Bệnh COPD không chỉ do khói thuốc lá

Trước đây, người ta thấy rằng khói thuốc lá là nguyên nhân gây bệnh, nhưng hiện nay, bệnh đang có xu hướng tăng nhanh trên toàn thế giới, nhất là ở các nước đang phát triển, trong đó có ViệtNam. Nhiều phụ nữ chưa bao giờ hút thuốc lá cũng mắc phải bệnh này, nguyên nhân là ô nhiễm không khí từ nhiều nguồn: ở trong nhà như khói thuốc lá (dù không trực tiếp hút thuốc), khói than khi nấu nước bằng than củi; ô nhiễm không khí ngoài đường từ khói xe cộ và nhất là khói tại các lò đốt (than, nung gốm đúc đồng…). Hiện nay, trên thế giới có hơn 200 triệu người mắc COPD, đây là bệnh gây tử vong hàng thứ tư sau ung thư, tim mạch và đái tháo đường. Đồng thời, cũng là gánh nặng cho gia đình và xã hội khi người bệnh giảm hoặc mất khả năng làm việc để kiếm sống, có khi không thể làm nổi những công việc hàng ngày để tự phục vụ bản thân vì tình trạng khó thở thường xuyên do tắc nghẽ luồng thông khí và phản ứng viêm của phổi đối với khói hay các hạt (bụi) rất nhỏ trong khói, trong không khí. Tình trạng này ngày một tăng dần, khó hồi phục như trước khi có bệnh.

Vấn đề quan trọng là phải phát hiện sớm bệnh, ngay khi có các dấu hiệu đầu tiên là khạc đàm vào buổi sáng, ho và sau đó là khó thở, nhất là ở người trên 40 tuổi. Tuy nhiên, chẩn đoán bệnh COPD dễ bị bỏ qua khi người ta nghĩ rằng ho và có đàm là chuyện bình thường ở người hút thuốc lá. Các triệu chứng khó thở, hay mệt ở người mắc COPD thường bị lầm là do tuổi cao sức yếu hay do béo phì. Vì thế, để chẩn đoán xác định COPD, đo dung tích phổi là tiêu chuẩn vàng.

Diễn tiến bệnhngày càng trầm trọng, lúc đầu bệnh nhân chỉ tăng tiết đàm nên khạc đàm thường xuyên, về sau do phản ứng viêm lâu ngày, đường hô hấp bị hoá xơ, thành sẹp là hẹp đường dẫn khí; phản ứng viêm cũng tạo ra các chất tiêu huỷ mô phổi. Tất cả những điều này làm bệnh nhân khó thở, lúc đầu chỉ khó thở khi làm việc nặng, về sau khi đi bộ cũng khó thở, không thể bắt kịp người đi bộ cùng tuổi, rồi không đi nổi quá 100 mét. Giai đoạn cuối, ngay cả các sinh hoạt cá nhân như tắm rửa, thay quần áo, ăn cơm cũng gây khó thở cho bệnh nhân. Tuy nhiên, không phải vì đi bộ làm bệnh nhân khó thở mà bệnh nhân không vận động, trái lại cần thiết phải tập thể dục, tập thở, vận động phù hợp thể lực và tình trạng bệnh theo sự hướng dẫn của bác sĩ điều trị, nhằm mục đích cải thiện tình trạng khó thở.

Khi ngừng hút thuốc lá hay ngưng tiếp xúc với không khí ô nhiễm khói bụi, chức năng phổi được cải thiện từ 2 - 4%.

Những yếu tố làm bệnh trở nặnglà không khí ô nhiễm, nhiệt độ môi trường sống thay đổi, nhiễm trùng, xúc động mạnh. Qua mỗi đợt bệnh trở nặng, chất lượng cuộc sống người bệnh thêm giảm sút. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có thể ảnh hưởng mọi mặt trên đời sống người bệnh, những công việc hằng ngày trước kia được làm một cách dễ dàng nay trở nên khó khăn. Do đó, người bệnh cần thiết thích nghi với tình trạng sức khoẻ, làm việc nhẹ nhàng, giữ môi trường sống trong lành, tránh tiếp xúc khói, bụi.

Để giảm gánh nặng của COPD,cần giảm yếu tố nguy cơ như khói thuốc lá, ô nhiễm không khí trong nhà, phơi nhiễm với khói bụi nghề nghiệp như công nhân làm việc tại các lò đốt… bằng cách cải thiện môi trường sống và làm việc. Khuyến khích khám bệnh khi có nghi ngờ để phát hiện sớm bệnh. Khi có bệnh, dùng thuốc kháng cholinergic tác dụng kéo dài để làm thông thoáng đường thở, cải thiện chức năng phổi, giúp bệnh nhân giảm các đợt cấp, tăng cường chất lượng cuộc sống và giảm tử vong.