Biến rác thành tiền
Ðể sử dụng loại chất đốt "cồng kềnh" này, một số hộ gia đình trong khu vực phải vận chuyển nhiều lần và nhà phải rộng mới có điều kiện chứa chúng. Việc đó chỉ diễn ra ở vùng nông thôn còn ở thành thị thì trấu hiếm khi được dùng vào việc nấu nướng.
Thế nhưng, với Dự án VIE/020 (Sản xuất nông - thủy sản bền vững và năng lượng tái tạo từ lục bình và chất thải) của Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm đa dạng sinh học Hòa An thì trấu đã thật sự "đổi đời", nếu không muốn nói là khẳng định giá trị kinh tế trong đời sống nhân dân, khi mà giá xăng, dầu, giá gas, giá than đá đang ngày càng leo thang đến chóng mặt!
Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm đa dạng sinh học Hòa An tọa lạc trên địa phận xã Hòa An (huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang), đi vào hoạt động từ hơn tháng nay, và mới giới thiệu với các phương tiện truyền thông và các nhà khoa học thành tựu thực hiện Dự án tái tạo năng lượng từ lục bình và chất thải do Trường đại học Cần Thơ kết hợp với Luxembourg và tỉnh Hậu Giang thực hiện.
Kỹ sư Nguyễn Hữu Phong (phụ trách kỹ thuật môi trường vận hành hầm ủ biogas) đưa chúng tôi tới chiếc máy ép củi trấu. Máy ép củi trấu sơn mầu xanh "môi trường" được sản xuất tại Gò Công (Tiền Giang) mà Trung tâm mới mua về hơn tháng nay. Giá máy ép củi trấu 15 triệu đồng, cùng động cơ điện ba pha 15 HP giá năm triệu đồng. Máy ép củi trấu có công suất 70-80 ki-lô-gam củi/giờ, tiêu thụ điện 6-7 kW/giờ. Cứ 1,05 ki-lô-gam trấu thì cho ra một ki-lô-gam củi trấu. Chỉ cần cho trấu vô "họng" máy, qua bộ phận ép thì máy "nhả" ra những thanh củi bốc hơi nóng hổi. Củi trấu có đường kính 73mm, dài từ 0,5 đến 1m. Thanh củi trấu dài 21 cm, nặng một ki-lô-gam. Cứ một ki-lô-gam củi trấu thì nấu được bữa ăn cho bốn người.
Kỹ sư Phong cho biết, củi trấu duy trì sự cháy lâu hơn nấu trực tiếp bằng trấu hoặc than đá. Cũng như các loại chất đốt khác, củi trấu có thể nấu bất cứ món ăn nào, kể cả các loại đồ nướng. Củi trấu rất "dễ tính", có thể sử dụng cho lò trấu truyền thống, cà ràng, bếp than, bếp than đá... Trước khi nấu, người ta chặt củi trấu thành vài miếng dày khoảng ba mm để nhóm bếp.
Anh Trần Thành Chắc (ấp Hòa Ðức, xã Hòa An), người đã sử dụng củi trấu do trung tâm "tiếp thị", cười vui nói củi trấu rất dễ nhóm bếp, bắt lửa nhạy như nhóm bằng vỏ dừa. Nhà anh chặt củi thành miếng nhỏ để nhóm bếp, sau đó cho nguyên thanh vào bếp lò như nấu bằng củi cây trước đây. "Ngon" nhất là củi trấu nhóm không có khói, khi cháy thì cháy hết, không lãng phí chút nào. Ðiều đáng quan tâm là củi trấu có mùi dễ chịu, nếu không muốn nói là "thơm". Anh bảo sẽ mua củi trấu cho gia đình sử dụng. Các hộ quanh trung tâm sau khi sử dụng củi trấu đều rất hài lòng.
Về mặt "kinh tế", kỹ sư Phong cho biết, từ khi đi vào hoạt động tới nay, đã có nhiều người từ Tây Nguyên, miền Ðông Nam Bộ tìm đến mua củi trấu về sấy bột khoai mì. Ông Trường (đường Nguyễn Văn Cừ, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ) mua 5-6 tấn/ngày cũng để sấy bột. Nhưng ông Trường chê giá một ki-lô-gam củi trấu một nghìn đồng là cao. Kỹ sư Phong cũng đồng ý như thế rồi đưa ra con số: trấu từ nhà máy xay xát chở về trung tâm giá thành là 200 đồng/kg, tiền điện và tiền công lao động là 300 đồng/ki-lô-gam củi.
Kỹ sư Trung phân trần củi trấu là đề tài nghiên cứu bước đầu, giá cũng chỉ tính khảo nghiệm. Trung tâm sẽ chuyển giao công nghệ này đến từng hộ nông dân có nhu cầu. Nhưng điều quan trọng là sẽ khuyến khích các nhà máy xay xát mua máy về ép củi, vừa giải quyết nạn thừa trấu không biết đổ đi đâu vừa kiếm thêm lợi nhuận từ củi trấu. Khi đó, giá thành củi trấu sẽ hạ xuống nhiều. Và củi trấu sẽ đến những thị trấn hoặc thị xã, giúp người dân tiết kiệm ngân sách chi tiêu gia đình, quan trọng nhất là giảm độc hại đối với các hộ vốn thường xuyên sử dụng than đá khi họ dùng củi trấu.
Ðáng quan tâm là điện năng sử dụng cho máy ép củi trấu lại được sản xuất từ lục bình (bèo Nhật Bản). Loài thủy thảo này trước đây là khổ nạn đối với việc lưu thông trên kinh rạch nhỏ của các loại ghe xuồng. Nhiều năm qua, lục bình được sản xuất thành hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu. Tuy nhiên, giá trị kinh tế của nó cũng chẳng là bao đối với những hợp tác xã. Còn bà con nông thôn cày cục cả ngày cũng chỉ kiếm được chừng đôi ba chục nghìn đồng từ công thắt lục bình thành sản phẩm. Bây giờ, với Dự án, lục bình đã "hóa kiếp" thành một loại thủy sinh có giá trị kinh tế nhiều mặt.
Anh Nguyễn Văn Vũ, nhân viên quản lý điện tại trung tâm, cho biết lục bình tươi mua 120 đồng/kg, đem về cắt rễ; thân và lá đưa vô máy cắt (công suất 5 tấn/giờ) rồi chuyển sang máy ép, nước chảy vào hầm ủ biogas (công suất 2 tấn/giờ) cho lên men. Nước thải từ hầm lên men (công suất 450 m3) sinh khí. Khí vào bể chứa khí dùng để chạy máy phát điện, chạy động cơ (máy ép trấu, máy bơm nước) và đun nấu. Nước thải từ hầm chứa khí dùng nuôi thủy sản. Trung tâm có 2.000 m2 diện tích ao nuôi cá sặt rằn, cá hường. Nhờ nước thải có độ pH 2,5, tái tạo năng lượng rất tốt nên nước nhiễm phèn mặn cao ở đây đã được "hóa giải". Rễ lục bình ủ compost (với bã mía và phân heo) nuôi trùn. Thân và lá lục bình nén thành bánh, hoặc trải bằng mặt, ủ meo nấm rơm, sản xuất nấm rơm. Loại nấm này ăn rất thơm, ngon hơn cách sản xuất bằng rơm truyền thống. Tuy nhiên đây mới chỉ là những thử nghiệm bước đầu của trung tâm, chưa đưa vào sản xuất đại trà.
Trung tâm mới chính thức đi vào hoạt động ngày 8-8-2008, giữa một vùng đất toàn năn kim và tràm. Hiện tại, trung tâm đang cho xây cất một loạt các nhà xưởng và tráng bê-tông các con đường nội bộ. Công việc xem ra khá bề bộn, thế mà trung tâm chỉ có hai cán bộ kỹ thuật và bảy công nhân. Ðạt được thành công bước đầu trong việc biến trấu và lục bình thành củi và nhiều sản phẩm khác thật đáng quý đối với trung tâm. Hy vọng, trong tương lai củi trấu sẽ là chất đốt phổ biến trong cộng đồng, sản phẩm từ lục bình sẽ phát triển tạo giá trị kinh tế, tức là trung tâm đã biến các loại rác này thành tiền.
