trong số các nhà sưu tập tác phẩm nghệ thuật, câu trả lời cho câu hỏi này đôi khi có giá trị hàng triệu đô la. Một bức tranh sao chép do một kẻ làm tranh giả tài năng vẽ có thể đánh lừa được cả những chuyên gia dày dặn kinh nghiệm và được coi như bản gốc. Ví dụ như trường hợp của Van Meegeren xảy ra ở giữa thế kỷ XX. Ông ta đã làm giả những bức tranh của Vermeer giống thật đến nỗi thậm chí những người rất am hiểu về tranh cũng tưởng rằng những bức tranh đó thật sự là tác phẩm chưa từng được công bố của Vermeer - danh hoạ thế kỷ XVII. Cuối cùng, những phân tích về thành phần hoá học mới giúp làm sáng tỏ vấn đề. Trong màu vẽ mà kẻ làm tranh giả sử dụng, có những thành phần hoá học chưa được biết đến trong thế kỷ XVII.

Trên số đặc biệt tạp chí “Applied Physics A: Materials Science and Processing” có in công trình nghiên cứu của TS.Ina Reiche và nhóm các nhà khoa học Pháp và Đức. Họ đã nghiên cứu những bức tranh của danh hoạ Rembrandt van Rijna (1606-1669) vẽ trên nền thô.

Thông thường, nền tranh bằng giấy, da cừu hoặc gỗ được Rembrandt bồi bằng một thứ hỗn hợp gồm keo và bột xương gà đốt cháy, tán vụn. Sau khi phơi khô nền, ông bắt đầu vẽ. Thành phần bạc trong màu vẽ theo nét vẽ tạo thành những vạch nhỏ, đọng lại trong những lỗ nhỏ li ti trên nền thô và cùng với thời gian, dưới ảnh hưởng của không khí và bụi bẩn, những vạch bạc đó chuyển sang màu nâu.

Một trong những bức vẽ mà Rembrandt sử dụng “phương pháp bạc” là chân dung nàng Saskia van Uylenburgh. Danh hoạ làm quen với nàng ở Amsterdam, tại nhà một người bạn. Những người thân của Saskia chống lại mối quan hệ này. Mẹ của Rembrandt cũng không ưa gì Saskia. Mặc dầu vậy, cặp uyên ương vẫn quyết định đính hôn vào tháng 6 - 1633.

Rembrandt vẽ nhiều bức chân dung người yêu với khăn choàng (Bức tranh “Saskia với khăn choàng”, 1633, trưng bày tại Bảo tàng Rijksmuseum - Amsterdam), với vòng hoa trên đầu (“Saskia Flora”, 1634, bảo tàng Ermitage Petersburg) và đội mũ (“Saskia đội mũ đỏ”, 1635, Bảo tàng Staatliche Museen, Gemaldegaleria, Kassel).

Bức tranh Saskia được khảm bạc có chữ ký của danh hoạ và năm hoàn thành là 1633. Bên lề bức tranh, Rembrandt viết: “Chân dung người yêu của tôi năm 21 tuổi, 3 ngày sau lễ đính hôn”. “Chính bức tranh Saskia nhỏ này (19,6x11,8cm) được nghiên cứu bằng phương pháp bức xạ synchrotron” - Nhà vật lý Ina Reiche thuộc Trung tâm nghiên cứu và phục chế các bảo tàng Pháp cho biết. Các nghiên cứu của bà về vấn đề này đã được đăng tải trên tạp chí “Applied Physics”.

Người ta nghiên cứu bức tranh đã có sẵn ngày tháng, chữ ký của một hoạ sĩ nổi tiếng nhằm mục đích gì? Vấn đề là ở chỗ phải so sánh nó với hai bức tranh phong cảnh cùng kích thước, vẽ bằng chất liệu bạc. Cả hai tác phẩm này hiện nay đều thuộc quyền sở hữu của Bảo tàng Kupferstichkabinett ở Berlin. Hai bức tranh phong cảnh không được ghi ngày tháng. Danh hoạ cũng không ký tên mình lên chúng. Các nhà khoa học muốn phân tích thành phần hoá học của màu vẽ trên hai bức tranh phong cảnh, để trên cơ sở này xác định xem chúng có thật sự là tác phẩm của Rembrandt hay không.

Tại sao người ta lại sử dụng bức xạ synchrotron để nghiên cứu những bức tranh? Synchrotron (máy gia tốc cung cấp năng lượng rất cao cho các hạt cơ bản) là nguồn bức xạ điện từ rất mạnh có dải tần rộng (từ tia cực tím cho đến bức xạ rơnghen). Cường độ của chùm tia nhận được mạnh hơn cường độ bức xạ từ đèn rơnghen vài ba lần. Cường độ lớn này cho phép giảm đáng kể thời gian đo đạc, đồng thời tăng cường nội dung thông tin về cấu tạo bên trong của vật liệu được nghiên cứu. Thêm vào đó, bức xạ synchrotron rất “tập trung”, điều này tạo khả năng nghiên cứu những đối tượng tí hon, kích cỡ vào hàng vài trăm micrômét. Những vạch bạc trong các bức vẽ rất mảnh. Trên 1 cm vuông các tác phẩm của Rembrandt chỉ có vài ba trăm micrôgam bạc mà thôi.

Kết quả phân tích cho thấy, Rembrandt đã sử dụng hỗn hợp bạc và đồng (hơn 10%) và kẽm (dưới 1%). Cũng có dấu vết chì và thuỷ ngân. Điều quan trọng nhất là phân tích hoá học hợp chất của bạc chỉ ra các thành phần gần như nhau trong cả 3 bức vẽ. Do vậy, có thể khẳng định rằng chính Rembrandt đã vẽ chúng.

Nguồn: Nauka; gdtd.com.vn, số 68, 08/06/2006