ĐBQH Châu Văn Minh: Đề xuất 6 nhóm giải pháp hoàn thiện Luật Phát triển đô thị

Sáng 7/8, Quốc hội thảo luận tại Tổ về nhiều dự án Luật quan trọng. Phát biểu tại Tổ, góp ý về Dự án Luật Phát triển đô thị, Đại biểu Quốc hội Châu Văn Minh (đoàn Phú Thọ) cho biết, các ý kiến của ông được tổng hợp trên cơ sở tư vấn của các chuyên gia tại hội thảo do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam và Tổng hội Xây dựng Việt Nam tổ chức.

Đại biểu Quốc hội Châu Văn Minh (tổ Phú Thọ) góp ý Luật Phát triển đô thị.

BƯỚC ĐI CẤP BÁCH, MANG TÍNH CHIẾN LƯỢC

ĐBQH Châu Văn Minh cho hay, các chuyên gia cơ bản tán thành sự cần thiết xây dựng Luật Phát triển đô thị và đánh giá luật tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ, khắc phục được điểm nghẽn về phát triển đô thị, phát huy vai trò đầu tàu của TP HCM và các thành phố lớn, qua đó hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên phát triển mới.

"Đây là một bước đi cấp bách, mang tính chiến lược nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới", ông Minh nhấn mạnh.

Theo đại biểu Châu Văn Minh, dự thảo đã bám sát Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Thực tiễn cho thấy, quy mô và tính chất quản trị của các đô thị lớn đã vượt xa khuôn khổ quản lý thông thường, đòi hỏi những cơ chế vượt trội, ổn định và dài hạn thay vì các nghị quyết thí điểm có thời hạn.

Dự thảo đánh dấu sự chuyển đổi căn bản từ tư duy "quản lý" hành chính sang tư duy "quản trị và kiến tạo" phát triển. Đây không chỉ là việc bổ sung một đạo luật mới mà là hình thành một tư duy lập pháp lấy hiệu quả phát triển, năng lực cạnh tranh và chất lượng sống của người dân làm mục tiêu trung tâm. Luật sẽ là công cụ để giải quyết các "điểm nghẽn" về hạ tầng, nguồn lực và quản lý phân cấp, đồng thời chuẩn bị thể chế để Việt Nam thích ứng với các xu hướng hiện đại như chuyển đổi số, đô thị thông minh và phát triển xanh.

Đại biểu cũng đánh giá dự thảo thể hiện bước tiến lớn về phân quyền khi chuyển từ cơ chế thí điểm sang khung pháp lý ổn định. Theo đó, HĐND thành phố được chủ động quyết định cơ cấu tổ chức bộ máy, số lượng biên chế trong phạm vi luật quy định; được áp dụng cơ chế đặc thù về thu nhập đối với cán bộ; đồng thời có thêm thẩm quyền trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật và thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới đối với một số lĩnh vực phát triển đô thị.

6 NHÓM VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN DỰ THẢO LUẬT PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ

Bên cạnh việc đánh giá cao dự thảo, ĐBQH Châu Văn Minh đề xuất 6 nhóm vấn đề hoàn thiện dự thảo luật:

Thứ nhất, về phân cấp, phân quyền và mô hình quản trị đô thị, Đại biểu đề nghị phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền đô thị.

Cụ thể, tại Điều 3 về phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND thành phố, cần phân cấp, phân quyền triệt để cho các đô thị lớn (như Hà Nội, TP HCM) được chủ động quyết định danh mục dự án, điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu và linh hoạt điều chỉnh quy mô hạ tầng.

Điều 7 Khoản 2 Điểm a cho phép HĐND, UBND, Chủ tịch UBND thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh thủ tục hành chính khác, nhưng không được trái với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước ở Trung ương ban hành, nhất là các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư, môi trường nhằm thu hút đầu tư.

Việc phân cấp, phân quyền cần phải có các quy định cụ thể để kiểm tra, giám sát; đồng thời chuyển dịch mô hình từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Dự thảo cần gắn quyền hạn với các chỉ số đánh giá năng lực (như PAPI, PAR Index, tỷ lệ tự chủ ngân sách). Cần bổ sung bộ chỉ số KPI đô thị để theo dõi hiệu quả phát triển thực chất thay vì đánh giá định tính. Quy định cấm phân cấp tiếp cho cấp dưới (phường/xã) khiến quyền lực "dồn ứ" ở cấp tỉnh, dễ gây tắc nghẽn tại các đô thị có địa bàn rộng lớn.

Thứ hai, về công cụ quản lý và phát triển không gian đô thị, đại biểu đánh giá, phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là điểm đột phá lớn, định nghĩa TOD là mô hình lấy đầu mối giao thông làm trung tâm để hình thành các trung tâm kinh tế-thương mại-dịch vụ mật độ cao và đa chức năng.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế thu hồi, đấu giá đất vùng phụ cận các ga metro, nút giao đường vành đai do khi Nhà nước đầu tư hạ tầng giao thông lớn khiến giá đất xung quanh tăng vọt, cần có công cụ tài chính/thuế để điều tiết một phần giá trị tăng thêm này về cho ngân sách tái đầu tư, thay vì để tư nhân được hưởng hoàn toàn lợi ích.

Thứ ba, về quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao (quy định tại Điều 11), theo đại biểu, Luật cần quy định rõ về khai thác không gian ngầm (hạ tầng, metro, thương mại), làm rõ các khái niệm không gian tầm thấp và không gian tầm cao. Bổ sung quy hoạch tổng thể đô thị phải lồng ghép dữ liệu không gian ngầm và tích hợp hệ thống dữ liệu số (GIS, BQL đô thị thông minh) ngay từ khâu lập quy hoạch.

Cần quy định rõ danh mục các hoạt động được phép (hạ tầng, thương mại, metro) và bắt buộc tích hợp dữ liệu số (GIS) ngay từ khâu quy hoạch.

Thứ tư, về các mô hình đô thị đặc thù và phát triển bền vững, đại biểu đề nghị định lượng hóa tiêu chuẩn cho các mô hình đô thị mới để tránh mang tính hình thức; xây dựng bộ tiêu chí chất lượng cho đô thị đặc biệt tầm quốc tế: Hệ thống hóa tiêu chuẩn hạ tầng chiến lược, như đường sắt đô thị, không gian ngầm, cảng biển logistics; tiêu chuẩn cho các mô hình tăng trưởng mới đối với hạ tầng kỹ thuật, an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu.

Với Đô thị Xanh và Sinh thái cần có quy định bắt buộc về tỷ lệ bề mặt thấm nước, thoát nước ngầm; chỉ số cây xanh/người và áp dụng ưu đãi tín dụng xanh; Chuẩn hóa hạ tầng xanh để cạnh tranh toàn cầu: Chỉ số hấp thụ carbon, gắn với mục tiêu Net-Zero, mật độ công trình xanh, tỷ lệ tái chế rác đô thị, hệ thống giao thông giảm phát thải vào bộ chỉ tiêu bắt buộc khi phê duyệt dự án lớn chống chịu thiên tai.

Với Đô thị Thông minh cần xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị thống nhất, ứng dụng AI, BIM, Digital Twin vào quản trị và chia sẻ dữ liệu mở (Open Data). Các đô thị nói chung cần có khả năng chống chịu với BĐKH, bổ sung các tiêu chí về đô thị thích ứng biến đổi khí hậu và mục tiêu Net Zero.

Luật hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) về tiêu chuẩn công nghệ: Các siêu đô thị cần đi đầu về AI, IoT, xe tự hành và năng lượng xanh...

Thứ năm, về liên kết vùng và quản trị vùng đô thị (Mục 7 Chương II), các chuyên gia xác định việc thiếu quy hoạch đô thị vùng đặc biệt là một "khoảng trống thể chế lớn" trong dự thảo. Dự thảo Luật cần bổ sung tên vùng, liên kết vùng và quy định việc thành lập Hội đồng vùng hoặc Cơ quan phát triển vùng để giải quyết các vấn đề liên tỉnh như xử lý rác thải, cấp nước và giao thông liên vùng; quy định rõ trách nhiệm và cơ chế chia sẻ chi phí, lợi ích giữa các địa phương trong vùng đô thị đặc biệt; bổ sung giới hạn đối với các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư, môi trường.

Thứ sáu, về bảo đảm quyền lợi người dân và giám sát xã hội, về tái thiết đô thị, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế tỷ lệ đồng thuận phù hợp (thay vì 100%) khi cải tạo chung cư cũ để tránh tình trạng một vài hộ dân làm ngưng trệ dự án. Đảm bảo sinh kế thông qua bồi thường tại chỗ bằng sản phẩm thương mại. Đối với nhà ở xã hội, kiên quyết buộc chủ đầu tư dành quỹ đất sạch thực tế thay vì nộp tiền thay thế.

Để tăng cường giám sát xã hội, đại biểu kiến nghị cần có quy định bắt buộc công khai toàn bộ thông tin về quy hoạch, giao đất và kết quả đấu thầu để người dân giám sát từ xa; thành lập Hội đồng Giám sát Đô thị độc lập cho các dự án nhóm A; Bắt buộc áp dụng SIA độc lập trước khi phê duyệt dự án để bảo vệ nhóm người thu nhập thấp.