Xây dựng hành lang pháp lý phát triển đô thị Việt Nam

Hội thảo với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vức kiến trúc, xây dựng thuộc hội ngành toàn quốc, thành viên của Liên hiệp Hội Việt Nam. ThS. Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; KTS. Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam; PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng, Tổng hội Xây dựng Việt Nam đồng chủ trì hội thảo.

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, ThS. Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng, thực tế cho thấy, nhiều cơ chế, chính sách phát triển đô thị thời gian qua đã phát huy hiệu quả, nhưng vẫn mang tính thí điểm, phân tán ở nhiều văn bản khác nhau và chưa hình thành một khuôn khổ pháp lý thống nhất, ổn định, lâu dài. Bên cạnh đó, thực tiễn phát triển đô thị cũng đặt ra nhiều vấn đề mới như quản trị đô thị thông minh, phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD), khai thác không gian ngầm, không gian trên cao, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng đồng bộ, phát triển kinh tế tầm thấp, kiểm soát ô nhiễm môi trường, nâng cao chất lượng sống và tăng cường khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu.

Chính vì vậy, việc ban hành Luật Phát triển đô thị là yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng một hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển đô thị, thực hiện thắng lợi mục tiêu Đảng ta đã đề ra tại Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 24/01/2022 về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Đặc biệt, đối với các đô thị lớn như Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố trực thuộc Trung ương, việc hình thành một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh sẽ tạo nên đột phá trong phát triển kết cấu hạ tầng đô thị đồng bộ, hiện đại; thúc đẩy phát triển kinh tế; nâng cao chất lượng sống, đáp ứng nhu cầu về nhà ở và hạ tầng xã hội cho cư dân đô thị.

Thạc sĩ Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo

Theo Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, Luật Phát triển đô thị là dự án luật hoàn toàn mới, phạm vi điều chỉnh rộng, đối tượng áp dụng các đô thị và khu kinh tế đặc biệt, luật liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực và có tác động lâu dài đối với mô hình phát triển quốc gia.

Luật được xây dựng nhằm hình thành một khuôn khổ pháp lý thống nhất, ổn định và có tính đột phá để thúc đẩy phát triển đô thị với quan điểm: Chuyển mạnh từ tư duy quản lý đô thị sang kiến tạo phát triển đô thị; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và huy động mọi nguồn lực cho phát triển đô thị hiện đại, thông minh, xanh và bền vững qua đó tạo động lực tăng trưởng mới cho các đô thị, trước hết là Thành phố Hồ Chí Minh, các đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt, đồng thời tạo cơ sở để nhân rộng các mô hình phát triển hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam phát biểu

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lưu Đức Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, Ủy viên Ban chấp hành Tổng hội Xây dựng Việt Nam kiến nghị hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển đô thị theo hướng là luật khung chuyên ngành, trong đó sử dụng kỹ thuật luật hóa để tích hợp toàn bộ nội dung phân loại đô thị của Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị vào trong Luật. Cùng với đó, đưa vào Luật các quy định về hạ tầng cơ sở, bộ chỉ số đánh giá phát triển đô thị và khung pháp lý cho các mô hình đô thị đặc thù (Xanh, sinh thái, thông minh, di sản..).

Để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và minh bạch của hệ thống pháp luật, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lưu Đức Hải khẳng định, việc định hình rõ ràng ranh giới pháp lý và khẳng định sự cần thiết tồn tại song hành của 3 đạo luật riêng biệt: Luật Thủ đô, Luật Đô thị đặc biệt và Luật Phát triển đô thị là yêu cầu khách quan, cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.

Tiến sĩ, kiến trúc sư Trần Thị Lan Anh, Viện nghiên cứu Kinh tế xây dựng và đô thị (Tổng Hội Xây dựng Việt Nam) cho biết, dự thảo Luật có ý nghĩa quan trọng trong việc thể chế hóa chủ trương phát triển hệ thống đô thị quốc gia trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, qua nghiên cứu dự thảo và các tài liệu liên quan, cho thấy dự thảo Luật hiện nay còn tồn tại một vấn đề mang tính nền tảng, chưa xác định rõ bản chất của luật là luật khung điều chỉnh phát triển toàn bộ hệ thống đô thị, hay chỉ là luật quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho một số đô thị cụ thể.

Việc chưa làm rõ vấn đề này dẫn đến mâu thuẫn giữa tên gọi và nội dung, thiếu tính hệ thống và tính bao quát, nguy cơ chồng lấn với các luật hiện hành. Đặc biệt, luật chưa đáp ứng yêu cầu quản lý phát triển đô thị trên phạm vi cả nước trong bối cảnh mới sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Bởi vậy, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trần Thị Lan Anh đề nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu phương án cơ cấu lại Luật thành hai phần: hình thành, phát triển đô thị trực thuộc tỉnh và phát triển thành phố trực thuộc Trung ương và khu kinh tế đặc biệt. Đồng thời, bổ sung một phần hoàn toàn mới làm khung pháp lý chung cho toàn bộ hệ thống đô thị; bổ sung một mục riêng quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự phát triển lên thành phố trực thuộc Trung ương; giữ lại các cơ chế đặc thù đã xây dựng, nhưng đặt trong cấu trúc thống nhất, có liên kết logic với toàn bộ hệ thống pháp luật.

Tiến sĩ, Kiến trúc sư Lê Thị Bích Thuận, Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng phát biểu

Ở khía cạnh khác, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Lê Thị Bích Thuận, Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng cho rằng, dự thảo Luật được thực hiện nhằm gỡ "điểm nghẽn" về hạ tầng, nguồn lực và quản lý phân cấp cho các đô thị. Đây là lần đầu tiên Quốc hội xem xét, ban hành một Luật chuyên sâu điều chỉnh toàn diện về quản lý và phát triển đô thị.

Bởi vậy, cần sửa đổi, bổ sung để Luật Phát triển đô thị thống nhất với các luật vừa ban hành như Luật Đất đai, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Kinh doanh bất động sản, tránh chồng chéo thủ tục gây ách tắc cho các nhà đầu tư.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đưa ra những ý kiến góp ý độc lập, khách quan và khoa học; đồng thời tập trung phân tích các vấn đề lớn; sự phù hợp của các cơ chế, chính sách trong dự thảo Luật; tính đồng bộ giữa dự thảo Luật với hệ thống pháp luật hiện hành. Từ đó, các chuyên gia đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức xã hội nghề nghiệp để hoàn thiện dự thảo luật theo hướng như: Tăng cường cơ chế điều phối phát triển vùng và liên kết đô thị; hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho phát triển đô thị và nhà ở; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh và nâng cao hiệu quả quản trị đô thị đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới…