Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 29/10/2007 15:15 (GMT+7)

Biên tập viên không được cả tin

Cách đây không lâu, khi đọc bài trên Vnexpress viết "Ở Mỹ, không phải ai cũng dám kêu một tô phở "xe lửa" (tô lớn bằng cái bánh xe lửa)," tôi bật cười vì cái mở ngoặc chú thích quá đơn giản của người viết. Không cần qua Mỹ, chỉ cần kiểm tra trên Internet thì biết ngay đó là cách mà bà con bên Mỹ gọi một bát phở quá to (chắc sinh ra thêm kích cỡ này ngoài các loại bát nhỏ, nhỡ, lớn để phục vụ các ông Tây bụng phệ??). Phở Xe lửa cũng là tên riêng của một số cửa hàng phở, bên cạnh các loại phở Hòa, phở Tàu bay...

Giả sử anh phóng viên nọ nghe loáng thoáng thấy nói đến món "phở Tàu bay", "phở Tàu thủy" hày "phở tàu ngầm" (có thật 100% đấy) thì không biết sẽ suy diễn kiểu gì nhỉ? Mà biên tập viên khi cầm những bài viết như vậy sao dễ dàng đóng triện "OK" quá vậy.

Nhưng cái lỗi này (to bằng bánh xe lửa) nhìn vào đã thấy ngay. Những cái lỗi mang tính chuyên môn thì để phát hiện quả không phải đơn giản.

Biên tập viên kinh tế thì phải rành vấn đề kinh tế, biên tập các vấn đề âm nhạc thì phải hiểu âm nhạc. "Ai mà chẳng biết!" Chắc chắn hỏi 10 người thì cả 10 người đều thốt lên một câu như thế, song thực tế cho thấy không hoàn toàn như vậy. Ở Việt Nam , chuyện biên tập viên phải kiêm nhiều lĩnh vực không có gì lạ. Khá khẩm ra thì một người phụ trách mấy môn thể thao hoặc toàn bộ mảng thể thao (nghe có vẻ cũng không dẫm chân nhau cho lắm), nguy hơn thì một biên tập viên "chơi" luôn cả văn học, âm nhạc, điện ảnh, mỹ thuật (gọi chung là mảng văn hóa) - một mình khoắng cả một nồi lẩu. Tệ hơn nữa là có những phóng viên-biên tập viên chuyên về mảng công nghệ, kinh tế hoặc môi trường mà chẳng có tí vốn kiến thức nào về lĩnh vực mà mình phụ trách.

Hậu quả là những phóng viên này thường xuyên chỉ làm cái việc copy thông cáo báo chí, hay tệ hơn là nói vuốt đuôi, chứ làm sao nhìn thấu đáo ngành đó được. Thấy người ta nói "dư nợ" thì mình cũng "dư nợ", người ta viết "IXP, ISP" thì mình cũng viết "IXP, ISP". Tôi biết có người không viết nổi đơn vị tính cước điện thoại là block hay blok hay blốc. Rồi cái vụ H5N1 nữa chứ: lúc thì tuýp A, lúc thì type A, lại có lúc là týp A. Hic. Các vị làm trong ngành còn không viết được một từ cho chuẩn, dân thường như tụi tôi biết đằng nào mà theo? Hãy thử đặt câu hỏi: "Đồng tiền mất giá thì có hại gì, lợi gì?" hay "chương trình thu hoạch sớm là gì" với các phóng viên-biên tập viên kinh tế. Tôi dám chắc không ít người chào thua.

Tôi mới đọc một cái tin, viết rằng "Các nhạc cụ chính được chuyển từ Nhật Bản sang tặng Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trị giá 45 triệu Yên Nhật... đặc biệt là những loại đàn mà cho đến nay dàn nhạc vẫn chưa có như đàn half." (Nhật Bản tặng nhạc cụ cho Gàn nhạc Giao hưởng, Tin Tức, 31/1/2005).Nếu phóng viên nghe họp báo loáng thoáng dẫn đến lỗi này (đàn harp) thì biên tập viên cũng phải kiểm tra lại chứ. Nghe qua đã biết là có vấn đề.

Mà thôi, những vấn đề mang tính chuyên ngành thì cũng khó mà biết được ngày một ngày hai. Chẳng có cách nào khác ngoài việc tự nghiên cứu. Nhưng còn những lỗi đơn giản hơn thì sao? Không ít người phụ trách ngành tài chính-ngân hàng mà tên mấy cái ngân hàng nước ngoài còn không nhớ, người phụ trách viễn thông mà lúc thì Viettel, lúc thì Vietel.

Chúng ta hãy cùng "ngâm cứu" 2 ví dụ sau:
- "Chỉ huy vẫn là một nhạc sĩNhật rất quen thuộc JetjujiHonna" (Trao tặng dự án cung cấp nhạc cụ cho Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam, Lao Động, 28/1/2005),
- "Công ty cổ phần chế biến lâm sản Tuyên Quang ký hợp đồng với Tập đoàn Ikia" (Tuyên Quang lần đầu tiên XK hàng gỗ sang châu Âu, Lao động, 28/1/2005)
- Phòng quản lý xuất nhập khẩu khu vực Lạng Sơn sẽ chính thức đi vào hoạt động, thực hiện cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu E ( C/O Fome) cho các doanh nghiệp và thương nhân trong và ngoài tỉnh có nhu cầu xuất khẩu hàng hóa sang các nước ASEAN và Trung Quốc qua cửa khẩu Lạng Sơn. (Cấp C/O Fome cho hàng nông sản Việt Nam sang ASEAN và Trung Quốc, Tin Tức, 31/1/2005)
- Các mỏ quặng titan tại hai huyện Cẩm Xuyên và Kỳ Anh có trữ lượng trên 5 triệu tấn, có hàm lượng imenitecao. Vài năm gần đây, Tổng công ty khoáng sản Hà Tĩnh đã khai thác, chế biến và xuất khẩu mỗi năm khoảng 10 vạn tấn. Tỉnh đang lập dự án kêu gọi đầu tư chế biến pigment. (Hà Tĩnh mời gọi đầu tư, VNANet, 1/2/2005)

Không cần phải là biên tập viên âm nhạc cũng biết chỉ huy thì phải là "nhạc trưởng", còn cái ông Honna nổi tiếng ơi là nổi tiếng kia thì tên là "Tetsuji" cơ. Với tin thứ 2, kiểm tra qua Internet và một số nguồn tin trong ngành sẽ không thể thấy tên Ikia. Thực ra đây là tập đoàn Ikea, có nhà máy sản xuất ở Việt Nam . Còn cái chữ Fome lạ lẫm kia thì cũng chẳng khó gì khi tìm ra nguyên bản là "Mẫu C/O form E (xuất xứ hàng hóa)" trong website của Bộ Tài chính và nhiều tin tức khác. Riêng câu về các loại quặng ở Hà Tĩnh thì việc sử dụng hai thuật ngữ xa lạ "imenite" (thực ra phải là "ilmenite") và "pigment" rõ ràng không mang lại hiệu quả gì vì chẳng mấy ai biết giá trị của chúng. Ít ra cũng phải có một cụm từ giải thích "... đầu tư chế biến pigment, loại hóa chất quan trọng cho ngành công nghiệp sản xuất sơn, nhựa..." chẳng hạn.

Rất nhiều biên tập viên chỉ nghĩ biên tập là chỉnh câu chữ chứ không hề quan tâm đến tính báo chí, sai đúng cũng mặc. Gay thật là gay!

Phóng viên có một ngàn lý do để viết sai: vội vàng cho kịp hạn chót, nghe loáng thoáng không rõ, tốc ký nhầm, hiểu sai vấn đề, nhầm thuật ngữ, và tệ nhất là... trình độ non. Nhưng biên tập viên là bộ lọc - lọc về ngôn ngữ và lọc về vấn đề. Nếu không làm được thì còn gọi gì là biên tập.

Vì thế, đừng nên quá tin tưởng vào những gì phóng viên viết. Phóng viên càng giỏi thì biên tập viên càng dễ cho qua, nhưng đó lại có thể là một sai lầm chết người.

Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, biên tập viên cũng không được vội vàng. Hãy dừng lại một chút, đọc bài cho kỹ và đừng bỏ qua cái việc chính yếu của họ: Kiểm tra, kiểm tra và kiểm tra./.

Nguồn: vietnamjournalism.com 1/2/2005

Xem Thêm

Kỷ niệm 5 năm thành lập báo điện tử Tầm nhìn
Tại Lễ kỷ niệm thay mặt Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, ông Phan Tùng Mậu đã chúc mừng tập thể cán bộ, phóng viên báo điện tử Tầm Nhìn nhân dịp 5 năm thành lập, ghi nhận những thành quả mà...
Chiến thắng vĩ đại mùa Xuân 1975
Chiến dịch lịch sử  Lúc này, tập đoàn phòng ngự lớn của địch ở Sài Gòn - Gia Định tuy số lượng còn đông nhưng đã bị chia cắt, cô lập cao độ và sức chiến đấu đã giảm sút hẳn. 
Vẻ đẹp đặc hiệu của nhà trí thức
Vàng là đẹp, là quý giá. Nhưng không phải vàng nào cũng giá trị như nhau? Có vàng thật, có vàng giả, có cả mạ vàng như thật. Học thức và bằng cấp cũng vậy. Có học thật, có học giả, có bằng thật, có bằng giả như thật. Đại...
Mùa Xuân là Tết trồng cây
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đề xướng, tổ chức, xây dựng Tết trồng cây trở thành một phong trào quần chúng rộng rãi, sôi nổi và bền vững. Tháng 11-1959, nhân đợt thi đua lấy thành tích mừng Đảng ta 30 tuổi, Chủ tịch Hồ Chí Minh...
Bác Hồ vui Tết đón Xuân trong lòng Tổ quốc
Tết Mậu Tý (1948) Tết mừng chiến thắng Thu Đông năm Đinh Hợi phá tan cuộc tấn công của giặc Pháp lên Việt Bắc và phấn khởi mừng thọ Bác Hồ 58 tuổi: Chính phủ họp nghe Bộ Quốc phòng báo cáo chiến thắng giặc Pháp tại An toàn khu.
Đại tướng Lê Trọng Tấn - Những ngày đầu cách mạng
Giữa năm 1942, tôi đến một cơ sở cách mạng ở làng Lương Yên. Đang nói chuyện thì một quân nhân trong bộ đồ nhà binh Pháp ở phía cổng đi vào. Tôi lánh sang buồng bên cạnh nói chuyện với các em đang học. Khi người ấy về, chủ...

Tin mới

Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.